Ba giai đoạn thâm hụt thương mại Mỹ tăng mạnh trong 35 năm qua

Kể từ năm 2020, thâm hụt thương mại của Mỹ ở nhóm chất bán dẫn và phần cứng AI đã tăng gấp hơn 9 lần, phản ánh nhu cầu nhập khẩu chip, máy chủ và các thiết bị tính toán tăng mạnh.

Đây là giai đoạn mới nhất trong ba giai đoạn thâm hụt thương mại của Mỹ tăng mạnh kể từ năm 1990. Trước đó, dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ, rồi đến máy móc và thiết bị vận tải, lần lượt là những nhóm hàng nổi bật trong bức tranh thâm hụt của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Dựa trên dữ liệu của Cục Thống kê Dân số Mỹ (Census Bureau) và Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (USITC), đồ họa thông tin dưới đây thể hiện diễn biến thâm hụt thương mại của Mỹ ở ba nhóm hàng trên từ năm 1990 đến quý 2/2026, với các giá trị được quy đổi theo năm.

TỪ DẦU MỎ ĐẾN MÁY MÓC, THIẾT BỊ VẬN TẢI

Trong giai đoạn đầu tiên, dầu mỏ là nhóm hàng nổi bật. Thâm hụt thương mại ở nhóm này đạt đỉnh 414 tỷ USD vào quý 3/2008, khi giá dầu tăng vọt.

Sau đó, sự phát triển của hoạt động khai thác dầu đá phiến giúp sản lượng trong nước tăng mạnh, làm thay đổi cán cân thương mại dầu mỏ của Mỹ. Năm 2020, Mỹ lần đầu tiên trở thành nước xuất khẩu ròng dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ kể từ ít nhất năm 1949, nghĩa là lượng xuất khẩu vượt lượng nhập khẩu.

Đến năm 2024, nhóm dầu mỏ không còn ghi nhận thâm hụt. Diễn biến này phản ánh việc Mỹ ngày càng giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC).

Trong khi đó, máy móc và thiết bị vận tải trở thành nhóm hàng nổi bật ở giai đoạn thứ hai, với thâm hụt đạt đỉnh 575 tỷ USD vào cuối năm 2024.

Dù tăng về giá trị tuyệt đối, thâm hụt ở nhóm máy móc duy trì quanh mức 1,5% tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Mỹ kể từ đầu những năm 2000. Điều này cho thấy mức thâm hụt tăng gần tương ứng với quy mô nền kinh tế Mỹ.

NHU CẦU CHIP VÀ PHẦN CỨNG AI ĐẨY THÂM HỤT TĂNG MẠNH

Trước năm 2010, thâm hụt thương mại ở nhóm chất bán dẫn và phần cứng AI gần như không đáng kể. Tuy nhiên, nhóm hàng này sau đó trở thành một trong những yếu tố chính làm gia tăng thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ.

Chênh lệch giữa nhập khẩu và xuất khẩu ngày càng lớn. Trong 7 tháng đầu năm 2026, Mỹ nhập khẩu 429 tỷ USD chất bán dẫn và phần cứng AI, trong khi xuất khẩu đạt 132 tỷ USD.

Động lực chính là làn sóng đầu tư vào hạ tầng AI. Khi các công ty công nghệ xây dựng trung tâm dữ liệu với năng lực tính toán ngày càng lớn, nhu cầu nhập khẩu máy chủ, chip và các thiết bị liên quan cũng tăng mạnh.

Theo Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), năm 2025, giá trị nhập khẩu máy tính của Mỹ tăng thêm 101,4 tỷ USD, còn nhập khẩu phụ kiện máy tính tăng thêm 42,7 tỷ USD trong bối cảnh các dự án hạ tầng AI được triển khai. Tuy nhiên, nhóm phần cứng còn bao gồm thiết bị phục vụ những mục đích khác ngoài AI.

Máy tính và chip đã được miễn thuế quan đối ứng của chính quyền Tổng thống Donald Trump từ tháng 4/2025, trước khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ chính sách thuế này vào ngày 20/2/2026. Với mức thuế riêng áp dụng trong năm 2026 đối với một số loại chip tiên tiến, Mỹ cũng miễn thuế cho chip nhập khẩu để sử dụng tại các trung tâm dữ liệu trong nước.

Dù thâm hụt thương mại ở nhóm chất bán dẫn và phần cứng AI hiện đã vượt mức đỉnh của nhóm dầu mỏ năm 2008 nếu tính bằng USD, tỷ lệ so với GDP lại thấp hơn. Cụ thể, mức thâm hụt hiện nay tương đương 1,7% GDP của Mỹ, trong khi thâm hụt dầu mỏ tại đỉnh năm 2008 tương đương 2,8% GDP.