Ba nhà khoa học nữ nổi tiếng có ảnh hưởng lớn trên thế giới
Trong lịch sử, một số nhà khoa học nữ dù ít được biết đến nhưng những nghiên cứu của họ đã có ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của người dân trên thế giới.
Theo thống kê của tổ chức UNESCO vào năm 2020, chỉ có 30% các nhà nghiên cứu khoa học trên thế giới là phụ nữ. Số liệu này cho thấy nữ giới chiếm tỷ trọng thấp trong nghiên cứu khoa học. Họ gặp nhiều khó khăn, thử thách để theo đuổi đam mê và gặt hái được thành tựu lớn cũng như được công nhận bằng những giải thưởng danh giá, uy tín.
Nhà khoa học xuất sắc trong lĩnh vực di truyền học tế bào
Ảnh: American Philosophical Society Library—Barbara McClintock Papers/National Library of Medicine.
Barbara McClintock (1902 - 1992) là một trong những nhà khoa học xuất sắc nhất thế giới trong lĩnh vực di truyền học tế bào. Bà được xem là người đi tiên phong cho kỹ thuật phân tích nhiễm sắc thể ngô. Nghiên cứu của nhà khoa học nữ này đã chứng minh sự thay đổi nhiễm sắc thể ở ngô trong quá trình sinh sản.
Thêm nữa, bà McClintock còn là người đầu tiên tạo ra bản đồ di truyền của ngô, liên kết các nhiễm sắc thể với đặc điểm vật lý. Đồng thời, nhà khoa học nữ này cũng là người đầu tiên chứng minh vai trò quan trọng của telomere và centromere trong bảo vệ thông tin di truyền.
Với công trình nghiên cứu về yếu tố di truyền và quy luật di truyền, nhà khoa học nữ McClintock đã được trao Giải Nobel Y sinh vào năm 1983. Trong số những phụ nữ từng vinh dự nhận giải Nobel Y sinh, bà là nhà khoa học duy nhất được trao giải độc lập cho công trình nghiên cứu của mình.
Nhà vật lý có đóng góp đột phá trong lĩnh vực vật lý hạt nhân
Ảnh: Public domain image courtesy Wikimedia.
Maria Goeppert Mayer (1906 - 1972) là nhà vật lý người Mỹ gốc Đức nổi tiếng thế giới. Bà xuất thân từ một gia đình có bề dày học thức khi là thế hệ giáo sư đại học thứ bảy liên tiếp trong gia đình. Lấy bằng tiến sĩ Vật lý năm 1930 với luận văn nghiên cứu lý thuyết về khả năng hấp thụ hai photon của nguyên tử, bà chăm chỉ làm việc với niềm đam mê lớn trong lĩnh vực Vật lý.
Trong thời gian làm việc tại Chicago và Argonne, bà Mayer đã phát triển một mô hình toán học cho cấu trúc vỏ hạt nhân. Trên cơ sở này, bà đề xuất rằng, bên trong hạt nhân, các proton và neutron được sắp xếp thành một loạt các lớp nucleon, giống như các lớp của củ hành tây, với các neutron và proton quay xung quanh nhau ở mỗi cấp độ.
Trong cùng thời gian đó, nhà Vật lý người Đức J. Hans D. Jensen làm việc độc lập cũng đi đến kết luận tương tự với bà Mayer. Vì vậy, nhà vật lý nữ này được đồng trao giải Nobel Vật lý năm 1963 với công trình nghiên cứu về mô hình vỏ hạt nhân. Bà là người phụ nữ thứ hai, sau Marie Curie, vinh dự nhận giải Nobel Vật lý.
Ngoài ra, Hội Vật lý Mỹ đã thành lập một giải thưởng mang tên Maria Goeppert Mayer nhằm vinh danh các nhà nữ Vật lý trẻ.
"Mẹ đẻ" của công nghệ mRNA
Ảnh: Hannah Yoon.
Sinh năm 1955, nhà khoa học người Hungary Katalin Kariko là một trong những người có ảnh hưởng lớn trên thế giới. Bà dành cả đời để theo đuổi công nghệ mRNA. Bà đã cùng cộng sự - Tiến sĩ Drew Weissman ở Đại học Pennsylvania đặt nền móng cho 2 vắc xin thành công do Pfizer-BioNTech và Moderna sản xuất.
Trong suốt nhiều năm, Tiến sĩ Kariko tập trung vào ARN thông tin (mRNA), vật liệu di truyền mang chỉ thị AND cho bộ máy tạo protein trong mỗi tế bào. Bà tin rằng, mRNA có thể dùng để hướng dẫn tế bào tự sản xuất thuốc, bao gồm vắc xin. Nữ Tiến sĩ đã điều chế hơn 6.000 chuỗi mRNA nhưng chỉ có chưa đến 10 chuỗi cuối cùng đủ bền để tồn tại trong cơ thể để có thể sử dụng được.
Khi đại dịch COVID-19 bùng phát, công trình nghiên cứu của Tiến sĩ Kariko và Tiến sĩ Weissman đã góp phần cứu sống hàng tỷ người trên thế giới. Công trình nghiên cứu về vắc xin mRNA ngừa COVID-19 của họ đã được trao giải Nobel Y Sinh năm 2023.
