Ba sự kiện sắp tới có thể định hình tương lai Ukraine

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (bên trái) và Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Ảnh: PAP-THX/TTXVN.

Theo một bài phân tích trên báo chí Mỹ ngày 20/10, Ukraine bước vào những tháng cuối năm với nguy cơ các cuộc tấn công của Nga tiếp tục gây tổn thất cho hệ thống điện và sưởi ấm khi nhiệt độ giảm. Cùng lúc, những diễn biến chính trị và ngoại giao bên ngoài biên giới có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hỗ trợ quốc tế cũng như điều kiện đàm phán của Kiev.

Ba sự kiện trong khoảng 2 tháng tới đang thu hút sự chú ý của giới chức Ukraine. Điều khiến Kiev lo ngại là khả năng những quyết định liên quan đến tương lai đất nước được bàn thảo mà Ukraine không có đủ tiếng nói, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn sớm đạt thỏa thuận chấm dứt chiến tranh.

Bầu cử Mỹ và những tính toán khó lường

Sự kiện đầu tiên là cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ vào đầu tháng 11. Kết quả có thể thay đổi tương quan quyền lực tại Washington, nhưng tác động đối với Ukraine chưa chắc diễn ra ngay hoặc theo hướng Kiev mong đợi.

Theo các nhà phân tích, một số người trong đội ngũ của Tổng thống Volodymyr Zelensky hy vọng thất bại của đảng Cộng hòa sẽ khiến ông Trump phải dành nhiều sự chú ý hơn cho các vấn đề trong nước, qua đó giảm sức ép đối với Ukraine. Về dài hạn, khả năng đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện Quốc hội cũng được xem là diễn biến có thể có lợi cho Kiev.

Tuy nhiên, một số nhà quan sát ở Mỹ và châu Âu lo ngại kịch bản ngược lại. Khi gặp nhiều trở ngại hơn tại Quốc hội, Tổng thống Trump có thể chuyển trọng tâm sang đối ngoại, lĩnh vực ông có nhiều dư địa hành động mà không cần sự đồng thuận từ cơ quan lập pháp.

Yếu tố thời gian cũng khiến Ukraine khó trông đợi thay đổi tức thì. Ngay cả khi đảng Dân chủ giành chiến thắng, Quốc hội mới phải đến ngày 3/1/2027 mới bắt đầu nhiệm kỳ. Khoảng thời gian gần hai tháng sau bầu cử vẫn đủ để chính quyền ông Trump thúc đẩy các sáng kiến ngoại giao và tác động đến lựa chọn của Kiev.

Những tính toán này diễn ra khi vấn đề năng lượng ngày càng ảnh hưởng đến cách Washington tiếp cận cuộc chiến. Các chuyên gia cho rằng sức ép từ xung đột với Iran và giá nhiên liệu tăng là một phần nguyên nhân khiến ông Trump chuyển chú ý sang thúc đẩy giải quyết chiến sự Nga - Ukraine.

Các quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump đã cảnh báo khả năng hạn chế bán vũ khí nếu Kiev không ngừng tấn công các cơ sở sản xuất dầu diesel của Nga. Với Ukraine, sự phụ thuộc vào vũ khí, tình báo và thông tin vệ tinh của Mỹ khiến các quyết định tại Washington có thể nhanh chóng chuyển thành sức ép đối với năng lực phòng thủ và vị thế đàm phán.

Đề xuất gặp ba bên và nỗi lo thiếu tiếng nói

Sự kiện thứ hai là đề xuất tổ chức cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ, Nga và Trung Quốc bên lề hội nghị APEC tại Thâm Quyến vào giữa tháng 11.

Tổng thống Nga Vladimir Putin đưa ra ý tưởng này trong cuộc điện đàm với ông Trump hồi tháng 10. Cuộc gặp dự kiến thảo luận nhiều vấn đề, trong đó có Ukraine. Ông Trump đã bày tỏ thái độ cởi mở với đề xuất, nhưng cuộc gặp chưa được xác nhận sẽ diễn ra.

Đối với Kiev, điều đáng lo ngại là Ukraine không nằm trong thành phần cuộc gặp được đề xuất, dù tương lai của nước này có thể trở thành một nội dung thảo luận. Giới chức Ukraine cho rằng Kiev có cảm giác những quyết định quan trọng đang được xem xét mà thiếu sự tham gia của mình.

Nỗi lo này phản ánh khoảng cách giữa mục tiêu đạt thỏa thuận của các bên. Ông Trump muốn thúc đẩy chấm dứt xung đột, trong khi ông Zelensky phản đối nhượng bộ lãnh thổ. Việc các cường quốc tăng cường trao đổi vì thế chưa đủ để bảo đảm rằng những phương án được đưa ra sẽ đáp ứng các yêu cầu của Ukraine.

Giới chức Ukraine cũng lo ngại cuộc gặp có thể trở thành nơi các nước lớn thỏa thuận về phạm vi ảnh hưởng. Tuy nhiên, nội dung cụ thể của cuộc gặp ba bên vẫn chưa được xác định. Khả năng cuộc gặp diễn ra, cách vấn đề Ukraine được đưa vào chương trình nghị sự và mức độ tham vấn Kiev đều còn để ngỏ.

G20 và mục tiêu đạt thỏa thuận cuối năm

Sự kiện thứ ba là hội nghị G20 dự kiến diễn ra vào giữa tháng 12 tại khu nghỉ dưỡng sân golf Doral của ông Trump, gần Miami.

Theo giới chức Mỹ, ông Trump muốn ông Putin và ông Zelensky ký một thỏa thuận hòa bình tại hội nghị này. Mong muốn này tạo ra một mốc thời gian cụ thể cho nỗ lực ngoại giao của Washington, đồng thời làm gia tăng lo ngại rằng Kiev có thể chịu sức ép phải chấp nhận các điều kiện để đạt thỏa thuận.

Tuy nhiên, khả năng tổ chức một cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo vẫn chưa chắc chắn. Ông Zelensky đã cam kết tham dự G20 và bày tỏ sẵn sàng gặp ông Putin để thảo luận chấm dứt xung đột, bất kể địa điểm. Trong khi đó, nhà lãnh đạo Nga chưa xác nhận tham dự hội nghị.

Ngay cả khi hai bên cùng có mặt, sự sẵn sàng đối thoại của Ukraine cũng không đồng nghĩa với việc Kiev chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ. Mong muốn tổ chức lễ ký của ông Trump hiện vẫn là mục tiêu được giới chức Mỹ mô tả, chưa phải kết quả đã được Nga và Ukraine thống nhất.

Ông Michael Froman, Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, nhận định việc cắt nguồn cung vũ khí hoặc thông tin tình báo cho Kiev có nguy cơ kéo dài xung đột. Theo ông, những biện pháp này sẽ làm suy giảm vị thế của Ukraine tại bàn đàm phán và khiến Nga ít sẵn sàng thương lượng về các bất đồng then chốt.