Ba trụ cột hợp tác năng lượng Việt Nam - EU

Hợp tác phát triển chuỗi cung ứng công nghiệp năng lượng tái tạo

Sau 6 năm thực thi, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đã khẳng định vai trò là một trong những FTA thế hệ mới quan trọng nhất của Việt Nam, tạo động lực thúc đẩy thương mại, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tăng cường sự tham gia của Việt Nam vào các chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Trong tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - EU khoảng 900 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 1/1995 đến tháng 6/2026, có tới 383,8 tỷ USD, tương đương 42,6%, được tạo ra chỉ trong 6 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực. Kết quả này cho thấy Hiệp định đã góp phần tạo cú hích đáng kể, thúc đẩy tốc độ hội nhập thương mại giữa Việt Nam và EU.

Thực tế, thương mại hàng hóa hai chiều Việt Nam - EU đã ghi nhận đà tăng trưởng tích cực kể từ khi EVFTA được triển khai. Nếu năm 2019, trước thời điểm Hiệp định có hiệu lực, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều đạt khoảng 50 tỷ USD thì đến năm 2025 đã tăng lên hơn 73,8 tỷ USD, tăng gần 8% so với năm 2024. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt trên 56 tỷ USD, tăng 8,6%.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Riêng 6 tháng đầu năm, kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 41,4 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt khoảng 31,8 tỷ USD, nhập khẩu khoảng 9,7 tỷ USD. Đáng chú ý, thặng dư thương mại đạt khoảng 22 tỷ USD, cao hơn mức thặng dư 21,7 tỷ USD của cả năm 2019 - thời điểm trước khi EVFTA có hiệu lực.

Không chỉ tạo động lực cho thương mại hàng hóa, EVFTA còn góp phần củng cố nền tảng thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh và gia tăng sức hấp dẫn của Việt Nam đối với các nhà đầu tư châu Âu. Các cam kết về mở cửa thị trường, minh bạch hóa môi trường kinh doanh, dịch vụ, mua sắm chính phủ và bảo đảm cạnh tranh đã tạo thêm điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp EU mở rộng hoạt động đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam.

Phó Cục trưởng Cục Điện lực Trịnh Quốc Vũ phát biểu tại Diễn đàn kinh tế - thương mại Việt Nam - EU năm 2026 về trọng tâm phát triển năng lượng của Việt Nam, những định hướng hợp tác năng lượng Việt Nam - EU.

Đặc biệt, bên cạnh những kết quả tích cực trong thương mại và đầu tư, hợp tác năng lượng và chuyển dịch xanh đang nổi lên là những lĩnh vực còn nhiều dư địa phát triển trong quan hệ Việt Nam - EU. Đây cũng là nội dung được các diễn giả tập trung trao đổi tại Diễn đàn hợp tác kinh tế - thương mại Việt Nam - EU 2026, diễn ra chiều 4/11.

Tại Diễn đàn, các diễn giả cùng nhận định, Việt Nam và EU có nhiều tiềm năng để mở rộng hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, nhất là phát triển năng lượng sạch, chuyển dịch xanh và thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững.

Phân tích cụ thể về định hướng hợp tác này, ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với bảo đảm an ninh năng lượng.

"Hệ thống điện Việt Nam đang đứng trước yêu cầu vừa bảo đảm cung ứng đủ điện, an toàn, ổn định, tin cậy, vừa đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng theo hướng xanh và bền vững", ông Vũ thông tin và chia sẻ, quá trình chuyển đổi năng lượng đang được triển khai theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 768 ngày 15/4/2025 và Kế hoạch thực hiện Quy hoạch với tỷ trọng nguồn điện năng lượng tái tạo dự kiến tăng mạnh trong những năm tới.

Trong quá trình thực hiện, Bộ Công Thương đang tập trung rà soát, đánh giá và hoàn thiện các giải pháp nhằm bảo đảm tiến độ, đáp ứng thực tiễn tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là yêu cầu thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước.

Hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam tập trung vào ba nhóm giải pháp chính:

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và tháo gỡ các điểm nghẽn về đầu tư. Trong đó, chú trọng tháo gỡ, đơn giản hóa thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng; xây dựng cơ chế thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, năng lượng mới và cơ chế khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư vào các lĩnh vực này, bao gồm cả nguồn điện và lưới điện.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế thị trường điện và cơ chế giá điện. Việt Nam định hướng mở rộng áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), đồng thời sớm hoàn thiện cơ chế giá điện hai thành phần, gồm giá công suất và giá điện năng. Qua đó, góp phần nâng cao tính minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng điện, tạo môi trường đầu tư ổn định và có khả năng dự báo.

Thứ ba, tăng cường quản lý, giám sát việc thực hiện quy hoạch. Đối với các dự án chậm tiến độ hoặc không còn khả thi, đặc biệt là một số dự án nhiệt điện truyền thống, Bộ Công Thương sẽ rà soát, đề xuất giải pháp xử lý hoặc thay thế bằng các nguồn điện khác có thời gian triển khai nhanh hơn nhằm bảo đảm an ninh cung cấp điện.

Với truyền thống hợp tác, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, điện lực, Phó Cục trưởng Trịnh Quốc Vũ cho rằng, Việt Nam đánh giá cao vai trò của EU trong quan hệ đối tác song phương và trong khuôn khổ Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP), cũng như thế mạnh của các doanh nghiệp và định chế tài chính châu Âu về công nghệ, kinh nghiệm quản lý, vận hành hệ thống điện và các nguồn vốn xanh.

Phó Cục trưởng Trịnh Quốc Vũ kỳ vọng cộng đồng doanh nghiệp châu Âu sẽ đóng vai trò tích cực hơn trong quá trình cùng Việt Nam triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

Phó Cục trưởng Trịnh Quốc Vũ kỳ vọng cộng đồng doanh nghiệp châu Âu sẽ đóng vai trò tích cực hơn trong quá trình cùng Việt Nam triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh; không chỉ thông qua việc trực tiếp tham gia đầu tư phát triển các dự án nguồn điện và lưới điện mà còn thông qua việc cung cấp công nghệ, giải pháp kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý và kết nối các nguồn vốn đầu tư quốc tế.

Đặc biệt, việc huy động các nguồn vốn tài chính xanh, vốn ưu đãi và nguồn lực từ các định chế tài chính châu Âu được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng thúc đẩy các dự án chuyển đổi năng lượng quy mô lớn, dài hạn tại Việt Nam. “Việt Nam mong muốn không chỉ là thị trường tiếp nhận công nghệ mà còn cùng các đối tác phát triển chuỗi cung ứng công nghiệp năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu”, Phó Cục trưởng Trịnh Quốc Vũ thông tin.

Ba định hướng ưu tiên hợp tác

Cũng theo Phó Cục trưởng Trịnh Quốc Vũ, trong thời gian tới, để thúc đẩy quan hệ hợp tác Việt Nam - EU nói chung và trong lĩnh vực năng lượng, điện lực nói riêng, Việt Nam mong muốn tăng cường hợp tác với EU trên ba lĩnh vực ưu tiên.

Một là, phát triển điện gió ngoài khơi. Việt Nam mong muốn các doanh nghiệp EU tham gia khảo sát, đầu tư và phát triển dự án, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng chính sách và quản lý không gian biển, góp phần thúc đẩy triển khai hiệu quả các dự án điện gió ngoài khơi tại Việt Nam.

Hai là, phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng và nâng cao tính linh hoạt của hệ thống điện. Việt Nam quan tâm thúc đẩy các dự án đầu tư hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) và các giải pháp công nghệ vận hành hệ thống điện nhằm nâng cao khả năng hấp thụ năng lượng tái tạo, bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, ổn định và tin cậy. “Việt Nam đánh giá cao sự hỗ trợ của EU và các tổ chức tài chính đối với các dự án điện hiện hữu và mở rộng hệ thống pin lưu trữ năng lượng tại Việt Nam; đồng thời mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn nữa trong lĩnh vực này”, ông Trịnh Quốc Vũ chia sẻ.

Ba là, phát triển nguồn nhân lực và chuỗi cung ứng công nghiệp năng lượng mới. Việt Nam mong muốn tăng cường hợp tác với EU trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển nhằm nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng tái tạo.

Phó Cục trưởng Cục Điện lực nhấn mạnh, triển khai thành công Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và tham gia tích cực của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư trong và ngoài nước. Việt Nam cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, hướng tới tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư tham gia phát triển ngành điện.

"Bộ Công Thương tin tưởng, với lợi thế về công nghệ, kinh nghiệm, năng lực đầu tư và nguồn lực tài chính xanh của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu, cùng tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo của Việt Nam, quan hệ hợp tác Việt Nam - EU sẽ ngày càng đi vào chiều sâu, mang lại những dự án hợp tác cụ thể, tiếp tục đóng góp vào mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và chuyển dịch năng lượng bền vững của Việt Nam", Phó Cục trưởng Trịnh Quốc Vũ thông tin.