Ba yêu cầu về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Xây dựng mạng lưới chuyên gia hỗ trợ liên ngành

Sáng 8/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Tại phiên thảo luận, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) viện dẫn khoản 3 điều 3 dự thảo quy định: "Vũ khí phóng xạ là vũ khí sử dụng chất phóng xạ làm nhiễm xạ môi trường, con người, phương tiện, vật chất khác...".

Theo bà, nếu chỉ dựa vào tiêu chí "làm nhiễm xạ" sẽ dẫn đến nguy cơ chồng lấn khái niệm, bởi vũ khí hạt nhân sau khi sử dụng cũng có thể gây ô nhiễm phóng xạ đối với con người, môi trường và vật thể.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng). Ảnh: Như Ý.

Điểm khác biệt căn bản giữa hai loại vũ khí không nằm ở hậu quả nhiễm xạ, mà nằm ở cơ chế tạo ra tác động: vũ khí hạt nhân sử dụng năng lượng được giải phóng từ phản ứng hạt nhân, trong khi vũ khí phóng xạ sử dụng chất phóng xạ để gây tác động mà không thông qua phản ứng hạt nhân.

Vì vậy, đại biểu đề nghị viết lại theo hướng: Vũ khí phóng xạ là vũ khí sử dụng chất phóng xạ nhằm gây sát thương, gây tổn hại, chiếu xạ hoặc gây ô nhiễm phóng xạ đối với con người, môi trường hoặc vật thể mà không thông qua phản ứng hạt nhân; bao gồm đạn dược chứa chất phóng xạ, thiết bị phát tán chất phóng xạ, thiết bị gây chiếu xạ, phương tiện mang và các bộ phận chuyên dùng cấu thành.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị quan tâm hơn đến năng lực thực thi ở cấp trực tiếp xử lý tình huống. Theo bà, quy định “không tăng bộ máy” không có nghĩa là có thể xem nhẹ việc tăng năng lực.

“Đây là lĩnh vực mà cán bộ thực thi có thể phải xử lý những tình huống vượt xa kiến thức chuyên môn thông thường. Một thiết bị có thể được khai báo dưới tên thương mại rất phổ biến, nhưng công dụng, cấu hình kỹ thuật hoặc người sử dụng cuối cùng lại làm thay đổi hoàn toàn mức độ rủi ro”, bà Nga nói.

Do đó, đại biểu đoàn Hải Phòng đề nghị ngoài việc đào tạo, huấn luyện định kỳ, cần xây dựng mạng lưới chuyên gia hỗ trợ liên ngành, có cơ chế tham vấn nhanh cho lực lượng tại cửa khẩu, cảng biển, cảng hàng không, trung tâm logistics hoặc địa bàn trọng điểm khi gặp tình huống chưa thể kết luận.

Đưa AI nguy cơ cao vào diện kiểm soát

Viện dẫn dự thảo, đại biểu Phạm Trọng Nhân (TPHCM) cho biết, tại điều 3 đã định nghĩa "hàng hóa lưỡng dụng", nhưng chưa có "công nghệ lưỡng dụng". Ông đề nghị bổ sung khái niệm này và xác định mô hình AI có năng lực vượt ngưỡng nguy hiểm là một dạng công nghệ lưỡng dụng đặc biệt cần đưa vào diện kiểm soát xuất khẩu - như cách thế giới từng kiểm soát vật liệu phân hạch; đồng thời mở rộng danh mục kiểm soát tại điều 12 để bao quát cả nhóm công nghệ này.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân. Ảnh: Như Ý.

Bên cạnh đó, đại biểu TPHCM cũng nêu ví dụ về 2 sự cố liên quan đến AI trên thế giới. Theo ông, có một thực tế mới là thứ ngăn chặn rủi ro không phải luật hay rào kỹ thuật, mà là sự cảnh giác ngẫu nhiên của con người. Ông đề nghị xác định rõ việc một mô hình AI vượt ngưỡng năng lực là căn cứ đương nhiên để kích hoạt cơ chế đánh giá rủi ro.

Đồng thời, đại biểu Phạm Trọng Nhân cũng đề nghị quy định ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường trong chuyển giao công nghệ và mô hình AI có nguy cơ cao, kết nối liên ngành giữa Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ, Hải quan, Ngân hàng Nhà nước, đồng thời bảo vệ bí mật nhà nước và dữ liệu cá nhân theo đúng nguyên tắc.

Đại biểu lưu ý, luật phải biến sự cảnh giác đơn lẻ, ngẫu nhiên đó thành một năng lực cảnh báo sớm có tổ chức, có phân tích và có trách nhiệm giải trình.

Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Ảnh: Như Ý

Tiếp thu, giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu nêu, Đại tướng Phan Văn Giang, - Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - cho biết, Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, chỉnh lý dự thảo luật trên cơ sở các ý kiến đóng góp tại nghị trường.

Theo ông Giang, quá trình tiếp thu, chỉnh lý sẽ quán triệt ba yêu cầu. Cụ thể, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia, nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hợp pháp.

Cùng với đó, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc các nghĩa vụ tuân thủ trùng lặp.

Theo ông, một vấn đề là quy định rõ ngay trong luật những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, căn cứ, thẩm quyền, thời hạn, thời hiệu và giới hạn khi áp dụng các biện pháp, không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền ngoài phạm vi của luật định.