Bắc Ninh phát triển đô thị hiện đại, đậm bản sắc Kinh Bắc

Hát quan họ trên thuyền tại Nhà hát Quan họ Bắc Ninh. (Ảnh: T.T)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ yêu cầu đối với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố Bắc Ninh trong quá trình thực hiện đó là “hội nhập sâu rộng nhưng nội lực vững vàng, giàu hơn mà vẫn giữ được môi trường và bản sắc, phát triển nhanh mà những câu Quan họ vẫn mượt mà, những làng nghề, chùa tháp và mái đình, cốt cách và truyền thống vẫn được gìn giữ, trao truyền và lan tỏa”.

Trao truyền và gìn giữ

Bắc Ninh-Kinh Bắc là cội nguồn của nhiều lễ hội, nghệ thuật dân gian và làng nghề truyền thống. Trên bản đồ di sản Việt Nam và thế giới, Bắc Ninh là một điểm nhấn với hệ thống di sản phong phú, trong đó có 8 di sản được UNESCO ghi danh, công nhận; 1.455 di tích được xếp hạng; 10 cụm, điểm di tích quốc gia đặc biệt với 44 điểm di tích thành phần và 25 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Đám rước tại hội làng Diềm-lễ hội làng Diềm - nơi thờ Đức Vua Bà, Thủy tổ khởi sinh ra Quan họ. (Ảnh: T.T)

Đặc biệt là những làn điệu Dân ca Quan họ mượt mà đằm thắm, đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Sau 17 năm được UNESCO ghi danh, Dân ca Quan họ Bắc Ninh tiếp tục được bảo tồn, trao truyền và phát huy, trở thành một trong những sản phẩm văn hóa đặc trưng của địa phương. Từ 49 làng Quan họ khi Dân ca Quan họ được UNESCO ghi danh năm 2009, đến nay Bắc Ninh có 260 làng Quan họ thực hành và hơn 600 câu lạc bộ Quan họ với gần 10.000 hội viên tham gia sinh hoạt thường xuyên.

Hơn 70 năm gắn bó với Quan họ và truyền dạy cho hàng trăm liền anh, liền chị, Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Kim Quýnh, Câu lạc bộ Quan họ Đương Xá, phường Kinh Bắc cho biết, dù kinh tế phát triển, đời sống xã hội có nhiều thay đổi, các thành viên câu lạc bộ vẫn duy trì sinh hoạt từ 1-2 buổi mỗi tuần, tự trau dồi vốn liếng Quan họ, học lời cổ, luyện giọng và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Đây là cách những người yêu Quan họ góp phần giữ gìn sức sống của di sản trong đời sống hôm nay.

Ở cái tuổi xưa nay hiếm, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Đăng Chế, Tổ dân phố Đông Hồ, phường Thuận Thành tự hào khi nhiều thế hệ trong gia đình vẫn gìn giữ và phát huy nghề làm tranh dân gian Đông Hồ-một di sản tiêu biểu của Bắc Ninh đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Miệt mài, cần mẫn, đến nay, ba thế hệ trong gia đình ông Chế vẫn tiếp tục duy trì nghề, từng bước đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với công chúng.

Lối lên chùa Bổ Đà-Di tích quốc gia đặc biệt. (Ảnh: TT)

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Đăng Chế bày tỏ: “Trong định hướng xây dựng thành phố Bắc Ninh hiện đại, văn minh nhưng vẫn mang đậm bản sắc văn hóa Kinh Bắc, những người làm nghề như chúng tôi càng thấy rõ trách nhiệm của mình. Tôi mong muốn cùng gia đình và cộng đồng tiếp tục giữ nghề, truyền nghề, để tranh Đông Hồ ngày càng phát triển, từng bước đưa di sản ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp”.

Phát huy giá trị di sản

Theo đồng chí Bùi Thị Thu Thủy, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh, quan điểm của ngành là bảo tồn phải đi đôi với phát huy, di sản phải sống trong cộng đồng và mang lại những giá trị thiết thực cho cộng đồng. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng, hỗ trợ và kiểm tra; người dân, nghệ nhân, các tổ chức xã hội và doanh nghiệp được tạo điều kiện trở thành những chủ thể trực tiếp tham gia bảo tồn.

Từ góc độ quản lý, ngành văn hóa tiếp tục tham mưu thành phố hoàn thiện cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy di sản phù hợp với điều kiện mới, ưu tiên những di sản có nguy cơ mai một, nghệ nhân cao tuổi, nghề truyền thống thiếu người kế nghiệp và những không gian văn hóa chịu tác động của quá trình đô thị hóa. Đồng thời, việc số hóa di sản cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm lưu giữ tư liệu, hiện vật, di tích và phục vụ nghiên cứu, giáo dục, quảng bá và phát triển sản phẩm văn hóa, du lịch.

Biểu diễn hát Then-Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. (Ảnh: T.T)

"Ngành phối hợp các ngành, địa phương xây dựng những mô hình khu dân cư văn hóa phù hợp với điều kiện đô thị mới; khuyến khích duy trì các câu lạc bộ Quan họ, nghệ thuật truyền thống, hoạt động văn hóa cộng đồng; đưa văn hóa ứng xử, ý thức giữ gìn cảnh quan, di tích và không gian công cộng trở thành một phần thường xuyên của đời sống đô thị”, đồng chí Bùi Thị Thu Thủy cho biết.

Quán triệt, cụ thể hóa đầy đủ, kịp thời ý kiến chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, thành phố Bắc Ninh xác định rõ các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển thành phố Bắc Ninh ở tầm cao mới, quản trị tốt hơn, tự chủ hơn, bền vững hơn, bảo đảm mọi thành quả phát triển thật sự hướng tới nâng cao đời sống và hạnh phúc của nhân dân.

Chia sẻ về phát huy giá trị văn hóa Kinh Bắc trong dòng không gian đô thị hiện đại, đồng chí Nguyễn Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Bắc Ninh cho biết: Văn hóa Kinh Bắc đã trở thành một phần trong đời sống của người dân và sẽ là nguồn lực, là mã số định danh để Bắc Ninh phát triển mang dấu ấn riêng và hội nhập quốc tế. Để giữ gìn bản sắc văn hóa, điều khó nhất là phải làm cho những giá trị ấy tiếp tục lan tỏa và phát huy song hành trong quá trình đô thị hóa. Việc này cần có một chiến lược tổng thể, bài bản và phải dành nguồn lực đầu tư xứng tầm cho văn hóa.

Một góc Bắc Ninh hôm nay. (Ảnh: T.T)

“Bắc Ninh sẽ đưa văn hóa Kinh Bắc trở thành một nguồn lực cho phát triển thông qua các chương trình, đề án phát triển du lịch, dịch vụ, trải nghiệm, khám phá, tham quan, nghỉ dưỡng; để mỗi du khách, mỗi chuyên gia hay mỗi người đến với Bắc Ninh đều cảm nhận được một thành phố hiện đại, năng động nhưng có bản sắc rất riêng. Đó cũng chính là cách để Bắc Ninh đi nhanh về phía tương lai mà không đánh mất mình; hiện đại hơn nhưng vẫn đậm đà bản sắc Kinh Bắc", đồng chí Nguyễn Hồng Thái, Bí thư Thành ủy Bắc Ninh nhấn mạnh.

Trong suốt chiều dài lịch sử Bắc Ninh, các bậc tiền nhân đã dựng xây và trao lại một vùng đất nghìn năm văn hiến giàu bản sắc và trách nhiệm của thế hệ hôm nay là làm cho những giá trị ấy tiếp tục tỏa sáng trong thời đại mới.