950 năm Quốc Tử Giám: Di sản hiếu học qua góc nhìn của giáo sư Ấn Độ

Với bà, Văn Miếu – Quốc Tử Giám không chỉ là biểu tượng tôn vinh tinh thần hiếu học của dân tộc Việt Nam, mà còn là sức mạnh mềm trong hội nhập quốc tế và kết nối văn hóa.

Giáo sư Reena Marwah trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN. Ảnh: Quang Trung/PV TTXVN tại Ấn Độ

Qua trò chuyện với phóng viên TTXVN tại New Delhi, Giáo sư Marwah đã bày tỏ sự trân trọng đối với biểu tượng văn hoá đặc sắc của Việt Nam. Theo bà, Văn Miếu – Quốc Tử Giám thể hiện hành trình tôn vinh truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư, trọng đạo và sức mạnh mềm của trí tuệ Việt Nam.

Trong con mắt của nữ giáo sư Ấn Độ từng có dịp đến tham quan Văn Miếu – Quốc Tử Giám trong những lần công tác tại Hà Nội, “ngôi trường đại học đầu tiên của Việt Nam” được xây dựng từ thời nhà Lý thực sự gây ấn tượng đối với bà. Văn Miếu – Quốc Tử Giám không chỉ là một quần thể kiến trúc cổ kính nằm giữa lòng thủ đô Hà Nội, mà còn là biểu tượng cho truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư, trọng đạo và dòng chảy tri thức của dân tộc Việt Nam.

Bà nhận định: “Từ nghìn năm trước, trường đại học đầu tiên của các bạn đã được thành lập. Sự tồn tại của Văn Miếu cho thấy các giá trị Nho giáo đã được coi trọng đến nhường nào. Và cùng với những giá trị đó là đạo đức xã hội, là sự kính trọng người lớn tuổi, đảm bảo công bằng xã hội cũng như coi trọng giao đãi giữa con người với con người. Tất cả những điều này tạo nền móng để xã hội của các bạn phát triển bền vững”.

Từ góc nhìn của một nhà nghiên cứu quốc tế, Giáo sư Marwah cho rằng Văn Miếu – Quốc Tử Giám là minh chứng sống động cho việc Việt Nam là một quốc gia có nền móng vững chắc về lịch sử học thuật và tri thức, những điều đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống xã hội. Việc lập ra trường đại học đầu tiên của Việt Nam mở ra trang sử giáo dục chính thống, đồng thời giúp thấm sâu các giá trị đạo đức thông qua sự kết hợp giữa giáo dục với các giá trị về lòng khoan dung, ôn hòa và sống nhân đức, từ đó góp phần tạo nên nét ứng xử đẹp của con người Việt Nam.

Cũng theo Chủ tịch Hội học giả châu Á tại Ấn Độ, điểm đặc biệt khiến du khách và các nhà nghiên cứu quốc tế ấn tượng chính là đạo hiếu học được tôn vinh tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Bà nhớ lại cảm giác xúc động khi tận mắt chứng kiến hình ảnh các sĩ tử Việt Nam tới dâng hương và cầu nguyện tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám trước khi bước vào mỗi kỳ thi quan trọng.

Hình ảnh ấy rất tương đồng với văn hóa tại Ấn Độ, nơi các bạn trẻ cũng đến cầu nguyện Nữ thần Tri thức Saraswati và một số vị thần khác để mong đỗ đạt hanh thông. Trong đạo Hindu, Saraswati là nữ thần tối cao của tri thức, âm nhạc, nghệ thuật, ngôn ngữ và thiên nhiên.

Tuy nhiên, ý nghĩa thực sự mà Giáo sư Marwah nhận thấy qua quan sát của bà khi tới thăm Văn Miếu – Quốc Tử Giám chính là tinh thần và khát vọng tri thức của người dân Việt Nam, là niềm tin sâu sắc của lớp trẻ vào trí tuệ và đời sống tinh thần theo đạo hiếu tôn sư, trọng đạo.

Trong xu thế giao lưu toàn cầu, truyền thống hiếu học và di sản học thuật của Việt Nam chính là một trong những thành tố quan trọng nhất tạo lên sức mạnh mềm quốc gia. Văn Miếu – Quốc Tử Giám, cùng hệ thống các di sản lâu đời khác của Việt Nam như văn hóa Phật giáo, các di sản Chăm Pa, Óc Eo… chính là sợi dây văn hoá gắn kết giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế, đặc biệt với Ấn Độ.

Nói theo lời của Giáo sư Marwah, sức mạnh mềm của Việt Nam không chỉ đến từ những danh lam thắng cảnh, ẩm thực hay trang phục truyền thống, mà còn xuất phát từ nền tảng văn hoá hiếu học, cách ứng xử của con người Việt Nam và truyền thống luôn đặt tri thức cũng như đạo lý lên hàng đầu.