Bắc Ninh phát triển nguồn năng lượng xanh, tăng sức hút đầu tư. Bài 3: Bảo đảm an ninh năng lượng gắn với tăng trưởng xanh

Rõ mục tiêu, lộ trình

Kết quả phát triển điện trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh thời gian qua cho thấy, điện mặt trời mái nhà đã có sự chuyển biến tích cực về cả quy mô và đối tượng tham gia. Qua quá trình triển khai, tỉnh rút ra được bài học kinh nghiệm đó là từng bước hình thành phương thức tổ chức phát triển điện mặt trời mái nhà theo hướng có mục tiêu, lộ trình, đối tượng trọng tâm, có cơ chế hướng dẫn, hỗ trợ và hệ thống theo dõi kết quả cụ thể.

Dây chuyền sản xuất tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Peony, một trong những doanh nghiệp chú trọng phát triển điện mặt trời áp mái.

Theo đồng chí Ngô Chí Quang, Phó Giám đốc Sở Công Thương, thay vì triển khai đồng loạt, tỉnh phân nhóm đối tượng theo đặc điểm sử dụng điện và tiềm năng phát triển. Khu vực doanh nghiệp công nghiệp được xác định là động lực chính về quy mô công suất; khu vực cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập đóng vai trò dẫn dắt; khu vực hộ gia đình được hỗ trợ để mở rộng phạm vi phát triển và tạo sự tham gia của toàn xã hội. Đối với doanh nghiệp, tỉnh lựa chọn nhóm khách hàng sử dụng điện lớn để rà soát trước, xác định công suất định hướng theo từng đợt nhưng không áp đặt hành chính; tạo điều kiện cho doanh nghiệp tự quyết định quy mô, hình thức và nguồn vốn đầu tư.

Đối với khu vực công, tỉnh gắn giao chỉ tiêu với kế hoạch triển khai, trách nhiệm người đứng đầu và hướng dẫn đồng bộ các thủ tục có liên quan. Với hộ gia đình, tỉnh kết hợp giữa hướng dẫn kỹ thuật với chính sách hỗ trợ tài chính, đặc biệt khuyến khích lắp đặt hệ thống lưu trữ điện đi kèm.

Thực tế cho thấy, phát triển điện mặt trời mái nhà liên quan đồng thời đến các quy định về điện lực, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, môi trường, đấu nối và các quy định chuyên ngành khác. Để tạo thuận lợi cho tổ chức, doanh nghiệp và người dân, Sở Công Thương đã ban hành “Sổ tay hướng dẫn trình tự, thủ tục phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ trên địa bàn tỉnh”. Sổ tay hệ thống hóa và phân loại các trường hợp phát triển nguồn điện; hướng dẫn trình tự, thành phần hồ sơ, yêu cầu kỹ thuật, đấu nối, vận hành; các nội dung về an toàn điện, an toàn chịu lực công trình, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường; đồng thời hướng dẫn thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử.

Hệ thống lưu trữ điện áp mái của Công ty trách nhiệm hữu hạn Srythai.

Kết quả trong phát triển điện mặt trời mái nhà trên địa bàn tỉnh đang từng bước chuyển từ hoạt động đầu tư riêng lẻ sang phát triển có định hướng, có đầu mối quản lý, sự phối hợp liên ngành và cơ chế theo dõi, hỗ trợ xuyên suốt.

Nhiều tiềm năng, thế mạnh

Bắc Ninh đang trở thành trung tâm công nghiệp bán dẫn hàng đầu cả nước, vấn đề bảo đảm nguồn điện ổn định, an toàn được coi là yếu tố sống còn. Trong các buổi làm việc với doanh nghiệp đến tìm hiểu cơ hội đầu tư tại Bắc Ninh, đồng chí Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định, Bắc Ninh hoàn toàn có khả năng đáp ứng nhu cầu điện cho các nhà đầu tư bằng nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo và từng bước tự chủ nguồn điện.

Một trong những hướng đi chiến lược là phát triển điện mặt trời mái nhà- giải pháp bổ sung nguồn điện sạch tại chỗ, giảm phụ thuộc vào hệ thống điện quốc gia, đồng thời giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí và đáp ứng yêu cầu về sản xuất xanh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhân viên Điện lực Lạng Giang sửa chữa khiếm khuyết lưới điện bảo đảm cấp điện an toàn.

Qua khảo sát đánh giá, Bắc Ninh có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển điện mặt trời mái nhà. Trước hết, tỉnh sở hữu tiềm năng năng lượng mặt trời khá lớn với số giờ nắng trung bình từ 1.530 đến 1.776 giờ mỗi năm, cùng với diện tích lớn mái công trình tại các khu, cụm công nghiệp, nhà máy, trung tâm thương mại, trụ sở cơ quan và khu dân cư.

Từ tiềm năng, thế mạnh đó, trong kế hoạch phát triển điện mặt trời mái nhà giai đoạn 2025 - 2035, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt khoảng 2.118 MW, trong đó khu vực công nghiệp chiếm hơn 86% tổng công suất. Đến năm 2035, tổng công suất dự kiến đạt 3.392 MW, sản lượng khoảng 3,6 tỷ kWh/năm. Trong quá trình thực hiện, khu vực công và hộ gia đình sẽ đóng vai trò lan tỏa, tạo mô hình thực tế, nâng cao nhận thức trong các tầng lớp Nhân dân và thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Đa dạng nguồn điện xanh

Để đạt mục tiêu đề ra, từ nay đến cuối năm 2026, Bắc Ninh tiếp tục đôn đốc, hỗ trợ doanh nghiệp triển khai tổng công suất định hướng tối thiểu khoảng 515 MW; ưu tiên các doanh nghiệp đã đăng ký, có đủ điều kiện đầu tư, đấu nối và triển khai ngay. Tỉnh đẩy nhanh tiến độ thực hiện 3.680 kW công suất được phân bổ đối với 27 trụ sở xã, phường và 12 cơ sở y tế công lập. Tổ chức thực hiện Nghị quyết số 21 của HĐND tỉnh về quy định chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030, qua đó từng bước hình thành các mô hình hộ gia đình sử dụng điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ điện.

Nhà máy xử lý chất thải rắn công nghệ cao phát điện tại phường Song Liễu.

Tiếp tục khai thác tiềm năng tại khu vực doanh nghiệp công nghiệp, cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập, thương mại, dịch vụ và hộ gia đình, phấn đấu đến năm 2030 thực hiện mục tiêu khoảng 2.118 MW điện mặt trời mái nhà theo định hướng của tỉnh.

Cùng đó, UBND tỉnh chỉ đạo tổ chức triển khai hiệu quả các dự án năng lượng được phê duyệt tại các Quy hoạch ngành quốc gia bảo đảm chất lượng, tiến độ; đồng thời nâng cao chất lượng trong công tác lập quy hoạch, đặc biệt là việc Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Bắc Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Cùng với điện mặt trời, tỉnh đã quy hoạch nguồn cấp đấu nối lưới điện với tổng công suất khoảng 800 MW điện gió, mục tiêu trước mắt đến năm 2030 đạt công suất khoảng 500 MW gồm 7 dự án trọng điểm. Đối với nguồn điện sản xuất từ rác thải, trên địa bàn tỉnh hiện có 6 dự án với tổng công suất 65,1MW. Tỉnh xác định phát triển năng lượng phải gắn với tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Bên cạnh điện mặt trời, tỉnh đã quy hoạch nguồn cấp đấu nối lưới điện với tổng công suất khoảng 800 MW điện gió. Trong đó, mục tiêu đến năm 2030 đạt công suất khoảng 500 MW bao gồm 7 dự án trọng điểm. Đối với nguồn điện sản xuất từ rác thải, trên địa bàn tỉnh hiện có 6 dự án với tổng công suất 65,1MW, trong đó 4 dự án đã đi vào vận hành thương mại với công suất 36,1MW và 2 dự án đang triển khai với tổng công suất 29MW đang được tích cực thi công. Một số dự án tiêu biểu như: Nhà máy điện gió Tân Sơn, công suất 50MW; dự án Nhà máy điện gió Lục Ngạn, công suất 30MW, nhà máy điện gió Cẩm Lý, công suất 55MW…

Ngày 20/9, Bắc Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, tiếp tục là địa phương có nhu cầu sử dụng điện lớn và tăng nhanh cùng với quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và thu hút các dự án phát triển công nghiệp. Với hệ thống điện được liên kết chặt chẽ với hệ thống điện quốc gia qua các cấp điện áp 500 kV, 220 kV, 110 kV, kết hợp với các nguồn điện tại chỗ, Bắc Ninh bảo đảm khả năng cung cấp điện đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Dây chuyền sản xuất tự động hóa cao của doanh nghiệp tại Khu công nghiệp Gia Bình.

Không chỉ bảo đảm an ninh năng lượng, Bắc Ninh xác định phát triển năng lượng phải gắn với tăng trưởng xanh và phát triển bền vững; đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, điện mặt trời mái nhà, lưu trữ năng lượng, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; đồng thời phát triển điện từ chất thải gắn với kinh tế tuần hoàn. Tỉnh không chỉ đặt mục tiêu bảo đảm đủ điện cho phát triển mà hướng tới từng bước hình thành hệ thống năng lượng xanh, thông minh, hiệu quả và bền vững, tạo nền tảng hạ tầng năng lượng đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao và thu hút các dự án đầu tư chất lượng cao trong thời gian tới.

Kiến nghị, tháo một số “điểm nghẽn”

Trong quá trình triển khai phát triển năng lượng xanh, địa phương đã tập trung thực hiện các giải pháp thuộc thẩm quyền, đồng thời kiến nghị một số khó khăn cần được tháo gỡ. Cụ thể, Khoản 3 Điều 10 Nghị định số 58/2025/NĐ-CP quy định chung về phát triển điện tự sản xuất, tự tiêu thụ yêu cầu dự án, công trình xây dựng trước khi đầu tư, lắp đặt phải tuân thủ đầy đủ pháp luật về đầu tư, xây dựng, đất đai, bảo vệ môi trường, an toàn và phòng cháy chữa cháy. Trong khi đó, Khoản 1 Điều 13 của cùng Nghị định, được sửa đổi bổ sung tại Khoản 7 Điều 2 Nghị định số 243/2026/NĐ-CP, quy định riêng đối với điện mặt trời mái nhà: công trình xây dựng là nhà hoặc có kết cấu dạng nhà, bảo đảm an toàn điện và phòng cháy chữa cháy thì được phép lắp đặt nguồn điện mặt trời theo hình thức tự sản xuất, tự tiêu thụ. Qua đối chiếu, Khoản 3 Điều 10 mang tính quy định chung, còn Khoản 1 Điều 13 là quy định riêng cho điện mặt trời mái nhà. Tuy nhiên, hiện chưa rõ Khoản 1 Điều 13 có tính chất thay thế, loại trừ một phần yêu cầu tại Khoản 3 Điều 10 hay chỉ bổ sung điều kiện riêng, dẫn đến việc các tổ chức, cá nhân và cơ quan tiếp nhận hồ sơ chưa có cơ sở thống nhất để xác định phạm vi điều kiện phải đáp ứng. Điều này có thể gây ra cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các đơn vị đối với công trình xây dựng hiện hữu khi lắp đặt điện mặt trời mái nhà.

Ngoài ra, việc đầu tư điện mặt trời mái nhà tại trụ sở cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập còn phức tạp hơn khu vực doanh nghiệp, bởi liên quan đồng thời đến pháp luật về ngân sách nhà nước, đầu tư công, quản lý và sử dụng tài sản công, đấu thầu, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường và điện lực. Do chưa có hướng dẫn cụ thể, thống nhất, các cơ quan, đơn vị gặp khó khăn trong việc xác định trình tự đầu tư, hồ sơ xây dựng, cũng như kéo dài thời gian chuẩn bị, thẩm định và tổ chức lắp đặt.

Dây chuyền sản xuất tại Công ty TNHH Hana Micron Vina, Khu công nghiệp Vân Trung là doanh nghiệp bán dẫn, đòi hỏi cao về chất lượng, nguồn điện.

Từ những vướng mắc trên, Sở Công Thương kiến nghị Cục Điện lực nghiên cứu, hướng dẫn hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền để thống nhất các nội dung: điều kiện lắp đặt điện mặt trời mái nhà; xử lý các nguồn điện đã phát triển nhưng chưa hoàn tất thủ tục; cơ chế mua bán điện trực tiếp với mô hình bên thứ ba đầu tư; hướng dẫn áp dụng pháp luật xây dựng đối với điện mặt trời mái nhà; và hoàn thiện quy định, hướng dẫn đối với hệ thống lưu trữ điện. Việc sớm hoàn thiện khung pháp lý và hướng dẫn kỹ thuật cho hệ thống lưu trữ điện là cần thiết nhằm khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà, nâng cao tỷ lệ tự tiêu thụ, hạn chế công suất phát ngược lên lưới điện, đồng thời bảo đảm an toàn trong đầu tư và vận hành.