Bắc Ninh: Sức sống mới giữa ngàn xanh

Những “biệt thự” giữa vùng cao

Sau 2,5 giờ di chuyển từ phường Bắc Giang, chúng tôi đến thôn Bán, xã Dương Hưu. Nằm giáp thành phố Quảng Ninh, cách trung tâm xã khoảng 12 km, thôn Bán được bao bọc bởi hàng nghìn ha rừng. Giữa đại ngàn, những ngôi nhà mái Thái, mái Nhật nổi bật trong màu xanh cây lá.

Người dân thôn Bán có thu nhập cao từ rừng kinh tế.

Trong căn nhà hai tầng xây năm 2020 với chi phí hơn 1,3 tỷ đồng, ông Hoàng Văn Sơn vui vẻ kể về cuộc sống gia đình. Vợ chồng ông nhận khoán bảo vệ 10 ha rừng tự nhiên và thâm canh hơn 8 ha rừng kinh tế. Hai người con đã lập gia đình, đều làm công nhân, còn ông bà dù đã ngoài 60 tuổi vẫn gắn bó với rừng. Mỗi năm, gia đình thu hoạch khoảng 2 ha rừng trồng, trừ chi phí cho lãi từ 90 đến hơn 100 triệu đồng/ha, tùy thời điểm bán gỗ. Ngoài trồng rừng, gia đình còn chăn nuôi trâu, bò thương phẩm. “Vợ chồng tôi trồng keo từ năm 2000 đến nay. Nhờ nguồn thu từ rừng kết hợp chăn nuôi gia súc mà gia đình có được cơ ngơi như hôm nay”, ông Sơn chia sẻ.

Thôn Bán có 283 hộ với hơn 1,24 nghìn nhân khẩu, đồng bào Dao chiếm hơn một nửa, còn lại là đồng bào Tày, Nùng, Sán Chí và Kinh; diện tích 22,58 km², trong đó 1,59 nghìn ha rừng kinh tế, chủ yếu là trồng keo lai. Theo Trưởng thôn Bán Lã Văn Ngọc, hơn 90% dân số trong thôn làm nghề trồng rừng, nhiều hộ có hàng chục ha. Nhờ nguồn thu từ rừng, hơn 60% số hộ đã xây dựng nhà mới khang trang, không còn nhà dột nát. Nhiều gia đình có ô tô tải phục vụ vận chuyển gỗ.

Cùng với 18 km đường trục thôn, ngõ xóm đã được bê tông hóa, bảo đảm cho xe tải trọng lớn vào vận chuyển nông, lâm sản, xã Dương Hưu đang đề xuất xây dựng tuyến đường rộng 7 m, dài 9 km từ thôn Thoi qua thôn Bán sang thôn Phủ Liễn, xã Lương Minh, thành phố Quảng Ninh. Tuyến đường được kỳ vọng mở thêm hướng giao thương, tạo điều kiện để người dân vùng cao kết nối với thị trường ngoài thành phố.

Rời thôn Bán, chúng tôi đến thôn Thum Ruồng, xã Đèo Gia. Những con đường bê tông rộng rãi đã thay cho đường đất, đá lầy lội trước đây, nối các thôn bản với vùng sản xuất. Giao thông thuận lợi mở ra cơ hội phát triển nghề chế biến gỗ. Thôn Thum Ruồng có 272 hộ, hơn 1,17 nghìn nhân khẩu nhưng có 16 trên tổng số gần 40 xưởng chế biến gỗ toàn xã, tạo việc làm và thu nhập cho hơn 250 lao động địa phương.

Anh Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Thu mua và Chế biến ván bóc Minh Đức cho biết, doanh nghiệp có xưởng chế biến gỗ rộng 1 ha tại thôn Thum Ruồng và một xưởng khác tại xã An Lạc. Từ chế biến gỗ, hằng năm, Công ty đóng góp cả trăm triệu đồng tiền thuế cho Nhà nước.

Cùng với thôn Bán và Thum Ruồng, nhiều thôn vùng cao như Đồng Quýt (xã Nam Dương), Thanh Trà (xã An Lạc), Đồng Phe (xã Sơn Động), Muối và Mai Tô (xã Lục Ngạn)… cũng đang đổi thay, trở thành những làng “biệt thự”. Từ trồng rừng, cây ăn quả, chăn nuôi, chế biến nông - lâm sản, nhiều hộ đã có thu nhập hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng mỗi năm, đóng góp tích cực vào phong trào xây dựng nông thôn mới.

Tạo sức bật kinh tế

Sự đổi thay ở những thôn vùng cao không chỉ bắt nguồn từ nỗ lực của người dân mà còn có dấu ấn rõ nét của đầu tư hạ tầng giao thông. Giai đoạn 2021-2025, tổng vốn đầu tư phát triển hạ tầng giao thông của thành phố, gồm vốn đầu tư công và các nguồn xã hội hóa đạt hơn 706,737 nghìn tỷ đồng. Thành phố Bắc Ninh đã làm mới, cải tạo, nâng cấp hơn 2,64 nghìn km đường, trong đó hơn 1,79 nghìn km đường giao thông nông thôn.

Xưởng chế biến gỗ tại thôn Thum Ruồng, xã Đèo Gia của Công ty trách nhiệm hữu hạn Thu mua và Chế biến ván bóc Minh Đức.

Ông Nguyễn Ngọc Hân, Chủ tịch UBND xã Đèo Gia cho biết, khi tuyến đường tỉnh 291B từ xã Nam Dương đến Đèo Gia được nâng cấp năm 2020, kinh tế - xã hội địa phương có bước phát triển rõ rệt. Hàng hóa lưu thông thuận lợi hơn, nhiều hộ mạnh dạn đầu tư máy móc phát triển chế biến lâm sản bởi xe tải trọng lớn có thể vào tận các thôn.

Từ những con đường mới, các vùng sản xuất cũng được kết nối với thị trường, tạo điều kiện để người dân chuyển đổi cách làm, nâng cao giá trị nông sản và phát triển thêm các ngành nghề. Hạ tầng đồng bộ không chỉ làm thay đổi diện mạo làng quê mà còn tạo nền tảng để người dân tự vươn lên.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2026-2030, Bắc Ninh định hướng xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, giàu đẹp, bản sắc và bền vững, gắn với đô thị hóa, thích ứng với biến đổi khí hậu và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, nhất là khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Phấn đấu thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng 2,5-3 lần so với năm 2020; có 46/54 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó khoảng 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; tỷ lệ hộ nghèo giảm khoảng 1% mỗi năm.

Đối với các xã vùng cao, trọng tâm là ưu tiên nguồn lực phát triển hạ tầng, giảm nghèo bền vững, tạo sinh kế và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nông nghiệp được cơ cấu lại theo hướng xanh, sinh thái, tuần hoàn; khuyến khích phát triển sản phẩm OCOP, nông sản chủ lực, du lịch nông nghiệp, sinh thái và du lịch cộng đồng dựa trên lợi thế riêng của từng địa phương. Cùng với phát triển kinh tế, những giá trị văn hóa truyền thống, lễ hội, phong tục, cảnh quan và bản sắc của đồng bào các dân tộc được chú trọng bảo tồn, phát huy gắn với tạo sinh kế.