Bắc Ninh tìm dư địa mới trong chuỗi liên kết kinh tế với Trung Quốc

Quan hệ kinh tế giữa tỉnh Bắc Ninh và Trung Quốc đang đứng trước những dư địa hợp tác mới khi nền kinh tế địa phương ngày càng gắn với các chuỗi sản xuất có tính liên kết quốc tế. Nếu đầu tư, xuất nhập khẩu và sản xuất công nghiệp từng là những trụ cột chính, thì yêu cầu hiện nay đã chuyển sang nâng chất lượng liên kết, mở rộng công nghiệp hỗ trợ, tối ưu logistics và ứng dụng công nghệ mới.

Đại biểu các địa phương, tổ chức và doanh nghiệp tham dự Hội nghị Hành lang kinh tế Nam Ninh – Hà Nội năm 2026 và Giao lưu các thành phố hữu nghị Nam Ninh, diễn ra ngày 18/9 tại Nam Ninh, Trung Quốc. Đây là một trong những hoạt động thúc đẩy kết nối kinh tế, thương mại và hợp tác giữa Trung Quốc với các địa phương ASEAN. Ảnh: BTC

Trong bối cảnh đó, Hội chợ Trung Quốc - ASEAN (CAEXPO) lần thứ 23 diễn ra tại Nam Ninh, Quảng Tây, Trung Quốc từ ngày 17-21/9/2026 không chỉ là một sự kiện xúc tiến thương mại. Với Bắc Ninh, đây còn là dịp tiếp cận các đối tác Trung Quốc trong những lĩnh vực phù hợp với định hướng phát triển mới của địa phương, từ sản xuất thông minh, AI đến logistics và thương mại điện tử.

Từ dòng vốn đầu tư đến liên kết chuỗi cung ứng

Sự hiện diện của doanh nghiệp Trung Quốc tại Bắc Ninh ngày càng rõ nét trong cơ cấu đầu tư và sản xuất công nghiệp. Cùng với các tập đoàn, doanh nghiệp lớn, hệ thống doanh nghiệp vệ tinh và nhà cung ứng cũng từng bước hình thành, tạo ra những liên kết ngày càng chặt chẽ giữa Bắc Ninh với các trung tâm sản xuất của Trung Quốc.

Tuy nhiên, khi quy mô công nghiệp tăng lên, bài toán đặt ra không còn dừng ở việc thu hút thêm dự án. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, nâng tỷ lệ nội địa hóa và tạo ra nhiều giá trị hơn ngay tại địa phương.

Đây cũng là hướng Bắc Ninh đang quan tâm trong quá trình phát triển công nghiệp hỗ trợ. Ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương Bắc Ninh cho biết, hợp tác với doanh nghiệp Trung Quốc trong giai đoạn mới cần được nhìn từ cả hai chiều: thu hút đầu tư và kết nối chuỗi giá trị.

“Bắc Ninh không chỉ quan tâm đến việc thu hút thêm các dự án đầu tư mà còn muốn kết nối sâu hơn với các doanh nghiệp Trung Quốc trong chuỗi cung ứng, từ sản xuất linh kiện, nguyên vật liệu đến logistics và các dịch vụ hỗ trợ”, ông Nguyễn Thế Thi nói.

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu kết nối tốt hơn giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa, giữa doanh nghiệp với trường đại học, cơ sở đào tạo và các trung tâm nghiên cứu. Khi doanh nghiệp trong nước có thể tham gia từ những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn, lợi ích từ dòng vốn đầu tư nước ngoài cũng được lan tỏa rộng hơn trong nền kinh tế địa phương.

Ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương Bắc Ninh (đứng thứ 6 từ trái sang), cùng các đại biểu tỉnh Bắc Ninh và đại biểu đến từ một số địa phương, quốc gia tại Hội nghị Hành lang kinh tế Nam Ninh – Hà Nội năm 2026 và Giao lưu các thành phố hữu nghị Nam Ninh, ngày 18/9 tại Nam Ninh, Trung Quốc. Ảnh: BTC

Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với Bắc Ninh, nơi điện tử và các ngành công nghiệp công nghệ cao đang giữ vai trò quan trọng. Sự phát triển của những lĩnh vực này kéo theo nhu cầu lớn về linh kiện, vật liệu, khuôn mẫu, tự động hóa, logistics và nhân lực kỹ thuật. Vì vậy, việc mở rộng quan hệ với các doanh nghiệp Trung Quốc không chỉ nằm ở tìm kiếm dự án mới mà còn ở khả năng hình thành những mối liên kết sản xuất lâu dài.

AI và logistics mở rộng không gian hợp tác

Một thay đổi đáng chú ý trong quan hệ kinh tế Trung Quốc - ASEAN là AI đang được đưa vào ngày càng nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Công nghệ này không chỉ phục vụ các doanh nghiệp công nghệ mà đang đi vào nhà máy, kho vận, giao thông, thương mại điện tử, nông nghiệp và quản trị đô thị.

Đối với Bắc Ninh, đây là hướng hợp tác gắn khá trực tiếp với quá trình chuyển đổi mô hình sản xuất. Là địa phương có nền công nghiệp điện tử và công nghệ cao phát triển, Bắc Ninh có nhu cầu ứng dụng AI để nâng năng suất, tự động hóa, kiểm soát chất lượng và quản trị chuỗi sản xuất.

 AI đang tạo ra một không gian hợp tác mới giữa Trung Quốc và ASEAN, trong đó Bắc Ninh có thể tham gia ở cả ba khía cạnh là ứng dụng công nghệ, kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực.

Ông Thi cho biết, Bắc Ninh quan tâm đến việc kết nối doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các doanh nghiệp công nghệ để đưa AI vào những bài toán cụ thể của sản xuất và kinh doanh. Các lĩnh vực như sản xuất thông minh, logistics, giao thông, thương mại điện tử và quản lý đô thị đều có thể trở thành những điểm thử nghiệm cho các mô hình hợp tác này.

Nếu kết nối được dữ liệu, công nghệ, nhân lực, nghiên cứu và thị trường giữa Trung Quốc với ASEAN, AI không chỉ tạo thêm một ngành kinh tế mới mà còn có thể nâng hiệu quả của những ngành sản xuất đang tồn tại. Với Bắc Ninh, giá trị của quá trình này nằm ở khả năng đưa công nghệ vào các hoạt động thực tế, qua đó nâng năng suất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Cùng với AI, logistics đang mở ra một không gian kết nối đáng chú ý. Việc kênh đào Bình Lục chính thức thông tàu từ ngày 16/9/2026, với chiều dài khoảng 134,2 km và khả năng tiếp nhận tàu đến 5.000 tấn, tạo thêm một tuyến vận tải thủy kết nối khu vực Nam Ninh với hệ thống giao thông đường biển.

Tuyến vận tải mới có ý nghĩa không chỉ đối với hoạt động giao thương của Quảng Tây mà còn với các địa phương có quan hệ sản xuất, thương mại với khu vực này. Đối với Bắc Ninh, một địa phương có mật độ sản xuất công nghiệp cao và nhu cầu vận chuyển hàng hóa lớn, thêm một lựa chọn logistics đồng nghĩa với việc có thêm cơ sở để tổ chức lại chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, hiệu quả của tuyến vận tải không chỉ phụ thuộc vào bản thân tuyến đường thủy. Theo ông Nguyễn Thế Thi, điều quan trọng là phải kết nối kênh đào Bình Lục với các cảng biển, đường sắt, đường bộ, trung tâm logistics và các hành lang vận tải của Việt Nam.

“Điều quan trọng là phải kết nối kênh đào Bình Lục với các hành lang logistics, cảng biển, đường sắt, đường bộ và trung tâm logistics của Việt Nam. Khi đó, lợi thế về hạ tầng mới thực sự chuyển thành lợi thế về chi phí và thời gian cho doanh nghiệp”, ông Thi phân tích.

Nếu hạ tầng giao thông được xem là nền tảng vật chất của chuỗi cung ứng thì dữ liệu, AI, thương mại điện tử và logistics thông minh sẽ là lớp hạ tầng số hỗ trợ phía trên. Hai yếu tố này kết nối với nhau sẽ tạo ra khả năng tổ chức chuỗi cung ứng linh hoạt hơn, từ khâu sản xuất đến lưu kho, vận chuyển và phân phối.

Nam Ninh và không gian hợp tác rộng hơn

Trong cấu trúc hợp tác Trung Quốc - ASEAN, Nam Ninh có vị trí đặc biệt khi vừa là trung tâm của Quảng Tây, vừa là nơi diễn ra CAEXPO và nhiều hoạt động kết nối kinh tế khu vực.

Với Bắc Ninh, quan hệ với Nam Ninh vì vậy không chỉ dừng ở xúc tiến thương mại. Thành phố này có thể trở thành một điểm kết nối giữa doanh nghiệp Bắc Ninh với thị trường Trung Quốc và rộng hơn là mạng lưới doanh nghiệp ASEAN.

Một trong những hướng hợp tác được Bắc Ninh quan tâm là AI, với trọng tâm là đào tạo nhân lực, kết nối trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp công nghệ và nghiên cứu các mô hình ứng dụng trong sản xuất thông minh, logistics, giao thông, thương mại điện tử và quản lý đô thị.

Cách tiếp cận này không chỉ nhằm đưa công nghệ mới vào sản xuất mà còn hướng tới hình thành hệ sinh thái hợp tác giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các tổ chức nghiên cứu của hai bên. Đây cũng là hướng phù hợp với sự thay đổi của không gian kinh tế Trung Quốc - ASEAN, khi hợp tác ngày càng mở rộng từ thương mại hàng hóa sang công nghệ, đổi mới sáng tạo và dịch vụ.

Khi các tuyến đường bộ, đường sắt, đường thủy và cảng biển được kết nối thuận lợi hơn, yêu cầu đặt ra là phải phát triển đồng bộ các dịch vụ hỗ trợ để hàng hóa, dữ liệu và doanh nghiệp lưu chuyển hiệu quả. Sự kết hợp giữa hạ tầng giao thông và hạ tầng số vì vậy sẽ có ý nghĩa ngày càng lớn đối với việc tổ chức các chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Bên cạnh sản xuất và logistics, hợp tác thương mại có thể mở rộng sang nông nghiệp công nghệ cao, thương mại điện tử, dịch vụ và công nghiệp hỗ trợ. Đây là những lĩnh vực có khả năng bổ trợ cho thế mạnh của hai bên, đồng thời tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào các chuỗi giá trị mới.

Không gian hợp tác giữa Bắc Ninh và Nam Ninh cũng không chỉ được hình thành bởi những tuyến vận tải hay các dự án đầu tư. Giao lưu văn hóa, giáo dục, du lịch và trao đổi nhân lực đang trở thành một phần ngày càng quan trọng trong quan hệ giữa các địa phương.

Nam Ninh có lợi thế về văn hóa dân tộc Choang, cảnh quan và vị trí cửa ngõ Trung Quốc - ASEAN; trong khi Bắc Ninh sở hữu những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng Kinh Bắc như Quan họ, làng nghề, lễ hội và ẩm thực. Việc xây dựng các tuyến du lịch hai chiều, kết hợp trải nghiệm văn hóa và giao lưu cộng đồng, có thể tạo thêm một kênh kết nối bên cạnh thương mại và đầu tư.

“Thuận lợi về giao thông mới là điều kiện ban đầu. Điều quan trọng hơn là biến kết nối hạ tầng thành những chương trình hợp tác cụ thể, để doanh nghiệp có thêm cơ hội, người dân hiểu nhau hơn và thế hệ trẻ có điều kiện giao lưu”, ông Nguyễn Thế Thi cho biết.

Theo hướng đó, các chương trình trao đổi thanh niên, sinh viên, hợp tác đào tạo nghề, giao lưu văn hóa - nghệ thuật, thể thao và liên kết doanh nghiệp du lịch có thể được triển khai song song với các hoạt động xúc tiến thương mại. Những kết nối này tạo nền tảng xã hội cho quan hệ hợp tác kinh tế, giúp các mối quan hệ giữa doanh nghiệp, trường học và cộng đồng được duy trì lâu dài hơn.

CAEXPO lần thứ 23 diễn ra tại Nam Ninh trong thời điểm Bắc Ninh đang tìm kiếm những phương thức mới để nâng chất lượng tăng trưởng và mở rộng không gian hợp tác quốc tế. Với địa phương, giá trị của các hoạt động xúc tiến không chỉ nằm ở số lượng cuộc gặp hay hợp đồng được ký kết, mà quan trọng hơn là tìm được những đối tác phù hợp với định hướng phát triển của tỉnh.

Từ dòng vốn đầu tư đến chuỗi cung ứng, từ sản xuất thông minh đến AI, từ logistics đến giao lưu nhân lực, các lĩnh vực này đang tạo nên một tầng hợp tác mới giữa Bắc Ninh với Trung Quốc. Trong cấu trúc đó, Nam Ninh có điều kiện để trở thành một điểm kết nối quan trọng hơn giữa Bắc Ninh, Trung Quốc và thị trường ASEAN.

Nếu trước đây chúng ta kết nối bằng đường bộ, đường sắt và hợp tác chủ yếu về thương mại, du lịch thì nay có thêm AI, kinh tế số, giáo dục và đổi mới sáng tạo. Từ kết nối giao thông đến kết nối con người, từ trao đổi hàng hóa đến chia sẻ tri thức và công nghệ, đó sẽ là nền tảng để hợp tác đi vào chiều sâu, ông Nguyễn Thế Thi nhấn mạnh.