Bác sĩ chỉ ra dấu hiệu trẻ bị ho, sốt cần đi cấp cứu ngay

Trẻ mắc bệnh hô hấp cần được theo dõi sát nhịp thở, biểu hiện gắng sức khi hô hấp và những dấu hiệu bất thường để kịp thời phát hiện nguy cơ chuyển nặng. Ảnh: Đinh Hà.

Các bệnh lý hô hấp như viêm phổi, viêm tiểu phế quản, hen phế quản thường gặp ở trẻ nhỏ, nhất là trong thời điểm giao mùa. Thời tiết mưa nắng thay đổi thất thường, nhiệt độ và độ ẩm biến động cũng tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh hô hấp lưu hành, khiến trẻ dễ mắc bệnh hơn.

Theo TS.BS Nguyễn Thành Nam, Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, có trẻ ban đầu chỉ ho, sốt, sổ mũi nhưng bệnh có thể nhanh chóng diễn tiến, xuất hiện khó thở và suy hô hấp.

Khi chăm sóc trẻ mắc bệnh hô hấp, cha mẹ không nên chỉ dựa vào mức độ sốt hay tiếng ho để đánh giá tình trạng bệnh. Nhịp thở và cách trẻ hô hấp mới là những dấu hiệu quan trọng cần theo dõi, giúp nhận biết sớm nguy cơ bệnh chuyển nặng để đưa trẻ đi khám kịp thời.

Thở nhanh, rút lõm lồng ngực

Theo TS.BS Nguyễn Thành Nam, tình trạng viêm hoặc tắc nghẽn đường hô hấp dưới sẽ làm giảm khả năng trao đổi oxy của phổi. Để bù đắp, cơ thể trẻ buộc phải tăng tần số thở. Do đó, thở nhanh chính là dấu hiệu cảnh báo sớm quan trọng nhất mà cha mẹ không được bỏ qua.

Cha mẹ có thể đếm nhịp thở khi trẻ nằm yên hoặc ngủ, rút lõm lồng ngực khi hít vào là dấu hiệu cho thấy trẻ đang tăng gắng sức hô hấp. Ảnh: Duy Hiệu.

Để kiểm tra, cha mẹ có thể vén áo, quan sát chuyển động của lồng ngực hoặc bụng và đếm số lần trẻ thở trong trọn một phút. Nên thực hiện khi trẻ nằm yên hoặc đang ngủ, bởi khóc, quấy hoặc sốt cao có thể khiến nhịp thở tăng tạm thời. Nếu trẻ thở nhanh bất thường so với lứa tuổi, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám, thay vì tiếp tục chờ đợi tại nhà.

Đáng chú ý hơn, khi trẻ bắt đầu rút lõm lồng ngực, tình trạng hô hấp đã có dấu hiệu đáng lo. Mỗi lần hít vào, vùng dưới lồng ngực hoặc các khoảng giữa xương sườn bị kéo lõm vào rõ rệt thay vì chuyển động bình thường. Đây là biểu hiện cho thấy trẻ đang phải dùng nhiều sức để đưa không khí vào phổi.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cha mẹ có thể nhận thấy thêm cánh mũi phập phồng, các cơ liên sườn co kéo hoặc tiếng rên khi thở. Những dấu hiệu này cho thấy trẻ đang tăng gắng sức hô hấp và cần được nhân viên y tế đánh giá sớm.

Dấu hiệu “báo động đỏ” cha mẹ cần cảnh giác

Theo bác sĩ Nam, bên cạnh thở nhanh và rút lõm lồng ngực, một số biểu hiện cho thấy tình trạng hô hấp của trẻ có thể đã trở nên nghiêm trọng. Khi xuất hiện những dấu hiệu này, cha mẹ không nên tiếp tục theo dõi tại nhà mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

Tím tái, li bì, khó đánh thức hoặc vật vã bất thường có thể là dấu hiệu cảnh báo tình trạng hô hấp của trẻ đang diễn tiến nặng. Ảnh: Đinh Hà.

Tím tái, li bì, khó đánh thức là những dấu hiệu đặc biệt đáng lo. Bác sĩ Nam cho biết, cha mẹ có thể nhận thấy môi, lưỡi hoặc đầu ngón tay, ngón chân của trẻ chuyển xanh tím; trẻ không còn tỉnh táo, linh hoạt như thường ngày mà trở nên lơ mơ, khó đánh thức. Một số trẻ ngược lại có thể kích thích, vật vã bất thường.

Ngoài ra, bỏ bú hoặc không thể uống được cũng không nên xem nhẹ. Với trẻ sơ sinh, bỏ bú hoàn toàn là dấu hiệu cần được đánh giá sớm. Ở trẻ lớn, việc không thể uống nước hoặc nôn mọi thứ có thể khiến tình trạng mất nước và suy kiệt diễn tiến nhanh hơn.

Cha mẹ cũng cần cảnh giác nếu trẻ xuất hiện những cơn ngừng thở, thở ngắt quãng hoặc tiếng thở bất thường ngay cả khi đang nằm yên. Đây là những tình huống không nên chờ trẻ tự khỏi hoặc tiếp tục theo dõi tại nhà.

Để hạn chế nguy cơ bệnh hô hấp chuyển nặng, khi trẻ ho, sốt, sổ mũi, cha mẹ nên theo dõi sát tình trạng hô hấp, giữ mũi thông thoáng bằng nước muối sinh lý và bảo đảm trẻ được bú hoặc uống đủ nước, duy trì dinh dưỡng phù hợp.

TS.BS Nguyễn Thành Nam khuyến cáo cha mẹ không nên tự mua kháng sinh, thuốc giảm ho, thuốc giãn phế quản hay thuốc chống viêm cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc dùng thuốc không đúng có thể không giúp bệnh cải thiện, đồng thời làm chậm thời điểm trẻ được thăm khám khi bệnh diễn tiến.

Bên cạnh đó, gia đình nên giữ không gian sống thông thoáng, tránh hoàn toàn khói thuốc và chủ động đưa trẻ tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo.