Bài 1: Khánh Hòa định hình không gian phát triển đa cực

Tổ chức không gian phát triển trên quy mô toàn tỉnh

Quy hoạch chung đô thị Khánh Hòa đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 được phê duyệt theo Quyết định số 2007/QĐ-TTg ngày 20/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ, xác lập định hướng tổ chức không gian phát triển trên phạm vi toàn tỉnh, với diện tích tự nhiên khoảng 8.706,75km².

Mục tiêu đặt ra là xây dựng Khánh Hòa trở thành đô thị loại I, thành phố trực thuộc Trung ương; đồng thời phát triển thành cực tăng trưởng quan trọng của cả nước, trung tâm kinh tế biển, công nghiệp công nghệ cao, logistics, dịch vụ chất lượng cao và du lịch quốc tế.

Một góc đô thị Nha Trang hiện hữu

Để hướng tới mục tiêu này, quy hoạch không đặt toàn bộ động lực phát triển vào một đô thị trung tâm, mà tổ chức không gian theo mô hình đa cực, đa trung tâm. Cấu trúc gồm 2 phân vùng phát triển, 3 cực động lực và 4 hành lang kết nối, gắn với các mốc phát triển đến năm 2030, năm 2040, năm 2050 và tầm nhìn đến năm 2075.

Theo định hướng quy hoạch, phía đông là vùng động lực kinh tế biển, gắn với chuỗi đô thị ven biển, khu kinh tế, cảng biển, du lịch, công nghiệp và dịch vụ. Trong khi đó, phía tây được định hướng phát triển các chức năng nông nghiệp, lâm nghiệp và đô thị sinh thái.

Cách phân vùng này đặt ra yêu cầu khai thác lợi thế riêng của từng khu vực, đồng thời tăng cường mối liên hệ giữa không gian kinh tế ven biển với vùng phía trong tỉnh. Đây cũng là cơ sở để tổ chức hệ thống đô thị, bố trí hạ tầng và xác định những khu vực có vai trò thúc đẩy tăng trưởng trong dài hạn.

Trong cấu trúc đa cực, khu vực phía bắc lấy Khu kinh tế Vân Phong làm hạt nhân, với định hướng phát triển công nghiệp và logistics biển. Khu vực trung tâm gồm Nha Trang – Cam Lâm – Cam Ranh, gắn với các chức năng hành chính, dịch vụ, du lịch và công nghiệp công nghệ cao. Phía nam, khu vực Phan Rang được định hướng phát triển du lịch, văn hóa, năng lượng sạch và công nghiệp xanh.

Việc xác định các cực động lực theo từng khu vực cho thấy định hướng phân công chức năng phát triển trên phạm vi rộng, thay vì để các đô thị cạnh tranh bằng những mô hình tương tự nhau. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình này phụ thuộc vào khả năng kết nối giữa các khu vực, mức độ đồng bộ của hạ tầng và việc cụ thể hóa chức năng từng địa bàn trong các quy hoạch tiếp theo.

Đô thị Nha Trang phát triển gắn liền với dải bờ biển xinh đẹp

Phát huy lợi thế từng cực động lực

Ở phía bắc, Khu kinh tế Vân Phong được xác định là một trong những hạt nhân quan trọng của định hướng phát triển kinh tế biển. Các chức năng công nghiệp và logistics biển đặt ra nhu cầu kết nối đồng bộ giữa cảng biển, giao thông, khu công nghiệp và hệ thống dịch vụ hậu cần.

Tại khu vực trung tâm, Nha Trang – Cam Lâm – Cam Ranh được định hướng đảm nhiệm nhiều chức năng, từ hành chính, dịch vụ, du lịch đến công nghiệp công nghệ cao. Việc tổ chức không gian liên kết giữa các địa bàn này có ý nghĩa đối với phân bố dân cư, phát triển dịch vụ và hình thành các khu vực đô thị mới.

Định hướng trung tâm hành chính Nha Trang – Cam Lâm cần được nhìn nhận trong tổng thể tổ chức không gian phát triển. Việc quy hoạch xác định vai trò của khu vực không đồng nghĩa với việc các cơ quan sẽ di dời đồng loạt ngay sau khi đồ án được phê duyệt; tiến độ triển khai còn phụ thuộc vào kế hoạch cụ thể, điều kiện hạ tầng và nguồn lực thực hiện.

Khu vực Khu kinh tế Vân Phong được xác định là một trong những hạt nhân quan trọng của định hướng phát triển kinh tế biển.

Ở phía nam, khu vực Phan Rang được định hướng phát triển du lịch, văn hóa, năng lượng sạch và công nghiệp xanh. Những lĩnh vực này góp phần đa dạng hóa động lực phát triển, đồng thời đặt ra yêu cầu sử dụng đất hiệu quả, bảo vệ môi trường và bảo đảm sự phù hợp giữa quy mô dự án với năng lực hạ tầng.

Tại Hội đồng thẩm định Quy hoạch chung đô thị Khánh Hòa ngày 20/8/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Việt Hùng cho biết đồ án có phạm vi rộng, được lập trong bối cảnh tỉnh vừa sắp xếp lại đơn vị hành chính, có không gian phát triển lớn hơn và đa dạng hơn.

Theo ông Nguyễn Việt Hùng, đồ án phải giải quyết đồng thời mối quan hệ giữa phát triển đô thị, kinh tế biển, công nghiệp, năng lượng, du lịch với yêu cầu bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển đảo. Vì vậy, đây không chỉ là đồ án tổ chức không gian đô thị mà còn là khung phát triển tổng thể, lâu dài cho tỉnh.

Chủ tịch UBND tỉnh cũng nêu rõ định hướng phát triển không gian thống nhất nhưng không áp đặt khiên cưỡng; lấy kinh tế biển làm nền tảng, với cảng biển, logistics, du lịch chất lượng cao, năng lượng và công nghiệp công nghệ cao là những động lực quan trọng. Tỉnh đồng thời đặt yêu cầu phát triển có trọng tâm, tránh dàn trải; sử dụng đất tiết kiệm, không mở rộng đô thị tràn lan và xác định thứ tự ưu tiên đầu tư phù hợp với khả năng huy động nguồn lực.

Những yêu cầu này cho thấy mô hình đa cực không chỉ là việc xác định các trung tâm phát triển trên bản đồ. Vấn đề quan trọng hơn là làm rõ vai trò của từng khu vực, bảo đảm các cực động lực bổ trợ cho nhau và gắn việc mở rộng không gian với khả năng đáp ứng của hạ tầng.

Tại hội nghị thẩm định, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đề nghị rà soát các nội dung về chức năng đô thị, động lực phát triển, dự báo dân số, nhu cầu đất đai và mô hình không gian. Các yêu cầu này đặt ra việc phải tính toán thận trọng giữa quy mô phát triển dự kiến với khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng và điều kiện thực tế ở từng khu vực.

Theo quy hoạch, dân số toàn tỉnh dự kiến đạt khoảng 2,7–2,8 triệu người vào năm 2030; khoảng 3,7–3,8 triệu người vào năm 2040 và 5–5,1 triệu người vào năm 2050. Đất xây dựng toàn đô thị đến năm 2050 dự kiến khoảng 176.860–179.810ha.

Đây là những dự báo dài hạn phục vụ việc tính toán nhu cầu phát triển, không đồng nghĩa với việc các chỉ tiêu sẽ được hiện thực hóa đồng loạt trong cùng một thời điểm. Quá trình triển khai cần gắn với nhu cầu thực tế, việc làm, hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật và khả năng cân đối nguồn lực.

Khi quy mô đô thị tăng lên, nhu cầu về nhà ở, giao thông, trường học, y tế, không gian công cộng, cấp thoát nước và xử lý chất thải cũng tăng theo. Vì vậy, mở rộng không gian phát triển cần đi cùng kiểm soát sử dụng đất, bảo vệ môi trường, an ninh nguồn nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mô hình đa cực mở ra cơ sở để Khánh Hòa tổ chức không gian phát triển rộng hơn, phát huy lợi thế của từng vùng và tăng cường liên kết nội tỉnh. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cách cụ thể hóa các định hướng, thứ tự ưu tiên đầu tư và khả năng bảo đảm sự đồng bộ giữa các khu vực.