Bài 2: Đồng Nai mở 'cửa trời' từ sân bay Long Thành

Từ “thủ phủ” công nghiệp đến đô thị hiện đại

Nếu lịch sử tạo chiều sâu văn hóa, thì công nghiệp là nền tảng làm nên sức bật kinh tế của Đồng Nai trong nhiều thập niên qua. Nằm ở vị trí chiến lược của vùng Đông Nam Bộ, thành phố Đồng Nai là địa bàn kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và có sức lan tỏa đến Đồng bằng sông Cửu Long.

Hiện thành phố Đồng Nai có diện tích hơn 12,7 ngàn km², quy mô dân số khoảng 5 triệu người, với 95 đơn vị hành chính cấp xã. Trong đó, phường Trấn Biên là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế và văn hóa - xã hội.

Sân bay Long Thành được kỳ vọng trở thành động lực mở rộng không gian phát triển mới cho Đồng Nai.

Đồng Nai từ lâu được biết đến là “thủ phủ” công nghiệp của cả nước. Từ Khu công nghiệp Biên Hòa 1 ra đời năm 1963, đến nay trên địa bàn thành phố đã có 58 khu công nghiệp được thành lập, trong đó 43 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động với tổng diện tích hơn 14.600ha. Các khu công nghiệp này thu hút hơn 2.255 dự án vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ 51 quốc gia và vùng lãnh thổ, tổng vốn đầu tư hơn 43 tỷ USD.

Công nghiệp - xây dựng và dịch vụ hiện chiếm hơn 81% trong quy mô kinh tế Đồng Nai, tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, bước vào giai đoạn mới, Đồng Nai không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng về lượng, mà còn hướng đến chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh, thông minh, công nghệ cao và bền vững.

Trong tiến trình đó, Tổng công ty Sonadezi, đơn vị tiên phong trong phát triển khu công nghiệp tại Đồng Nai, đang đẩy mạnh mở rộng quỹ đất công nghiệp, phát triển khu công nghiệp xanh, thông minh và ưu tiên thu hút dự án chất lượng cao. Từ hoạt động ban đầu là cung cấp hạ tầng khu công nghiệp vào đầu những năm 1990, Sonadezi đã hình thành hệ sinh thái công nghiệp - đô thị - dịch vụ quy mô lớn, với 12 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động.

Cùng với hạ tầng khu công nghiệp, Sonadezi còn phát triển chuỗi dịch vụ hỗ trợ như cảng, nước sạch, xử lý chất thải, xử lý nước thải, xây dựng, vật liệu xây dựng, xăng dầu, khu đô thị, nhà ở xã hội, sân golf, văn phòng cho thuê và đào tạo nhân lực. Hiện đơn vị tiếp tục khai thác quỹ đất còn trống, hệ thống nhà xưởng cho thuê tại một số khu công nghiệp, thi công hạ tầng Cụm công nghiệp Long Phước 1 để đưa vào khai thác trong năm 2026, đồng thời tìm kiếm, phát triển các dự án mới tại khu vực phía Bắc thành phố.

Giám đốc Sở Tài chính thành phố Đồng Nai Trương Thị Hương Bình cho biết, Đồng Nai có lợi thế quỹ đất rộng, thuận lợi để thành lập các khu công nghiệp mới. Thành phố sẽ rà soát, bổ sung và điều chỉnh các khu công nghiệp theo hướng sinh thái, chuyên ngành, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ; đồng thời nghiên cứu phát triển khu công nghiệp chuyên đề cho các quốc gia có dự án quy mô lớn đầu tư tại Đồng Nai như Hàn Quốc, Nhật Bản.

Định hướng này cho thấy Đồng Nai đang chuyển từ mô hình công nghiệp truyền thống sang nền công nghiệp hiện đại hơn, nơi các tiêu chí về môi trường, công nghệ, chuỗi cung ứng và chất lượng nhà đầu tư trở thành yêu cầu then chốt.

Long Thành mở trục phát triển liên vùng

Ở góc nhìn phát triển vùng, Đồng Nai đang nắm giữ vị trí “giao điểm chiến lược” của phía Nam. Thành phố vừa là cửa ngõ kết nối với Thành phố Hồ Chí Minh, vừa là cầu nối giữa Đông Nam Bộ với Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ. Đây là lợi thế quan trọng để Đồng Nai phát triển thành trung tâm công nghiệp - dịch vụ - logistics, gắn với sân bay Long Thành và hệ thống cảng biển Cái Mép - Thị Vải.

Kiến trúc sư Khương Văn Mười, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, Đồng Nai có lợi thế hạ tầng giao thông hiếm địa phương nào có được khi hội tụ đủ 5 phương thức vận tải: đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng hải và đường hàng không.

Các KCN tiếp tục là trụ cột quan trọng trong phát triển kinh tế Đồng Nai.

Trong đó, Cảng hàng không quốc tế Long Thành là công trình hạ tầng chiến lược mang tầm vóc quốc gia và quốc tế. Cùng với sân bay, hàng loạt tuyến cao tốc như Thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, Phan Thiết - Dầu Giây, Biên Hòa - Vũng Tàu, Gia Nghĩa - Chơn Thành, Vành đai 3… đang từng bước hình thành mạng lưới kết nối liên vùng hiện đại, tạo dư địa phát triển mới cho Đồng Nai.

Sân bay Long Thành dự kiến đi vào hoạt động cuối năm 2026 được kỳ vọng trở thành bệ phóng để Đồng Nai vươn lên thành cửa ngõ giao thương quốc tế. Khi đó, thành phố có thêm điều kiện chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ công nghiệp truyền thống sang công nghiệp công nghệ cao, logistics quốc tế, thương mại tự do và dịch vụ hàng không.

Trong không gian phát triển mới, quy hoạch đô thị sân bay Long Thành quy mô 43 ngàn ha, gắn với hành lang phát triển sông Đồng Nai và Khu thương mại tự do gần 7.500ha, được xem là cực tăng trưởng quan trọng ở phía Nam thành phố. Khu vực này có khả năng thu hút nhà đầu tư chiến lược, nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số năm 2026 và các giai đoạn tiếp theo.

Cùng với sân bay Long Thành, hệ thống cảng biển, cao tốc, đường vành đai, các cây cầu chiến lược bắc qua sông Đồng Nai như Cát Lái, Long Hưng sẽ tạo thành mạng lưới hạ tầng động lực. Đây là cơ sở để Đồng Nai mở rộng không gian đô thị, tăng kết nối trực tiếp với Thành phố Hồ Chí Minh và các trung tâm kinh tế trong vùng.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Đồng Nai Nguyễn Kim Long cho biết, địa phương đang tập trung hóa giải khó khăn, vướng mắc theo hướng xử lý tận gốc các điểm nghẽn, thay vì giải quyết manh mún, sự vụ. Trọng tâm là hoàn thiện quy hoạch, tổ chức lại không gian phát triển theo hướng hiện đại, đa trung tâm, có phân vùng chức năng rõ ràng; gắn kết chặt chẽ giữa đô thị, công nghiệp, dịch vụ, logistics, sân bay, cảng biển, nông nghiệp sinh thái và các hành lang phát triển.

Đồng Nai cũng đẩy nhanh các công trình hạ tầng chiến lược, nhất là cao tốc, vành đai, trục kết nối với sân bay Long Thành, cảng biển, khu công nghiệp, đô thị và các vùng động lực. Hạ tầng không chỉ nhằm giải quyết ùn tắc trước mắt, mà còn mở ra không gian phát triển mới, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Khơi dậy nguồn lực văn hóa đô thị

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Đồng Nai không chỉ hướng đến mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp, thương mại và logistics quan trọng, mà còn đặt ra yêu cầu xây dựng một đô thị giàu bản sắc văn hóa, phát triển hài hòa và bền vững.

Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Nai Lê Thị Ngọc Loan cho biết, Đồng Nai hiện có 121 di tích được xếp hạng, gồm 6 di tích quốc gia đặc biệt, 42 di tích quốc gia và 73 di tích cấp tỉnh, cùng gần 1,5 ngàn di tích đã kiểm kê. Nhiều di tích như Văn miếu Trấn Biên, Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh, Chiến khu Đ, Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam, Sóc Bom Bo… đã trở thành biểu tượng văn hóa, lịch sử quan trọng của vùng đất Đồng Nai và Đông Nam Bộ.

Đồng Nai chú trọng bảo tồn di sản văn hóa, gắn phát triển đô thị với bản sắc Trấn Biên.

Những năm gần đây, nhiều di tích được thành phố quan tâm trùng tu, tôn tạo, gắn với du lịch và giáo dục truyền thống. Riêng giai đoạn 2020-2025, Đồng Nai bố trí hơn 161 tỷ đồng cho công tác trùng tu, tôn tạo di tích. Hệ thống thiết chế văn hóa cũng từng bước được hoàn thiện, cơ sở vật chất và trang thiết bị được nâng cấp để phục vụ tốt hơn nhu cầu sinh hoạt văn hóa của người dân.

Toàn thành phố hiện có 1.703/1.775 thôn, ấp, khu phố có nhà văn hóa, đạt 95,9%, cùng 16 nhà văn hóa dân tộc. Đây là nền tảng quan trọng để Đồng Nai tiếp tục xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy sức mạnh cộng đồng và nâng cao đời sống tinh thần của người dân trong quá trình đô thị hóa.

Trong bối cảnh mới, Đồng Nai xác định văn hóa là nền tảng tinh thần vững chắc, nguồn lực nội sinh và động lực cho phát triển nhanh, bền vững. Thành phố hướng đến xây dựng con người Đồng Nai phát triển toàn diện, phát huy các phẩm chất thân thiện, nghĩa tình, văn minh, hiện đại.

Phát triển công nghiệp văn hóa gắn với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế cũng là hướng đi cần thiết, góp phần nâng cao vị thế, sức mạnh mềm và bản sắc văn hóa Đồng Nai trong thời kỳ mới.

Từ vùng đất Trấn Biên xưa đến thành phố Đồng Nai hôm nay là hành trình bền bỉ của lịch sử, văn hóa, công nghiệp và khát vọng phát triển. Bề dày gần 330 năm, bản sắc văn hóa đa dạng, nền tảng công nghiệp vững chắc, hạ tầng chiến lược và tinh thần đoàn kết, nghĩa tình đang trở thành nguồn lực nội sinh để Đồng Nai xây dựng đô thị hiện đại, văn minh, phát triển bền vững, từng bước khẳng định vai trò cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia trong kỷ nguyên mới.