Bài 2: Nâng tầm 'hương vị phù sa'

Lời giải từ cánh đồng sinh thái

Điểm tựa vững chắc nhất của nền nông nghiệp Cà Mau hiện nay chính là lợi thế về vị trí địa lý, thổ nhưỡng, nguồn nước và điều kiện sinh thái đặc thù, cực kỳ phù hợp cho lúa chất lượng cao, an toàn và hữu cơ.

Toàn tỉnh hiện có khoảng 180.000ha canh tác lúa, trong đó có khoảng 94.000 ha mô hình lúa-tôm, và đang có khả năng mở rộng thêm khoảng 25.000ha ở những khu vực đủ điều kiện. Đây được giới chuyên môn đánh giá là mô hình an toàn, thân thiện với môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đồng lúa chất lượng cao xã Đá Bạc (tỉnh Cà Mau) thu hoạch rộ vụ Đông-Xuân.

Bước đầu, hiệu quả sinh thái hiện rõ trên cánh đồng lúa-tôm hữu cơ tách đường rộng hàng trăm ha của gần 200 hộ nông dân trong chuỗi sản xuất lúa sạch, lúa hữu cơ của Hợp tác xã nông sản sạch chất lượng cao phường Láng Tròn (tỉnh Cà Mau).

Đồng chí Hồ Trung Việt, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Cà Mau (thứ 2 từ phải qua) lội đồng thăm hỏi nông dân phường Láng Tròn cách thức trồng lúa hữu cơ.

Tại cánh đồng hơn 3,4ha của gia đình ông Nguyễn Hồng Khánh vào những ngày cuối tháng 12/2025, trong khi nhiều nơi trong tỉnh giá lúa sụt chỉ còn khoảng 6.000đ/kg thì gia đình ông Khánh bán lúa với giá 11.000đ/kg. “Được giá trên là nhờ doanh nghiệp bao tiêu ngay từ đầu vụ, cộng thêm tôm càng, cá kèo được giá, gia đình tôi cầm chắc lợi nhuận hơn 300 triệu đồng, cao gấp đôi so với trước, đón cái Tết ấm no”, ông Khánh hồ hởi khoe.

Đồng chí Hồ Trung Việt, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Cà Mau (cầm bông lúa) bày tỏ tâm đắc với chuỗi liên kết sản xuất lúa hữu cơ của nông dân phường Láng Tròn.

Tiếng gần đồn xa, đồng chí Hồ Trung Việt, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Cà Mau, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, qua nhiều lần trực tiếp lội ruộng thực tế tại các xã Láng Tròn, Phong Hiệp, Vĩnh Lộc (tỉnh Cà Mau), đã có đánh giá cao sự khác biệt của lúa hữu cơ trong chuỗi liên kết.

Ông nhận định, trên những thửa ruộng hữu cơ, sâu rầy gần như không xuất hiện, trái ngược hoàn toàn với tình trạng dịch bệnh trên các cánh đồng canh tác theo tập quán cũ sử dụng nhiều phân, thuốc hóa học.

Nhìn thấy hiệu quả lâu bền, ông Đào Thanh Phong, Bí thư Đảng ủy xã Phong Hiệp, khẳng định sẽ tiếp tục nhân rộng thêm 30ha lúa-tôm hữu cơ, sản xuất theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp để bà con đạt hiệu quả cao nhất.

Nhà nông Cà Mau thu hoạch tôm càng xanh trên đồng lúa sản xuất theo hướng an toàn sinh học, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Theo kỹ sư Nguyễn Trần Thức, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Cà Mau, các giống lúa chất lượng cao, giống thơm đặc sản gần như đã chiếm toàn bộ diện tích gieo trồng trên địa bàn tỉnh hiện nay. Nông dân địa phương cũng đang tích cực áp dụng các quy trình “3 giảm, 3 tăng”, “1 phải, 5 giảm”, quản lý sức khỏe cây trồng (IPHM) và chuyển đổi sang phân bón hữu cơ.

Lúa-tôm Cà Mau được giới chuyên gia đánh giá là mô hình bền vững, thân thiện với môi trường, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu.

Nhờ đó, nhiều diện tích đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP, và các tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế khắt khe như USDA, EU, JAS. Sự chuyển đổi này, theo nhận định của Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử, đòi hỏi phải đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ và tăng cường liên kết chuỗi để nâng cao giá trị và mở rộng thị trường.

Hiện thực hóa chủ trương đó, ông Phạm Minh Tiến, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái Green Farm (phường Bạc Liêu) cho biết, đã có doanh nghiệp ký kết bao tiêu sản phẩm, đồng thời nhiều thị trường xuất khẩu cũng đang dành sự quan tâm đặc biệt đến các sản phẩm gạo giảm phát thải.

Vươn khơi từ những cánh đồng mặn

Với 2 vụ lúa, tổng diện tích gieo trồng lúa mỗi năm khoảng 350.000ha, tổng sản lượng ước đạt 1,8 triệu tấn, Cà Mau đã tích lũy đủ nội lực để chuẩn bị cho “cú huých” mang tầm chiến lược: Tuần lễ Khoa học, Công nghệ-Văn hóa, Du lịch và Cuộc thi Gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ I năm 2026, diễn ra trong những ngày cuối tháng 4/2026.

Khu vực trưng bày sản phẩm gạo tại Cuộc thi gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ I năm 2026.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau Tô Hoài Phương, cho biết công tác thiết kế thi công gian hàng, bố trí mặt bằng đã sẵn sàng. Với chủ đề đậm chất thơ “Hội tụ hương vị phù sa”, không gian sự kiện quy tụ 130 gian hàng, trong đó ngành hàng lúa gạo dự kiến bố trí 40 gian hàng chuyên biệt để giới thiệu quy trình sản xuất, mô hình sa bàn và ứng dụng khoa học công nghệ.

Sự kiện đã thu hút 13 tỉnh, thành phố ngoài Cà Mau đăng ký tham gia với 48 gian hàng, và 29 xã phường trong tỉnh với 32 gian hàng giới thiệu 157 sản phẩm OCOP. Các sản phẩm được lựa chọn tham gia trưng bày cực kỳ khắt khe, ưu tiên các sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, gắn kết chặt chẽ với điều kiện tự nhiên, văn hóa bản địa, có câu chuyện minh bạch nguồn gốc và thể hiện rõ nét “hương vị phù sa”.

Sản phẩm gạo ngon của nhiều chủ thể tham gia tại Cuộc thi gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ I năm 2026, đang diễn ra tại Cà Mau.

Trong Chương trình Phát triển các sản phẩm nông nghiệp chủ lực giai đoạn 2026-2030, Cà Mau đặt mục tiêu: 70% sản lượng lúa sẽ phục vụ tiêu thụ ngoài tỉnh và xuất khẩu. Diện tích lúa chất lượng cao, phát thải thấp được kỳ vọng đạt khoảng 55.000ha, qua đó giúp lợi nhuận của người trồng lúa tăng hơn 30%.

Ban giám khảo Cuộc thi gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ I năm 2026 kiểm tra mẫu gạo của các chủ thể tham gia dự thi.

Hiện nay, những nỗ lực ấy đang đơm hoa kết trái khi nhiều Hợp tác xã, doanh nghiệp đã hình thành các nhãn hiệu gạo riêng đầy tự hào, như: gạo Từ Tâm, Toàn Tâm, Ông Muộn… Tỉnh cũng khuyến khích các doanh nghiệp sử dụng nhãn hiệu chứng nhận “Lúa sinh thái Cà Mau” để không ngừng phát triển thương hiệu.

Với những bước đi căn cơ, dài hơi từ chính quyền và các đơn vị chức năng, nhà nông Cà Mau kỳ vọng sẽ sống khỏe nhờ "hạt ngọc trời" gieo trồng trên chính mảnh đất quê hương.

Nhìn nhận về hướng đi đúng đắn này, ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam, khẳng định: “Các sản phẩm gạo hữu cơ, sinh thái mang đặc trưng Cà Mau hoàn toàn phù hợp với xu thế tiêu dùng hiện nay, khi thị trường trong nước và quốc tế ngày càng ưu tiên sản phẩm sạch, an toàn và thân thiện với môi trường”.

Bằng sức mạnh của công nghệ, sự liên kết đa chiều và sự nhạy bén với thị trường, hạt gạo Cà Mau giờ đây không chỉ tự cởi trói khỏi những hạn chế của tự nhiên mà còn vươn lên mạnh mẽ. Cuộc cách mạng sinh thái trên đồng ruộng ở Cà Mau cũng đang mở ra những chương mới rực rỡ, đưa hương vị phù sa mặn mòi tỏa sáng trên bản đồ nông sản quốc gia và toàn cầu.