Bài 2 - Những 'điểm nghẽn' đa tầng kìm hãm dòng chảy văn hóa

Di tích Tháp Bà Pô Nagar, điểm đến văn hóa về đêm hiếm có ở Khánh Hòa

Thiếu "người kể chuyện" văn hóa

Về vấn đề này, Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa Việt Nam của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Khánh Hòa cũng thừa nhận, hiện nay, nguồn lực đầu tư, thiết chế văn hóa và đội ngũ làm công tác văn hóa chưa đáp ứng yêu cầu; công tác bảo tồn, phát huy di sản, phát triển công nghiệp văn hóa, văn hóa số, thị trường văn hóa còn khó khăn; một số sản phẩm văn hóa chưa có sức lan tỏa, đóng góp của văn hóa vào phát triển kinh tế - xã hội còn hạn chế.

Trước yêu cầu cụ thể hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 30 của Chính phủ về phát triển văn hóa Việt Nam, đồng thời xuất phát từ thực tiễn phát triển văn hóa của tỉnh, Tỉnh ủy Khánh Hòa xác định rõ mục phát huy giá trị văn hóa, con người Khánh Hòa, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển nhanh, bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.

Điệu múa Apsara làm say lòng bao du khách khi đến Khánh Hòa

Đánh giá về thực trạng văn hóa địa phương, ông Đoàn Minh Long, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Khánh Hòa, nhận định rằng sự thiếu vắng các sân khấu thực cảnh quy mô lớn đang tạo ra một lỗ hổng trong trải nghiệm của du khách. Có rất ít những "bữa tiệc" nghệ thuật di sản vào ban đêm khiến du lịch văn hóa mất đi cơ hội giữ chân khách lưu trú lâu hơn.

“Để nâng tầm vị thế, tỉnh cần ưu tiên đầu tư vào hạ tầng văn hóa, trọng tâm là các trung tâm biểu diễn nghệ thuật và bảo tàng chuyên nghiệp. Song song đó, việc khôi phục các làng nghề thủ công truyền thống được xem là giải pháp cốt yếu để quảng bá vẻ đẹp di sản đặc trưng đến bạn bè quốc tế”, ông Đoàn Minh Long chia sẻ.

Bên cạnh tài nguyên, nguồn nhân lực chính là yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của du lịch văn hóa, song đây lại là mắt xích hạn chế hiện nay. Theo ông Trần Minh Đức, Chi hội trưởng Hội Lữ hành Khánh Hòa, dù đội ngũ hướng dẫn viên rất năng động nhưng vẫn thiếu vắng những chuyên gia am hiểu tường tận về khảo cổ, lịch sử Chăm hay các tầng nấc văn hóa bản địa.

Khánh Hòa còn thiếu không gian trình diễn nghệ thuật về đêm xứng tầm

Ông nhấn mạnh rằng, khi thiếu đi những “người kể chuyện” đủ tầm để truyền tải thông điệp bằng tri thức và cảm xúc, di sản sẽ trở nên khô khan, khó lòng chinh phục được những du khách quốc tế vốn luôn khao khát những giá trị nguyên bản.

Một vấn đề nữa, áp lực từ cơn lốc đô thị hóa và phát triển công nghiệp tại các vịnh biển trọng điểm như Nha Trang, Cam Ranh và Vĩnh Hy đang đặt ra bài toán hóc búa về việc bảo tồn. Khi những công trình cao tầng và hạ tầng hiện đại mọc lên san sát, không gian di sản truyền thống và cảnh quan văn hóa bản địa đứng trước nguy cơ bị xâm lấn hoặc biến dạng.

Tại Hội nghị đối thoại với doanh nghiệp do UBND tỉnh tổ chức mới đây tại xã Vĩnh Hải, bà Hoàng Thị Hương, chủ doanh nghiệp du lịch tại địa phương đã thẳng thắn phản ánh thực trạng đô thị hóa, xây dựng tự phát đang phá vỡ nghiêm trọng cảnh quan và môi trường văn hóa tại khu vực Vĩnh Hy.

Đáng chú ý, tình trạng xả thải trực tiếp vào danh thắng quốc gia vịnh Vĩnh Hy, vịnh Nha Trang đang tác động tiêu cực đến môi trường du lịch nhưng vẫn chưa được chấn chỉnh, xử lý triệt để. "Việc ô nhiễm cảnh quan danh thắng quốc gia không chỉ hủy hoại môi trường tự nhiên mà còn tự tay bóp chết ngành du lịch địa phương nếu không có giải pháp căn cơ", bà Hương gay gắt.

Tìm hiểu lịch sử, văn hóa qua triển lãm ảnh ở Khánh Hòa

Trước phản ánh của doanh nghiệp, ông Nguyễn Long Biên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, đã ghi nhận các ý kiến đóng góp. Đồng thời, lãnh đạo tỉnh phát lệnh chỉ đạo, yêu cầu chính quyền địa phương và các sở, ngành liên quan phải lập tức vào cuộc kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm để bảo vệ danh thắng.

Việc tìm ra điểm cân bằng giữa một bên là khát vọng phát triển hiện đại và một bên là gìn giữ “linh hồn” di sản chính là thử thách lớn nhất mà ngành văn hóa - du lịch nơi đây phải đối mặt để đảm bảo sự phát triển bền vững cho tương lai.

Hóa giải những "nút thắt"?

Nhằm hóa giải các "nút thắt" hiện tại, nhiều chuyên gia văn hóa và du lịch đã đề xuất các nhóm giải pháp mang tính chiến lược, giúp giải quyết cả bài toán trước mắt lẫn lâu dài. Theo ông Nguyễn Phi Hồng Nguyên, Phó Chi hội lữ hành Khánh Hòa, điểm yếu cốt lõi của văn hóa địa phương nằm ở sự rời rạc trong hệ thống sản phẩm.

Di tích danh lam thắng cảnh quốc gia vịnh Nha Trang hứng chịu nguồn nước thải chưa qua xử lý

Các di tích văn hóa và làng nghề hiện nay như những "ốc đảo" thiếu tính kết nối, chưa hình thành được một hệ sinh thái dịch vụ khép kín. Do đó, trải nghiệm của du khách chỉ dừng lại ở mức độ "vãng cảnh" thuần túy, thiếu đi sự tương tác sâu với nghệ nhân hay các dịch vụ giá trị gia tăng như ẩm thực và mua sắm di sản.

Chính sự đứt gãy trong chuỗi giá trị này đã kìm hãm nguồn thu và hạn chế tác động tích cực đến kinh tế cộng đồng. “Để xoay chuyển tình thế, việc thiết lập sự liên kết chặt chẽ nhằm tạo ra những bộ sản phẩm chất lượng, đồng bộ về giá cả và có tính cạnh tranh cao là yêu cầu cấp thiết”, ông Nguyễn Phi Hồng Nguyên chia sẻ.

Song song đó, địa phương cần tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng và không gian trải nghiệm. Trong đó, trọng tâm là nâng cấp mạng lưới giao thông kết nối sâu vào các "vùng lõi" văn hóa miền núi như Khánh Sơn, Bác Ái hay Diên Khánh – những địa bàn vốn còn nhiều điểm nghẽn, cô lập dòng khách đoàn quy mô lớn.

Nghệ nhân giới thiệu về nhạc cụ dân tộc tại Khánh Hòa

Du khách tìm hiểu về đàn đá ở Khánh Hòa

Liên quan đến trật tự xây dựng và môi trường du lịch, ông Nguyễn Anh Vũ, một nhà đầu tư phân khúc nghỉ dưỡng tại địa phương - nhấn mạnh yêu cầu siết chặt quản lý tại các "điểm nóng" như Nha Trang, Vĩnh Hy nhằm bảo vệ cảnh quan và không gian văn hóa bản địa.

Ông Vũ cũng kiến nghị cơ quan chức năng cần kiên quyết xử lý, thậm chí đóng cửa các công trình, cơ sở kinh doanh dịch vụ không đảm bảo tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy hoặc thiếu hệ thống xử lý nước thải, cố tình xả thải trực tiếp ra vịnh Nha Trang và vịnh Vĩnh Hy.

Ở góc độ khai thác dịch vụ, bà Lê Thị Hồng Minh, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Khánh Hòa - chỉ ra thực trạng địa phương đang thiếu các khu phố ẩm thực tập trung quy mô lớn. Nhấn mạnh việc định vị thương hiệu ẩm thực là mắt xích then chốt nâng tầm chất lượng du lịch tỉnh, bà Minh cho biết Hiệp hội đang đề xuất tỉnh cấp phép xây dựng một Công viên văn hóa ẩm thực chuyên biệt.

Nhiều năm qua, Khánh Hòa đang thiếu các khu phố ẩm thực tập trung quy mô lớn

Đây được kỳ vọng sẽ trở thành tọa độ du lịch lý tưởng, nơi du khách vừa thưởng thức tinh hoa ẩm thực, trải nghiệm nghệ thuật bản địa, vừa tiếp cận các sản vật đặc trưng của xứ Trầm Hương.