Bài 3: Quản trị số - Khơi thông nguồn lực phát triển

Không trực tiếp tạo ra sản phẩm hay doanh thu như doanh nghiệp, nhưng hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước có tác động sâu rộng đến môi trường kinh doanh và khả năng sử dụng nguồn lực xã hội. Từ những mô hình chuyển đổi số ở từng khu dân cư, tổ dân phố, giá trị của quản trị số đang được thể hiện qua việc rút ngắn thời gian xử lý công việc, giảm chi phí giao dịch, tăng tính minh bạch, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

1 giờ trước Gốc

Không trực tiếp tạo ra sản phẩm hay doanh thu như doanh nghiệp, nhưng hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước có tác động sâu rộng đến môi trường kinh doanh và khả năng sử dụng nguồn lực xã hội. Từ những mô hình chuyển đổi số ở từng khu dân cư, tổ dân phố, giá trị của quản trị số đang được thể hiện qua việc rút ngắn thời gian xử lý công việc, giảm chi phí giao dịch, tăng tính minh bạch, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Khi dữ liệu giúp chính quyền vận hành hiệu quả hơn

“Một phản ánh về rác thải xây dựng tồn đọng trên đường phố, trước đây, người dân có thể phải tìm hiểu cơ quan nào có trách nhiệm xử lý, liên hệ qua kênh nào và mất bao lâu để nhận được phản hồi. Giờ đây, với ứng dụng iHanoi, người dân có thể gửi nội dung, hình ảnh và vị trí phản ánh ngay trên điện thoại, thông qua một điểm tiếp cận thống nhất”.

Đó là tình huống được Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Anh Tuấn sử dụng để làm rõ sự thay đổi trong cách thức cung cấp dịch vụ và tương tác giữa chính quyền với người dân.

iHanoi đang được phát triển để trở thành một “siêu ứng dụng”, tích hợp đa dạng các dịch vụ, tính năng để phục vụ người dân và doanh nghiệp trên môi trường số. Ảnh: Minh Anh

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, iHanoi được phát triển theo định hướng ứng dụng tích hợp nhiều dịch vụ, tiện ích trên cùng một nền tảng. Thay vì người dân phải tìm kiếm và sử dụng nhiều ứng dụng riêng lẻ, các tiện ích như Smart Police, HanoiGo, đặt lịch dịch vụ công và tiếp cận thông tin được từng bước tích hợp về một điểm.

Điểm đáng chú ý của mô hình này không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở hiệu quả tiết kiệm thời gian và công sức của người sử dụng. Với 263.395 phản ánh, kiến nghị được tiếp nhận, xử lý qua iHanoi, nếu mỗi trường hợp theo phương thức truyền thống cần khoảng 2 giờ tìm hiểu quy định, chuẩn bị và gửi nội dung, trong khi sử dụng ứng dụng chỉ mất khoảng 15 phút, tổng thời gian người dân có thể tiết kiệm ước gần 500.000 giờ.

Phó GĐ Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hà Nội Nguyễn Anh Tuấn. Ảnh: Khánh Duy

"Thời gian người dân không phải dành cho việc tìm kiếm thông tin, đi lại hay chờ đợi có thể được sử dụng cho công việc và các hoạt động khác. Khi lợi ích ấy xuất hiện trên quy mô lớn, hiệu quả chuyển đổi số không còn bó hẹp trong phạm vi một cơ quan hay một phần mềm."

Đây là số liệu ước tính theo phương pháp so sánh được Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Anh Tuấn nêu. Ông khẳng định, thời gian người dân không phải dành cho việc tìm kiếm thông tin, đi lại hay chờ đợi có thể được sử dụng cho công việc và các hoạt động khác. Khi lợi ích ấy xuất hiện trên quy mô lớn, hiệu quả chuyển đổi số không còn bó hẹp trong phạm vi một cơ quan hay một phần mềm.

Cũng từ nền tảng iHanoi, ứng dụng HanoiCheck giúp phụ huynh tiếp cận thông tin về thực đơn, bữa ăn và truy xuất nguồn gốc thực phẩm tại trường học. Hiện nay, hệ thống đã kết nối gần 1,5 triệu học sinh, ghi nhận 247.339 lượt truy cập trong thời gian từ ngày 1/9 đến ngày 8/10/2026.

Từ câu chuyện phản ánh hiện trường đến truy xuất nguồn gốc thực phẩm, có thể thấy chuyển đổi số đang thay đổi cách thức người dân tiếp cận dịch vụ và thông tin. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của mô hình chỉ được bảo đảm khi thông tin được cập nhật chính xác, phản ánh được xử lý đến cùng và các cơ quan thực sự phối hợp trong vận hành.

Thành phố Huế ra mắt chuyên mục Hiến kế, Hỗ trợ doanh nghiệp và Bản đồ số dự án thu hút đầu tư trên nền tảng ứng dụng Hue-S. Ảnh: Ngọc Hiếu

Đây cũng là kinh nghiệm đang được Thành phố Huế đúc rút từ quá trình xây dựng đô thị thông minh. Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Huế Nguyễn Kim Tùng, sau hơn bảy năm vận hành Trung tâm Giám sát, điều hành đô thị thông minh HueIOC và phát triển hệ sinh thái Hue-S, thành phố đã từng bước chuyển từ cung cấp các dịch vụ số riêng lẻ sang hình thành một không gian kết nối chính quyền, người dân, doanh nghiệp và các nguồn lực xã hội.

Đến nay, Hue-S cung cấp hơn 50 dịch vụ, tiện ích, có trên 1,3 triệu tài khoản đăng ký, trong đó hơn 900.000 tài khoản của người dân Huế được xác thực qua VNeID.

Hue-S cung cấp hơn 50 dịch vụ, tiện ích, có trên 1,3 triệu tài khoản đăng ký. Ảnh: Mỹ Hạnh

Đáng chú ý, chức năng phản ánh hiện trường đã kết nối 164 cơ quan, đơn vị tham gia xử lý, gồm 109 cơ quan hành chính nhà nước, 28 cơ quan Trung ương đóng trên địa bàn và 27 doanh nghiệp. Hệ thống đã tiếp nhận gần 210.000 phản ánh, góp ý, báo hỏi và hỏi đáp; hơn 139.000 phản ánh được xác minh, tiếp nhận và chuyển cơ quan chức năng xử lý, theo dõi. Tỷ lệ xử lý hoàn thành được báo cáo đạt trên 99%; tỷ lệ hài lòng và chấp nhận của người dân, doanh nghiệp trên 91%.

Những con số này cho thấy một thay đổi quan trọng trong tổ chức quản trị. Người dân không chỉ gửi phản ánh mà còn có thể theo dõi kết quả; cơ quan quản lý không chỉ tiếp nhận thông tin mà có công cụ phân công, kiểm tra tiến độ và đánh giá việc xử lý.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Nguyễn Kim Tùng nhấn mạnh, xây dựng đô thị thông minh không bắt đầu từ việc có bao nhiêu ứng dụng, mà bắt đầu từ việc chính quyền tổ chức lại hoạt động quản trị như thế nào trên môi trường số.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Huế Nguyễn Kim Tùng. Ảnh: Mỹ Hạnh

Xây dựng đô thị thông minh không bắt đầu từ việc có bao nhiêu ứng dụng, mà bắt đầu từ việc chính quyền tổ chức lại hoạt động quản trị như thế nào trên môi trường số.

Quan điểm ấy được thể hiện rõ hơn khi Huế mở rộng Hue-S với các nền tảng “Hiến kế”, “Hỗ trợ doanh nghiệp” và “Bản đồ số dự án thu hút đầu tư”. Trong đó, nền tảng “Hỗ trợ doanh nghiệp” tạo thêm kênh kết nối, giúp cộng đồng doanh nghiệp tiếp cận thông tin, chính sách và phản ánh khó khăn, vướng mắc. “Bản đồ số dự án thu hút đầu tư” góp phần công khai thông tin về các dự án đầu tư ngoài ngân sách, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhà đầu tư tiếp cận cơ hội đầu tư.

Đây là những ứng dụng có mối liên hệ gần hơn với hoạt động kinh tế. Khi doanh nghiệp tiếp cận thông tin đầy đủ, kịp thời, minh bạch hơn, khả năng tìm kiếm cơ hội, chuẩn bị phương án kinh doanh và đưa ra quyết định đầu tư cũng được cải thiện.

Như vậy, chuyển đổi số trong quản trị nhà nước không chỉ hướng tới cung cấp dịch vụ thuận tiện, mà còn có thể góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, một điều kiện quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng.

Giảm chi phí xã hội, mở rộng không gian phát triển

Hiệu quả quản trị số không chỉ thể hiện ở các thành phố lớn. Tại cấp xã, phường, nơi trực tiếp giải quyết nhiều công việc của người dân và doanh nghiệp, những thay đổi về quy trình hành chính và thói quen sử dụng công nghệ đang tạo ra chuyển biến cụ thể.

Không gian đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phường Bình Phước được xây dựng từ việc khai thác công năng sẵn có của trụ sở dôi dư để đầu tư thành không gian đa chức năng. Ảnh: Mỹ Hạnh

Tại phường Bình Phước, thành phố Đồng Nai, chuyển đổi số được triển khai từ việc thay đổi cách người dân thực hiện thủ tục hành chính, từng bước chuyển từ nộp hồ sơ giấy sang sử dụng dịch vụ trực tuyến.

Theo Chủ tịch UBND phường Bình Phước Ngô Hồng Khang, nếu như năm 2025, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tại Trung tâm Phục vụ hành chính công đạt 85,2%, thì trong 9 tháng đầu năm 2026, Trung tâm đã tiếp nhận và xử lý 19.028 hồ sơ trực tuyến; tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt 100%. Trong số này, 18.661 hồ sơ đã giải quyết đều đúng hoặc trước hạn, không có hồ sơ quá hạn. Cùng thời gian, Trung tâm đã hướng dẫn 65.860 lượt người dân, tổ chức và doanh nghiệp thực hiện thủ tục hành chính.

Chủ tịch UBND phường Bình Phước, thành phố Đồng Nai Ngô Hồng Khang. Ảnh: Mỹ Hạnh

Bình Phước xem việc hình thành công dân số là nền tảng để xây dựng xã hội số. Khi mỗi người dân có khả năng sử dụng công nghệ một cách chủ động và có trách nhiệm, chính quyền số sẽ có điều kiện vận hành hiệu quả hơn, kinh tế số có thêm không gian phát triển, đồng thời phương thức quản trị địa phương cũng từng bước được đổi mới.

Đáng chú ý, phường Bình Phước không chỉ chú trọng trang bị nền tảng công nghệ mà còn đẩy mạnh phong trào “Bình dân học vụ số”, mô hình “Mỗi người dân là một công dân số”, hướng dẫn người dân làm quen với các thao tác, dịch vụ trên môi trường điện tử.

Cách tiếp cận này xuất phát từ một thực tế, không phải cứ có điện thoại thông minh hoặc được cài đặt ứng dụng là người dân đã có khả năng sử dụng công nghệ hiệu quả. Việc thay đổi nhận thức, kỹ năng và thói quen mới quyết định mức độ chuyển đổi số đi vào cuộc sống.

Tại phường Việt Hưng (Hà Nội), chuyển đổi số lại được triển khai thông qua những bài toán cụ thể trong quản lý địa bàn. Chủ tịch UBND phường Việt Hưng Vũ Xuân Trường cho biết, địa phương đã cơ bản hoàn thành hệ thống bản đồ số GIS với chín lớp dữ liệu trọng tâm, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ quản lý, cải cách hành chính và điều hành. Trong lĩnh vực thương mại, 7/7 chợ đã triển khai mô hình Chợ 4.0; lĩnh vực giáo dục có 6/9 trường triển khai Smart Canteen.

Lãnh đạo phường Việt Hưng thực hiện nghi thức ra mắt mô hình điểm “Tổ dân phố - Việt Hưng kết nối”. Ảnh: Văn Anh

Đặc biệt, từ sáng kiến của Tổ dân phố Giang Biên 4, phường triển khai mô hình “Tổ dân phố số - Kết nối, đồng hành, phát triển”, với ứng dụng “Việt Hưng kết nối” hỗ trợ tổ chức thông tin và xử lý công việc.

Trước đây, việc gửi thông báo, tiếp nhận phản ánh qua các nhóm trao đổi có thể khiến thông tin bị trôi, khó xác định người phụ trách và tiến độ giải quyết. Với mô hình mới, địa phương hướng tới tổ chức lại quy trình để mỗi thông tin có nơi tiếp nhận, mỗi việc có người chịu trách nhiệm và mỗi phản ánh được theo dõi đến cùng.

Chủ tịch UBND phường Việt Hưng (Hà Nội) Vũ Xuân Trường. Ảnh: Khánh Duy

Công nghệ có thể thay đổi, nhưng quy trình, con người, dữ liệu và trách nhiệm phối hợp mới là những yếu tố quyết định hiệu quả thực chất. Đây cũng là vấn đề cần nhìn nhận khi đánh giá đóng góp của chính quyền số đối với tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Vũ Xuân Trường, mô hình không đồng nghĩa với phần mềm. Công nghệ có thể thay đổi, nhưng quy trình, con người, dữ liệu và trách nhiệm phối hợp mới là những yếu tố quyết định hiệu quả thực chất. Đây cũng là vấn đề cần nhìn nhận khi đánh giá đóng góp của chính quyền số đối với tăng trưởng kinh tế.

Theo PGS.TS. Bùi Văn Dũng - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, chính quyền số có giá trị kinh tế khi giúp người dân, doanh nghiệp giảm thời gian đi lại, chờ đợi, chuẩn bị giấy tờ; đồng thời giúp cơ quan nhà nước phối hợp, xử lý công việc và ra quyết định tốt hơn.

Với doanh nghiệp, một thủ tục được giải quyết nhanh hơn có thể góp phần giảm chi phí tuân thủ và tăng tính chủ động trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Một hệ thống thông tin minh bạch giúp giảm thời gian tìm kiếm dữ liệu, hạn chế rủi ro và hỗ trợ quá trình ra quyết định. Những tác động này tuy không trực tiếp tạo ra sản phẩm, nhưng góp phần cải thiện môi trường để các hoạt động kinh tế diễn ra thuận lợi hơn.

Người dân hào hứng trải nghiệm thực hiện thủ tục hành chính trên Kiosk thông minh tại Trung tâm Phục vụ hành chính công Công an tỉnh Thanh Hóa. Ảnh: Hà Phương

Tuy nhiên, PGS.TS Bùi Văn Dũng cũng lưu ý, muốn lượng hóa lợi ích của chính quyền số phải xây dựng được số liệu ban đầu, xác định thời gian xử lý, chi phí thực hiện, số lần khai lại thông tin, mức độ hài lòng và chi phí vận hành trước, sau khi triển khai.

Điều đó có nghĩa, một địa phương có nhiều dịch vụ công trực tuyến chưa chắc đã đạt hiệu quả cao nếu người dân vẫn phải bổ sung hồ sơ giấy hoặc lặp lại những thao tác đã thực hiện trên môi trường số.

Từ thực tiễn các địa phương như Hà Nội, Huế, Đồng Nai có thể thấy, chuyển đổi số đang mở ra khả năng đổi mới phương thức quản trị và tiết kiệm nguồn lực xã hội. Nhưng để hiệu quả ấy trở thành lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế, điều quan trọng là công nghệ phải gắn với tái cấu trúc quy trình, kết nối dữ liệu và nâng cao trách nhiệm thực thi.