Bài 3: Trưởng bản lâm thời, trách nhiệm dài lâu

Bài 2: Nghịch lý thừa - thiếu nhà văn hóa

ĐBP - Sau sắp xếp, nhiều thôn, bản mới đã hình thành với quy mô dân cư lớn hơn, địa bàn rộng hơn. Cùng với việc tổ chức lại không gian dân cư, đội ngũ trưởng thôn, trưởng bản cũng bước vào giai đoạn chuyển tiếp khi nhiều người được giao nhiệm vụ lâm thời. Công việc vẫn phải triển khai, người dân vẫn cần được tuyên truyền, vận động, nhưng vị trí chính thức của người đứng đầu vẫn chờ quy trình bầu. Giữa một bên là chức danh “lâm thời” và một bên là những công việc không thể chờ đợi, cán bộ cơ sở đang phải tự mình tạo dựng uy tín, kết nối cộng đồng và duy trì hoạt động của thôn, bản.

Một chức danh, hai tâm thế

Những ngày sau sắp xếp, chị Nguyễn Thị Thủy, Trưởng thôn Tam Vạn, xã Sam Mứn thường xuyên xuống các khu dân cư để tuyên truyền, vận động người dân. Từng là Bí thư Chi bộ thôn 3, chị Thủy khá hiểu địa bàn và bà con nơi đây. Nay phụ trách một thôn rộng hơn, chị phải làm quen với nhiều khu dân cư mới, trong đó có những nơi trước đây chị ít có dịp tiếp xúc. Theo chị, việc khó nhất thời gian đầu không hẳn là khối lượng công việc tăng lên, mà là làm sao để bà con ở các khu dân cư mới quen mặt, hiểu cách làm việc và cùng phối hợp với người đang được giao phụ trách. Vì vậy, mỗi lần xuống cơ sở, ngoài tuyên truyền chủ trương, vận động người dân thực hiện công việc chung, chị tranh thủ trò chuyện, hỏi thăm đời sống và lắng nghe những điều bà con còn băn khoăn sau sắp xếp.

Chị Nguyễn Thị Thủy (ngoài cùng, bên trái), Trưởng thôn lâm thời thôn Tam Vạn, xã Sam Mứn trao đổi với Chi hội Phụ nữ về hoạt động bảo vệ môi trường trong thôn.

Cũng trong những lần đi cơ sở ấy, chị Thủy từng nghe một người dân nói thẳng: “Giờ mới chỉ lâm thời, sau này bầu trưởng thôn chắc gì đã được làm”. Chị bảo, nghe vậy cũng có lúc chạnh lòng, nhưng rồi nghĩ người dân có quyền lựa chọn người đứng đầu thôn. “Nghe bà con nói vậy cũng có lúc buồn chứ. Nhưng mình được giao làm lâm thời thì cứ làm tốt việc của mình trước đã. Sau này bà con có bầu mình hay không thì đó là quyền của bà con”, chị Thủy bộc bạch.

Nghĩ vậy, chị vẫn đều đặn xuống từng khu dân cư. Có việc phải giải thích nhiều lần, có hộ cần gặp lại mới trao đổi được đầy đủ. Những người từng làm trưởng thôn, bí thư chi bộ ở các thôn cũ cũng được chị tìm đến trao đổi khi cần, bởi họ hiểu dân, hiểu địa bàn và biết những vấn đề bà con đang quan tâm. “Mình mới phụ trách địa bàn rộng thế này nên không thể biết hết ngay được. Những người từng làm ở các thôn cũ hiểu bà con hơn, có việc mình phải hỏi thêm, nhờ cùng vận động thì thuận lợi hơn”, chị Thủy chia sẻ.

Ở bản Huổi Tao, xã Pu Nhi, anh Quàng Văn Đức được giao làm trưởng bản lâm thời sau khi Huổi Tao A và Huổi Tao B sáp nhập, với gần 200 hộ dân. Nhận nhiệm vụ trong thời điểm bản vừa thay đổi địa giới, điều anh quan tâm là làm sao để công việc chung không bị gián đoạn, người dân ở hai khu vực cũ cùng nắm được thông tin và cùng tham gia. Những khi triển khai việc chung, anh chủ động trao đổi với cán bộ từng phụ trách Huổi Tao A, Huổi Tao B để thống nhất cách làm. “Giờ hai bản thành một, mình là người được giao phụ trách thì phải có trách nhiệm với cả hai bên. Có việc mình chưa nắm hết thì hỏi các anh, các chị từng làm ở bản cũ; họ hiểu dân, hiểu hoàn cảnh từng hộ nên góp ý rất sát”, anh Đức chia sẻ.

Cái khó với anh Đức không nằm ở việc thêm bao nhiêu hộ, mà ở chỗ một người trưởng bản mới phải làm quen với một cộng đồng vốn có hai nếp sinh hoạt. Anh vừa thực hiện nhiệm vụ được giao, vừa phải giữ sự cân bằng giữa các khu dân cư, để bà con cảm nhận rằng sau sắp xếp, quyền lợi và tiếng nói của mỗi khu vực đều được quan tâm. Anh Đức bộc bạch: “Lâm thời thì mình càng phải làm việc nghiêm túc, bởi bà con nhìn vào cách mình làm để đánh giá. Mình làm công bằng, việc gì cũng trao đổi rõ ràng thì bà con sẽ hiểu và cùng phối hợp”.

Anh Quàng Văn Đức, Trưởng bản lâm thời bản Huổi Tao, xã Pu Nhi bám cơ sở, nắm tình hình, kịp thời tuyên truyền, vận động bà con thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật Nhà nước.

Không chỉ chị Thủy, anh Đức, ở Điện Biên hiện còn nhiều trưởng thôn, trưởng bản đang thực hiện nhiệm vụ lâm thời trong thời gian chờ kiện toàn nhân sự. Phần lớn các xã chưa tiến hành bầu trưởng thôn, bản, trong khi tại những đơn vị mới, công việc ở cơ sở vẫn diễn ra hằng ngày. Tuyên truyền chủ trương, nắm tình hình, vận động nhân dân, giải quyết những việc phát sinh đều cần người trực tiếp đứng ra. Với những người được giao nhiệm vụ, một mặt phải hoàn thành trách nhiệm trước mắt, mặt khác từng bước tạo sự gần gũi, đồng thuận trong cộng đồng mới. Chính những cán bộ từng gắn bó với các thôn, bản cũ cũng trở thành nguồn hỗ trợ quan trọng, giúp người đứng đầu mới hiểu dân, hiểu địa bàn và kết nối các khu dân cư sau sắp xếp.

Không để “khoảng trống” kéo dài

Nhìn từ thôn Tam Vạn, Huổi Tao và nhiều thôn, bản sau sắp xếp có thể thấy, việc kiện toàn người đứng đầu khu dân cư không chỉ là câu chuyện về một chức danh mà gắn trực tiếp với khả năng vận hành của bản mới. Địa bàn rộng hơn, số hộ tăng lên, những cộng đồng cũ được đặt trong một đơn vị mới, người trưởng thôn, trưởng bản càng cần có vị trí rõ ràng và sự đồng thuận của người dân để tổ chức công việc.

Tại xã Nậm Kè, sau sắp xếp, số bản giảm từ 21 xuống còn 12 bản. Đến nay, sau gần 3 tháng đi vào hoạt động, các bản mới chưa tiến hành bầu trưởng bản. Những người được giao nhiệm vụ lâm thời vẫn đảm đương công việc thường xuyên từ tuyên truyền chủ trương, nắm tình hình đến vận động nhân dân tham gia các nhiệm vụ chung. Ở nơi địa hình chia cắt, mỗi bản là một cộng đồng dân cư trải trên những khoảng cách không nhỏ, vai trò của người trực tiếp bám bản, gần dân càng trở nên quan trọng.

Anh Tẩn Láo Sử, Trưởng bản lâm thời bản Pá Mỳ, cho biết: Cả bản có 188 hộ dân, gần 1.000 nhân khẩu. Dù mới là trưởng bản lâm thời, nhưng công việc không vì thế mà giảm bớt. Từ việc thông báo các chủ trương mới, vận động người dân chấp hành quy định, đến hòa giải những mâu thuẫn nhỏ trong cộng đồng, tất cả vẫn phải được giải quyết kịp thời để không ảnh hưởng đến đời sống nhân dân. “Người dân vẫn quen gọi, quen tìm trưởng bản mỗi khi có việc. Chưa bầu trưởng bản chính thức nhưng trách nhiệm với bà con thì vẫn như vậy. Điều chúng tôi mong nhất là sớm hoàn thành việc kiện toàn để bộ máy ở cơ sở ổn định, thuận lợi hơn trong triển khai nhiệm vụ”, anh Sử chia sẻ. 

Một góc bản Pá Mỳ, xã Nậm Kè.

Ông Nguyễn Tiến Thành, Chủ tịch UBND xã Nậm Kè, cho biết: “Thời gian qua, các đồng chí được giao phụ trách lâm thời vẫn thực hiện nhiệm vụ, bảo đảm công việc ở các bản không bị gián đoạn. Tuy nhiên, đây chỉ là giai đoạn chuyển tiếp. Khi trưởng bản được kiện toàn, người dân sẽ trực tiếp lựa chọn người mình tín nhiệm, cán bộ cũng yên tâm hơn khi thực hiện nhiệm vụ. Xã sẽ sớm chỉ đạo các bản chuẩn bị và tổ chức bầu trưởng bản theo quy định, để bộ máy ở cơ sở sớm ổn định”.

Toàn tỉnh Điện Biên hiện có 888 thôn, bản, tổ dân phố, giảm 558 đầu mối so với trước sắp xếp. Việc tinh gọn làm giảm số lượng đơn vị nhưng không làm giảm yêu cầu đối với người trực tiếp làm việc ở cơ sở. Ngược lại, ở nhiều nơi, một trưởng thôn, trưởng bản phải bao quát số hộ lớn hơn, địa bàn rộng hơn và nhiều nhóm dân cư hơn. Vì vậy, người đứng đầu không chỉ cần kinh nghiệm mà còn phải có khả năng kết nối, biết lắng nghe và vận động những cộng đồng từng thuộc các đơn vị khác nhau cùng tham gia công việc chung.

Ông Nguyễn Tiến Đạt, Giám đốc Sở Nội vụ nhấn mạnh: Sau sắp xếp, không nên nhìn đội ngũ cán bộ ở các thôn, bản cũ chỉ theo hướng ai tiếp tục giữ chức, ai không còn giữ chức. Những người từng là trưởng thôn, trưởng bản, bí thư chi bộ vẫn có thể tiếp tục phát huy kinh nghiệm và sự gắn bó với cộng đồng thông qua vai trò người có uy tín, tham gia hòa giải, tuyên truyền, vận động, hỗ trợ người đứng đầu mới nắm tình hình và tổ chức công việc. Với những bản có quy mô lớn, nhiều khu dân cư, sự tham gia của những người từng hiểu dân, hiểu địa bàn sẽ giúp công việc chung không đặt hết lên vai một người.

Giám đốc Sở Nội vụ cho rằng, trạng thái lâm thời cần được xác định là giai đoạn chuyển tiếp, không nên kéo dài. Khi người đứng đầu chính thức được kiện toàn, người dân biết rõ ai chịu trách nhiệm chính, cán bộ cũng có điều kiện chủ động hơn trong công việc. Việc lựa chọn trưởng thôn, trưởng bản vì vậy cần căn cứ vào đặc điểm của đơn vị mới sau sáp nhập, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm ở một thôn cũ. Người đứng đầu bản mới cần có khả năng kết nối các khu dân cư, tạo sự đồng thuận và nhận được sự tín nhiệm của người dân.

Anh Quàng Văn Đức, Trưởng bản lâm thời bản Huổi Tao, xã Pu Nhi nắm bắt tâm tư, đời sống bà con trong bản.

Thực tế ở các thôn, bản sau sắp xếp có thể thấy, khoảng thời gian lâm thời đang đặt ra những yêu cầu mới đối với cả người được giao nhiệm vụ và chính quyền cơ sở. Song để hình thành một cộng đồng mới cần nhiều hơn một tên gọi. Đó là một người đứng đầu đủ uy tín, một đội ngũ cùng phối hợp và một cơ chế để người dân thực sự tham gia vào những công việc chung. Khi đó, việc kiện toàn trưởng thôn, trưởng bản không chỉ giải quyết một vị trí còn khuyết mà còn giúp bộ máy ở cơ sở có điểm tựa để vận hành ổn định. Dẫu vậy, ngay cả khi đã có người đứng đầu, một câu hỏi khác vẫn còn đó. Làm thế nào để có những không gian đủ sức quy tụ cộng đồng mới, để chủ trương không phải đi qua nhiều nhịp mới đến được với người dân?

Bài, ảnh: Quang Huy

Bài 4: Lấp đầy “khoảng trống” từ thiết chế đến con người