Bài cuối: Từng bước xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ

Đây là nguyên tắc xuyên suốt của Kế hoạch phát triển công nghiệp hỗ trợ, đó là gắn với thị trường, yêu cầu kỹ thuật và khả năng cung ứng.

Theo Kế hoạch số 417/KH-UBND ngày 5/9/2026 của UBND tỉnh, giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu hỗ trợ tối thiểu 40 lượt doanh nghiệp nâng cao năng lực; hình thành 10 - 15 doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng thường xuyên; nâng tỷ lệ nội địa hóa tại chỗ về phụ tùng, vật tư và dịch vụ kỹ thuật của các nhà máy tuyển khoáng, hóa chất, phân bón, luyện kim lên 20 - 25%. Tỉnh cũng đặt mục tiêu đào tạo tối thiểu 1.000 lượt cán bộ, người lao động, thu hút 3 - 5 dự án mới và tạo thêm khoảng 500 - 1.000 việc làm cho người lao động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ.

Dài hạn hơn, giai đoạn 2031 - 2035, tỉnh đặt mục tiêu là có 25 - 30 doanh nghiệp tham gia ổn định chuỗi cung ứng, trong đó có doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng cấp 1; tỷ lệ nội địa hóa đạt 30 - 35%; thu hút lũy kế 10 - 15 dự án, trong đó ít nhất 2 dự án về vật liệu, linh kiện, hóa chất kỹ thuật cao; tạo thêm 2.000 - 3.000 việc làm.

Để đạt những mục tiêu này, Sở Công Thương đang chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu về nhu cầu mua hàng công nghiệp hằng năm của các nhà máy chủ lực, phân loại theo nhóm vật tư, phụ tùng, dịch vụ, tiêu chuẩn kỹ thuật và khối lượng. Cùng với đó là dữ liệu về các doanh nghiệp đang sản xuất và những doanh nghiệp có tiềm năng tham gia chuỗi cung ứng. Cơ sở dữ liệu này dự kiến sẽ được ngành hoàn thành trong năm 2027, sau đó cập nhật ít nhất 1 lần/năm.

Ông Nguyễn Đình Chiến - Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết, dữ liệu sẽ giúp trả lời 3 câu hỏi: Nhà máy cần sản phẩm gì? Doanh nghiệp nào có khả năng sản xuất? Cần bổ sung năng lực nào để đáp ứng yêu cầu của bên mua? Chẳng hạn, với nhu cầu bao bì của Nhà máy Chế biến rau quả xuất khẩu Mường Khương, cơ sở dữ liệu sẽ giải mã chủng loại, tiêu chuẩn kỹ thuật, sản lượng, tần suất giao hàng và yêu cầu kiểm soát chất lượng. Khi những yêu cầu này được xác định cụ thể, doanh nghiệp địa phương mới có căn cứ đánh giá khả năng đầu tư, tính toán giá thành và xác định công nghệ cần thiết. Nếu năng lực cung ứng tại chỗ chưa đáp ứng, đây sẽ là cơ sở để tỉnh xúc tiến đầu tư có trọng tâm, thay vì kêu gọi dự án theo danh mục chung.

Sở Công Thương sẽ xây dựng lộ trình nội địa hóa phù hợp với từng nhà máy.

Từ nhu cầu, Sở Công Thương sẽ làm việc với các doanh nghiệp sản xuất lớn trong lĩnh vực hóa chất, phân bón, luyện kim, khai khoáng, năng lượng và chế biến nông - lâm sản để xác định danh mục vật tư, phụ tùng, dịch vụ có thể đặt hàng tại địa phương, đồng thời xây dựng lộ trình nội địa hóa phù hợp với từng nhà máy.

Theo ông Nguyễn Đình Chiến - Phó Giám đốc Sở Công Thương, hoạt động kết nối cung - cầu sẽ được tổ chức ít nhất 2 lần/năm, nhưng trọng tâm là khảo sát trực tiếp tại nhà máy, trao đổi yêu cầu kỹ thuật, xác định sản phẩm có khả năng sản xuất trong tỉnh và tiến tới biên bản ghi nhớ hoặc hợp đồng cung ứng. Việc tham gia được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, tuân thủ pháp luật về cạnh tranh và đấu thầu. Doanh nghiệp Lào Cai cũng được kết nối với các chương trình tìm kiếm nhà cung ứng của Bộ Công Thương và các địa phương có công nghiệp phát triển; đồng thời nghiên cứu khai thác lợi thế Khu kinh tế cửa khẩu để tiếp cận thị trường Tây Nam Trung Quốc.

Ngoài ra, tỉnh đang xây dựng đề án hình thành Trung tâm kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp trên cơ sở sắp xếp lại các đơn vị sự nghiệp hiện có, không tăng đầu mối và biên chế. Trung tâm được định hướng cung cấp các dịch vụ thử nghiệm, kiểm định, hiệu chuẩn, phân tích, đo lường, thiết kế, chế thử và đào tạo kỹ thuật tại chỗ. Nếu đáp ứng được nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, Trung tâm sẽ giúp giảm chi phí thuê dịch vụ ngoài tỉnh, rút ngắn thời gian hoàn thiện sản phẩm và hỗ trợ doanh nghiệp chứng minh năng lực với khách hàng. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình này phụ thuộc vào danh mục dịch vụ được đầu tư, năng lực chuyên môn và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mà nhà máy yêu cầu.

Nhân lực được xác định là một phần của chuỗi liên kết.

Nhân lực được xác định là một phần của chuỗi liên kết với kế hoạch đào tạo tối thiểu 1.000 lượt cán bộ, người lao động trong giai đoạn 2026 - 2030. Theo ngành Công Thương, đào tạo sẽ gắn với vị trí việc làm, tăng thời lượng thực hành và nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp. Lao động tại địa bàn có dự án công nghiệp, hộ có đất bị thu hồi, hộ tái định cư, lao động nữ và lao động người dân tộc thiểu số được ưu tiên tiếp cận các chương trình phù hợp. Cách làm này giúp kết nối nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp với cơ hội việc làm tại địa phương, đồng thời hạn chế tình trạng đào tạo xong nhưng người học khó tìm được việc làm phù hợp.

Bên cạnh năng lực doanh nghiệp, mặt bằng và hạ tầng cũng là yếu tố được quan tâm để hình thành các cơ sở sản xuất công nghiệp hỗ trợ. Tỉnh định hướng ưu tiên các khu công nghiệp, cụm công nghiệp đã thành lập và khu kinh tế cửa khẩu trên cơ sở khả năng đáp ứng hạ tầng, nhất là hệ thống xử lý nước thải. Danh mục dự án kêu gọi đầu tư được xây dựng theo hướng chọn lọc, ưu tiên nhà đầu tư có công nghệ phù hợp, có khách hàng và phương án tiêu thụ rõ ràng.

Về chính sách, Sở Công Thương thực hiện cơ chế một đầu mối, công khai quy trình, mẫu hồ sơ và giải quyết trên môi trường điện tử. Mục tiêu là hướng dẫn 100% doanh nghiệp có nhu cầu, đủ điều kiện hoàn thiện hồ sơ xác nhận ưu đãi; rút ngắn tối thiểu 30% thời gian giải quyết thuộc thẩm quyền của tỉnh. Sở cũng tham mưu phân cấp, ủy quyền xác nhận ưu đãi công nghiệp hỗ trợ nhằm giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ nhằm thay thế một phần nguồn cung từ bên ngoài, mà còn là bước đi để nâng cao năng lực và giữ lại giá trị gia tăng cho kinh tế Lào Cai. Khi nhu cầu của các nhà máy được kết nối với năng lực doanh nghiệp, cùng cơ chế hỗ trợ và hạ tầng kỹ thuật phù hợp, những mắt xích còn thiếu mới có thể từng bước được bổ sung, tạo nền tảng cho công nghiệp tỉnh phát triển theo chiều sâu và bền vững.