Bài học đắt giá phía sau những làn khói thuốc

Những bao thuốc trước phiên toà xét xử

Trong hồ sơ vụ án, thuốc lá được tính bằng những con số: hàng trăm, hàng nghìn bao. Nhưng phía sau những con số ấy là một thị trường mà ở đó lợi nhuận có thể khiến người ta bất chấp pháp luật để mua bán, vận chuyển, tìm cách đưa hàng cấm đến tay người tiêu dùng.

Công an thành phố Huế đã kịp thời phát hiện, bắt giữ một phương tiện vận chuyển hơn 27.000 bao thuốc lá nhập lậu vào ngày 29/7/2026.

Ngày 31/3/2026, TAND khu vực 3 - Huế xét xử Trần Thị Tuyết về tội “Buôn bán hàng cấm”. Theo hồ sơ vụ án, Tuyết mua 700 bao thuốc lá điếu nhập lậu tại Quảng Trị rồi đưa về Huế tiêu thụ.

Đáng chú ý, trước đó, Tuyết từng bị xử phạt 9 tháng tù nhưng cho hưởng án treo cũng liên quan đến hành vi hàng cấm. Khi đang trong thời gian thử thách, bị cáo tiếp tục phạm tội.

HĐXX tuyên phạt Tuyết 1 năm tù về tội “Buôn bán hàng cấm”, tổng hợp với hình phạt của bản án trước, buộc bị cáo chấp hành hình phạt chung 1 năm 9 tháng tù.

Một vụ án khác cho thấy quy mô vận chuyển lớn hơn. TAND khu vực 4 - Huế xét xử Đặng Dương Vương về tội “Vận chuyển hàng cấm”. Vương nhận vận chuyển 3.570 bao thuốc lá điếu nhập lậu từ Quảng Trị vào Quảng Ngãi để lấy tiền công 1,5 triệu đồng.

Khi phương tiện đi qua địa bàn Huế, Vương bị lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ. HĐXX tuyên phạt bị cáo 2 năm tù.

Hai vụ án với những tình tiết khác nhau nhưng cùng cho thấy một thực tế: thuốc lá nhập lậu vẫn tìm đường vào thị trường và phía sau đó là những người sẵn sàng đánh đổi để kiếm lợi nhuận.

Với Tòa án, đó là những hành vi cần được xử lý theo quy định pháp luật. Nhưng nhìn rộng hơn, mỗi vụ án cũng là một lời cảnh báo về hệ lụy phía sau những bao thuốc được đưa ra tiêu thụ.

Phiên tòa xét xử bị cáo Trần Thị Tuyết về tội "Buôn bán hàng cấm" được tổ chức bằng hình thức trực tuyến.

Bởi trước khi trở thành tang vật trong hồ sơ vụ án, những bao thuốc ấy đã được mua bán, vận chuyển và tìm cách tiếp cận người sử dụng.

Bản án và lời cảnh tỉnh

Một bản án được tuyên là phán quyết đối với hành vi vi phạm cụ thể. Nhưng ý nghĩa của hoạt động xét xử không chỉ dừng ở việc xử lý người phạm tội.

Thông qua bản án, pháp luật được giải thích, được cụ thể hóa và truyền tải đến cộng đồng.

Một người nhận vận chuyển hàng nghìn bao thuốc lá để lấy 1,5 triệu đồng tiền công rồi phải chấp hành hình phạt tù là bài học trực tiếp đối với những ai đang nghĩ rằng vận chuyển thuê chỉ là cách kiếm thêm thu nhập.

Một người đang trong thời gian thử thách án treo nhưng tiếp tục buôn bán hàng cấm và phải chịu hình phạt nghiêm khắc hơn cũng cho thấy hậu quả của việc coi thường pháp luật.

Những vụ án như vậy có thể trở thành chất liệu tuyên truyền pháp luật thiết thực. Không cần những lời cảnh báo chung chung, chính câu chuyện có thật trong hồ sơ vụ án đã cho thấy hành vi nào bị pháp luật cấm, hậu quả pháp lý ra sao và cái giá phải trả cho lợi ích trước mắt.

Đây cũng là điểm giao giữa hoạt động xét xử và công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Bởi thuốc lá không chỉ là câu chuyện của người hút. Đó còn là câu chuyện về nguồn cung, về hoạt động mua bán trái phép, về những sản phẩm có nguy cơ tiếp cận người trẻ và về trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo vệ sức khỏe.

Bị cáo Đặng Dương Vương bị tuyên phạt 2 năm tù về tội "Buôn bán hàng cấm".

Đặc biệt, sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang đặt ra yêu cầu mới đối với công tác tuyên truyền pháp luật.

Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025.

Quy định này cần được chuyển tải đến người dân bằng những nội dung dễ hiểu, cụ thể, nhất là với thanh thiếu niên. Không thể để tâm lý tò mò, những lời quảng cáo trên mạng hay quan niệm cho rằng thuốc lá điện tử “ít hại” trở thành nguyên nhân khiến người trẻ tiếp cận và sử dụng các sản phẩm bị pháp luật cấm.

Ở góc độ này, mỗi bản án liên quan đến thuốc lá, nếu được tuyên truyền đúng cách, có thể trở thành một bài học phòng ngừa.

Tòa án không khói thuốc

Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong ngành Tòa án không chỉ được thể hiện qua việc xét xử những vụ án liên quan đến hàng cấm.

Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc ngay trong chính các cơ quan Tòa án.

Tòa án là nơi pháp luật được thực thi. Vì vậy, mỗi cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong ngành trước hết phải là người chấp hành nghiêm các quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Ông Đặng Quốc Lộc, Chánh án TAND TP Huế cho biết: "Phòng, chống tác hại thuốc lá bắt đầu từ ý thức bảo vệ không gian sống của mỗi cá nhân, trong đó môi trường công sở phải là hình mẫu”.

Theo Chánh án, Tòa án là cơ quan thực hiện quyền tư pháp, đồng thời có trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử. Những vụ án liên quan đến thuốc lá nhập lậu, vận chuyển, buôn bán hàng cấm được đưa ra xét xử không chỉ nhằm xử lý hành vi vi phạm mà còn là lời cảnh tỉnh đối với những người vì lợi nhuận mà bất chấp pháp luật.

“Mỗi bản án được tuyên phải bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, nhưng đồng thời cũng cần phát huy giá trị giáo dục, phòng ngừa. Qua những vụ án liên quan đến thuốc lá, người dân có thể nhận thức rõ hơn về hậu quả pháp lý của hành vi buôn bán, vận chuyển hàng cấm cũng như những tác hại mà thuốc lá gây ra cho cộng đồng”, ông Đặng Quốc Lộc chia sẻ.

Ông Đặng Quốc Lộc, Chánh án TAND TP Huế cho biết: "Phòng, chống tác hại thuốc lá bắt đầu từ ý thức bảo vệ không gian sống của mỗi cá nhân, trong đó môi trường công sở phải là hình mẫu”.

Chánh án cho rằng, xây dựng Tòa án không khói thuốc trước hết phải bắt đầu từ ý thức của mỗi cán bộ, công chức, người lao động. Môi trường làm việc không khói thuốc không chỉ bảo vệ sức khỏe mà còn góp phần xây dựng hình ảnh cán bộ Tòa án chuẩn mực, văn minh.

“Phòng, chống tác hại thuốc lá không phải là việc của riêng ngành y tế. Đây là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Với ngành Tòa án, bên cạnh việc nghiêm minh xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, mỗi cán bộ Tòa án cần trở thành một tuyên truyền viên, góp phần lan tỏa lối sống lành mạnh và nói không với khói thuốc”, ông Lộc nhấn mạnh.

Một phòng xử án cần sự trang nghiêm. Một trụ sở Tòa án cần sự văn minh. Và một môi trường làm việc không khói thuốc chính là biểu hiện cụ thể của văn hóa công sở, ý thức chấp hành pháp luật và sự tôn trọng đối với sức khỏe của đồng nghiệp, người dân.

Điều này cần bắt đầu từ những việc rất cụ thể: không hút thuốc tại nơi cấm; không để khói thuốc ảnh hưởng đến người khác; tăng cường tuyên truyền, nhắc nhở; vận động người hút thuốc từ bỏ thuốc lá; duy trì các khu vực, không gian làm việc không khói thuốc.

Trong đó, vai trò nêu gương của người đứng đầu có ý nghĩa quan trọng. Khi lãnh đạo đơn vị thực hiện nghiêm quy định, việc vận động cán bộ, công chức cùng thực hiện sẽ có sức thuyết phục hơn. Khi mỗi cán bộ Tòa án chủ động nói không với thuốc lá tại nơi làm việc, đó cũng là một cách tuyên truyền pháp luật bằng chính hành động của mình.

Phòng, chống tác hại thuốc lá vì thế không nên chỉ là một hoạt động theo đợt. Đây cần trở thành một phần trong xây dựng văn hóa công sở của ngành Tòa án.

Từ những vụ án về thuốc lá tại Huế, có thể thấy một điều: xử lý vi phạm là cần thiết, nhưng phòng ngừa mới là mục tiêu lâu dài.

Một bản án có thể kết thúc một vụ án. Nhưng thông điệp từ bản án có thể tiếp tục được lan tỏa, giúp những người khác nhận thức rõ hơn về hậu quả pháp lý trước khi lựa chọn con đường vi phạm.

Và một công sở không khói thuốc cũng bắt đầu từ những lựa chọn rất nhỏ: không hút thuốc, không tiếp tay cho thuốc lá nhập lậu, không để thuốc lá mới tiếp cận người trẻ và chủ động bảo vệ người khác khỏi khói thuốc.

Để những bao thuốc xuất hiện ngày càng ít hơn trong hồ sơ vụ án; để những phòng xử án, phòng làm việc của Tòa án thực sự trở thành những không gian văn minh, an toàn, không khói thuốc.

Đó cũng là cách để mỗi bản án không chỉ dừng lại ở việc xử lý một hành vi, mà còn góp phần ngăn ngừa những hành vi tương tự trong cộng đồng.