Tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá để 'đủ sức' ngăn giới trẻ bắt đầu hút thuốc

Mẫu cảnh báo cũ không còn phát huy hiệu quả

Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá là một trong những biện pháp được WHO đánh giá có hiệu quả cao với chi phí thực hiện thấp trong gói chính sách MPOWER nhằm thực thi Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá. Đặc biệt, những hình ảnh cảnh báo có kích thước lớn, đi kèm thông điệp rõ ràng về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe được đánh giá có hiệu quả trong việc ngăn ngừa thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng thuốc lá.

Theo các bằng chứng quốc tế nhất quán cho thấy, cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, cảnh báo bằng hình ảnh có tác động mạnh hơn cảnh báo chỉ bằng chữ. Việc sử dụng hình ảnh giúp tăng mức độ chú ý, ghi nhớ và tin vào thông điệp sức khỏe, đồng thời làm giảm sức hấp dẫn của bao bì, thúc đẩy ý định bỏ thuốc và góp phần ngăn ngừa thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc. Hiệu quả này tăng lên khi cảnh báo được đặt ở vị trí nổi bật trên hai mặt chính và chiếm diện tích lớn hơn.

Tại Việt Nam, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành quy định cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút, hộp thuốc lá; nội dung cảnh báo phải được thay đổi định kỳ 2 năm một lần. Từ năm 2013 đến nay, Việt Nam sử dụng bộ 6 mẫu cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá.

Tuy nhiên, hiệu quả của các mẫu cảnh báo này đã có dấu hiệu suy giảm. Theo nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế công cộng, hiệu quả và tác động cảnh báo của cả 6 mẫu đang áp dụng đều giảm rõ rệt so với thời điểm bắt đầu triển khai năm 2013.

Thực tế từ góc nhìn của người trẻ, anh Vũ Hoàng Việt (30 tuổi, phường Giảng Võ, Hà Nội) cho biết, những hình ảnh về tác hại của thuốc lá trên bao bì có thể khiến người nhìn chú ý, nhưng nếu sử dụng quá lâu, người ta cũng dễ trở nên quen thuộc. "Theo tôi, cần thường xuyên đổi mới hình ảnh cảnh báo, đồng thời tăng diện tích để những thông điệp về tác hại của thuốc lá dễ được nhận thấy hơn. Đặc biệt, với những người trẻ chưa từng hút thuốc, hình ảnh cảnh báo rõ ràng sẽ giúp họ cân nhắc trước khi quyết định thử hút”, anh Việt nói.

Trong khi đó, chị Nguyễn Thị Thúy (39 tuổi, phường Từ Liêm, Hà Nội), người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá, bày tỏ mong muốn hình ảnh cảnh báo được thể hiện rõ ràng hơn để người hút nhận thức đầy đủ về tác hại đối với bản thân và những người xung quanh.

“Điều tôi quan tâm không chỉ là tác hại của thuốc lá đối với người hút mà còn là ảnh hưởng của khói thuốc đến những người xung quanh, đặc biệt là trẻ em. Tôi mong hình ảnh cảnh báo trên bao thuốc lá được thể hiện rõ ràng, dễ nhìn và chiếm diện tích lớn hơn. Khi cầm bao thuốc lên, người hút có thể nhìn thấy ngay những nguy cơ đối với sức khỏe, từ đó cân nhắc hơn về hành vi hút thuốc của mình”, chị Thúy nêu.

Trong bối cảnh ngành công nghiệp thuốc lá ngày càng sử dụng bao bì sản phẩm như một công cụ quảng bá, việc tăng hiệu quả cảnh báo sức khỏe càng có ý nghĩa trong kiểm soát tác động của hình thức quảng bá này. Theo WHO, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh không chỉ phù hợp với các cam kết khi thực hiện Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá mà còn có chi phí thực hiện thấp hơn nhiều so với các chiến dịch truyền thông đại chúng quy mô lớn. Nhà nước không phải trực tiếp chi trả chi phí thực hiện quy định này, bởi các doanh nghiệp sản xuất thuốc lá có trách nhiệm triển khai.

Mở rộng diện tích cảnh báo để tăng khả năng tiếp cận thông điệp sức khỏe

Không chỉ đổi mới hình ảnh, mở rộng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá cũng là giải pháp được nhiều quốc gia áp dụng. Các bằng chứng quốc tế cho thấy, khi cảnh báo được bố trí nổi bật trên hai mặt chính và chiếm diện tích lớn hơn, hiệu quả thu hút sự chú ý, ghi nhớ và truyền tải thông điệp sức khỏe cũng tăng lên.

Theo báo cáo Cigarette Package Health Warnings: International Status Report năm 2025 của Hiệp hội Ung thư Canada (Canadian Cancer Society) được dẫn trong tài liệu, có 77 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng diện tích cảnh báo trung bình ít nhất 65% trên mặt trước và mặt sau của bao bì thuốc lá. Trong đó, 25 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng mức từ 75% trở lên, 11 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng mức từ 85% trở lên.

Đông Nam Á là một trong những khu vực dẫn đầu thế giới về diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Có 6 trong tổng số 11 quốc gia ASEAN nằm trong nhóm 25 quốc gia có diện tích cảnh báo lớn nhất toàn cầu. Trong đó, Đông Timor áp dụng diện tích cảnh báo trung bình 92,5%, với 85% ở mặt trước và 100% ở mặt sau; Thái Lan áp dụng mức 85% trên cả hai mặt chính. Singapore, Brunei, Myanmar và Lào đều áp dụng mức 75%.

Trong khi đó, Việt Nam vẫn duy trì diện tích cảnh báo sức khỏe ở mức 50%, tương đương Philippines và Indonesia, thuộc nhóm thấp nhất khu vực. Khoảng cách này cho thấy sự khác biệt đáng kể về quy mô cảnh báo sức khỏe giữa Việt Nam và nhiều quốc gia Đông Nam Á.

Sự thay đổi còn thể hiện qua thứ hạng của Việt Nam trên thế giới. Năm 2014, Việt Nam đứng thứ 28 về quy mô cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Đến năm 2025, Việt Nam chỉ còn xếp khoảng thứ 95 trong tổng số 140 quốc gia được thống kê.

Trong khi nhiều quốc gia tiếp tục mở rộng diện tích cảnh báo, Việt Nam đã duy trì mức 50% hơn 13 năm. Cùng với kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả của các mẫu cảnh báo hiện hành suy giảm, thực trạng này đặt ra yêu cầu xem xét điều chỉnh cả diện tích và hình thức thể hiện cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.

Từ những bằng chứng và thực trạng nêu trên, WHO đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và mặt chính sau của bao thuốc lá. Đề xuất này hướng tới việc nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin về tác hại của thuốc lá thông qua những hình ảnh cảnh báo có kích thước lớn, dễ thu hút sự chú ý và ghi nhớ. Đây cũng là những yếu tố đã được các bằng chứng quốc tế ghi nhận có tác động đến nhận thức, ý định bỏ thuốc và việc ngăn ngừa thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc.