Bài học làm giàu của nước Mỹ trong lịch sử lập quốc

Bức tranh tái hiện cuộc vượt sông bất ngờ của tướng George Washington vào đêm 25/12/1776. Chiến thắng này đã giúp vực dậy tinh thần của người Mỹ trong cuộc chiến giành độc lập. Ảnh: Wikimedia Commons.

Theo Wall Street Journal (WSJ), cuốn How to Get Rich in American History của Joseph S. Moore về bài học làm giàu từ lịch sử Mỹ mang màu sắc khác biệt so với các cuốn sách tư vấn tài chính thông thường.

Lịch sử không đưa ra những quy tắc cố định để đạt được thành công về mặt tài chính, nhưng lịch sử mang lại những bài học giúp con người trở nên linh hoạt theo từng thời đại. Đó là điều How to Get Rich in American History muốn truyền tải, theo nhận định của trang Next Big Idea Club.

Vào năm 1676, một thế kỷ trước Cách mạng Mỹ, những người định cư đã thiêu rụi thủ phủ của bang Virginia vì họ cảm thấy người dân bình thường ở đây không còn cơ hội vươn lên nữa.

Vào thế kỷ 19, người ta thường có những bài diễn văn tuyên bố rằng "các nấc thang dẫn đến thành công đã bị cưa đứt". Thậm chí, vào năm 1980, từng có những dòng tít báo khẳng định thế hệ Baby Boomer (những người sinh từ năm 1946 đến 1964) không bao giờ có đủ khả năng tài chính để nghỉ hưu. Kết quả thực tế ngày nay là cú bạt tai lớn cho những nhận định đó.

Giá trị của chủ động tài chính

Trong bối cảnh đó, Moore đặt câu hỏi về những quan niệm được coi là phổ biến trong xã hội, chẳng hạn việc giá cổ phiếu thường tăng theo thời gian. Ông cũng có cái nhìn dè dặt về tiềm năng tích lũy của bất động sản, dù chính lĩnh vực này đã mang lại cho ông sự giàu có. Moore cũng tỏ ra thờ ơ với chiến lược đa dạng hóa tài sản, thay vào đó, ông khuyến khích độc giả chấp nhận rủi ro và sử dụng đòn bẩy vay nợ.

Cuốn sách ra mắt tháng 4 vừa qua. Ảnh: Wall Street Journal (WSJ).

Góc nhìn về sự giàu có của nước Mỹ trong 250 năm qua đã dẫn Moore đến quan điểm rằng người càng nghèo thì càng ít thứ để mất và hầu như bất kỳ ai khởi nghiệp từ hai bàn tay trắng đều phải vay mượn để bắt đầu.

Moore dẫn chứng trường hợp của Benjamin Franklin thời trẻ, người đã phải gánh khoản nợ lớn để gây dựng cơ nghiệp in ấn của mình. Tuyên bố có phần bông đùa của tác giả rằng "phá sản thời nay là điều tốt" thực ra ẩn chứa một ý nghĩa lịch sử nghiêm túc: Quy trình phá sản hiện nay dễ thở và dễ làm lại cuộc đời hơn nhiều so với cảnh tù tội vì nợ nần như thời xưa.

Moore cũng cho rằng mọi người thường thổi phồng tầm quan trọng của tài sản thừa kế, nhưng loại tài sản này hiếm khi bền vững, đặc biệt so với những gì tự bản thân tạo dựng từ tay trắng.

Ngoài ra, Moore còn khuyên rằng hãy chọn đúng người bạn đời. Trong bài chia sẻ với tờ Fool, lời khuyên này được rút ra từ chính kinh nghiệm sống của ông. Moore nhận định rằng "cơ chế sàng lọc" trong các ứng dụng hẹn hò thường bỏ qua những phẩm chất quan trọng của một người bạn đời tiềm năng, chẳng hạn tinh thần làm việc, khả năng vượt qua nghịch cảnh và nền tảng gia đình.

Chỉ qua những lời khuyên trên, đã phần nào thấy được tinh thần chủ đạo của How to Get Rich in American History. Moore kêu gọi con đường chủ động làm giàu thay vì thụ động. Ông cho rằng việc cho thuê phòng trọ hay khởi nghiệp là những chiến lược hiệu quả hơn so với việc mua cổ phiếu rồi ngồi chờ giá tăng. Ông viết: "Cánh cửa dẫn đến Giấc mơ Mỹ không mở ra thông qua một giao dịch chứng khoán".

Còn thiếu chiều sâu lịch sử

Tuy nhiên, cuốn sách cũng mắc phải những hạn chế thường gặp trong dòng sách này. Moore đã điểm qua nhiều câu chuyện tài chính trong lịch sử Mỹ để dẫn chứng cho luận điểm của mình, tuy nhiên, có đôi chỗ tỏ ra hời hợt và thiếu chiều sâu.

Ví dụ, ông chỉ dành vỏn vẹn hơn một trang sách để nói về cơn sốt chăn nuôi gia súc từng thu hút các trí thức xuất thân từ Harvard (bao gồm cả Theodore Roosevelt) đổ xô đến miền Tây nước Mỹ vào cuối thế kỷ 19.

Ông cũng viết rằng Stephen Girard "đã giữ vị trí người giàu nhất nước Mỹ trong suốt 25 năm", tuy nhiên, lại không nêu rõ Girard (1750-1831), một chủ ngân hàng gốc Pháp, đã kiếm tiền bằng cách nào.

Chưa kể, một số thông tin còn thiếu chính xác. Moore viết: “Năm 1863, Quốc hội Mỹ đã khai sinh ra loại tiền tệ ổn định đầu tiên của nước Mỹ: đồng bạc xanh”. Trên thực tế, đồng tiền này được công nhận là tiền định danh từ năm 1862.

Moore cũng mắc sai lầm khi nói về Warren Buffett, cho rằng công ty Berkshire Hathaway của ông này không sản xuất bất kỳ món đồ may mặc nào trong “hơn 50 năm qua”, trong khi thực tế công ty chỉ mới đóng cửa mảng kinh doanh dệt may cách đây 41 năm.

Những cuốn sách tư vấn tài chính thường sẽ gắn nhãn cảnh báo để bảo vệ tác giả nếu đề xuất của họ bị thổi phồng. Vì thế, dễ hiểu khi thấy tác giả Moore chia sẻ: “Không có chiến lược nào luôn luôn hiệu quả”.

Dù có một số thiếu sót, cuốn sách vẫn có những đóng góp độc đáo. Moore khuyên độc giả hãy tập trung vào một số loại tài sản và chỉ đa dạng hóa để đảm bảo an toàn sau khi trở nên giàu có. Ông cũng khuyên đừng lo sợ mức thuế mà hãy đầu tư vào những điều xứng đáng.

Về tương lai của nước Mỹ, Moore bác bỏ chủ nghĩa bi quan của phe cánh tả chống tư bản. Trong khi nhiều tiếng nói cho rằng tăng trưởng của nước Mỹ đang chậm lại, Moore nhấn mạnh rằng vẫn còn rất nhiều cơ hội để tận dụng. Trong khi nước Mỹ có sự bất bình đẳng thu nhập rất lớn, thu nhập trung bình ở Mỹ lại cao hơn nhiều so với châu Âu.

Chỉ cần dám làm và dám đầu tư, nước Mỹ vẫn là vùng đất của cơ hội. Tác giả cũng dẫn lời triết gia người Scotland Adam Smith viết trong cuốn Sự thịnh vượng của các quốc gia (1776): “Những khối tài sản lớn là kết quả của cả một đời cần mẫn, chắt chiu và chú tâm vào công việc”.