Bài phát biểu của Tổng Bí thư tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Khởi đầu một nhiệm kỳ – khởi động một tầm nhìn lớn

Từ nền tảng 40 năm đổi mới đến đòi hỏi của một kỷ nguyên mới

Bài phát biểu đã đặt Quốc hội khóa XVI trong một không gian lịch sử rộng lớn: gần một thế kỷ dưới sự lãnh đạo của Đảng và đặc biệt là 40 năm đổi mới với những thành tựu có ý nghĩa thời đại. Đó không chỉ là lời tổng kết, mà là một sự “định vị” rất rõ: Quốc hội hôm nay kế thừa một nền tảng vững chắc về thể chế, kinh nghiệm và niềm tin của Nhân dân. Điều đáng chú ý hơn là cách nhìn thẳng vào những thách thức phía trước. Thế giới biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược gay gắt, công nghệ thay đổi căn bản phương thức phát triển – tất cả đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực lập pháp, giám sát và quyết định chính sách. Không còn chỗ cho sự chậm trễ hay cách làm cũ.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Trong bài phát biểu trước Quốc hội, Tổng Bí thư dành sự quan tâm đặc biệt về chức năng lập pháp của Quốc hội. Có thể thấy một chuyển động rất rõ trong tư duy lập pháp: Quốc hội không chỉ “làm luật để mở đường”, mà còn phải “làm luật để sửa đường”. “Mở đường” là kiến tạo khung khổ pháp lý cho những không gian phát triển mới – điều đã làm nên thành công của 40 năm đổi mới. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, khi thực tiễn vận động nhanh hơn quy định, thì “sửa đường” lại trở thành yêu cầu cấp thiết không kém: kịp thời phát hiện những “điểm nghẽn” từ thực tiễn, từ phản ánh của cử tri, để điều chỉnh chính sách cho sát với đời sống.

Theo dõi trên sóng truyền hình, cử tri Nguyễn Tiến Dũng (Hà Tĩnh) chia sẻ thẳng thắn: “Người dân chúng tôi rất mong luật ban hành ra phải đi vào được cuộc sống. Quốc hội lắng nghe từ cơ sở, sửa luật kịp thời từ chính những bất cập”. Chính từ thực tiễn đó cho thấy, pháp luật không chỉ cần đúng, mà cần tốt trong cuộc sống. Một đạo luật chỉ thực sự có giá trị khi người dân có thể thực hiện được, thực hiện thuận lợi và nhìn thấy hiệu quả trong đời sống hằng ngày. Đây cũng chính là “thước đo sống” cho chất lượng lập pháp - nơi mỗi quy định phải vận hành trơn tru trong thực tiễn.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Quang Khánh

Điểm đáng chú ý trong thông điệp vì thế không chỉ là đổi mới, mà là đổi mới trong áp lực của thời đại. Nếu 40 năm qua là hành trình tháo gỡ rào cản, thì giai đoạn tới là hành trình kiến tạo không gian phát triển mới - nơi Quốc hội được xác định là một trong những “động cơ thể chế” quan trọng nhất. Trong hành trình đó, mỗi đạo luật không thể chỉ xuất phát từ ý chí quản lý, mà phải được “lọc” qua thực tiễn đời sống; mỗi quyết sách không chỉ dựa trên báo cáo, mà cần thấm đẫm tâm tư, nguyện vọng chính đáng của cử tri và Nhân dân. Ý kiến cử tri, vì thế, không còn là khâu tham khảo, mà trở thành một kênh kiểm chứng quan trọng bảo đảm chính sách đi đúng và trúng.

Điều này lý giải vì sao yêu cầu đặt ra Tổng Bí thư kỳ vọng không chỉ là làm luật, mà là làm luật để phát triển; không chỉ giám sát, mà là giám sát để tháo gỡ; không chỉ quyết định, mà là quyết định trúng và kịp thời. Nói cách khác, Quốc hội đang chuyển từ vai trò “thực hiện chức năng” sang “tạo ra giá trị” - khả năng mở đường cho phát triển, đồng thời kịp thời sửa những con đường còn gập ghềnh, để pháp luật thực sự tốt trong cuộc sống và niềm tin của cử tri không chỉ được lắng nghe, mà còn được hiện thực hóa bằng chính sách.

Gần dân, sát thực tiễn - thước đo cao nhất của một Quốc hội hiện đại

Điểm đọng lại rõ nét nhất trong bài phát biểu không phải là những khái niệm lớn lao, những yêu cầu chiến lược mà chính là cách đặt người dân ở vị trí trung tâm của toàn bộ hoạt động của Quốc hội. Khi yêu cầu pháp luật phải “dễ hiểu với người dân, dễ thực hiện với doanh nghiệp, dễ áp dụng với cơ quan nhà nước”, đó không chỉ là một tiêu chí kỹ thuật, mà là một quan điểm quản trị: mọi thiết kế thể chế cuối cùng phải quay về phục vụ đời sống.

Các đại biểu tham dự phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Lâm Hiển

Khi nhấn mạnh đến chức năng giám sát, Tổng Bí thư cũng yêu cầu rất rõ ràng phải đi đến cùng câu hỏi “vấn đề đã được giải quyết hay chưa”, đó cũng chính là cách đưa hoạt động nghị trường về gần hơn với thực tiễn - nơi cử tri không quan tâm nhiều đến quy trình, mà quan tâm đến kết quả. Cuối cùng khi đặt ra yêu cầu mỗi đại biểu phải “gần dân, hiểu dân, lắng nghe dân”, thì đó không chỉ là phẩm chất cá nhân, mà là điều kiện để Quốc hội giữ được tính chính danh và sức sống.

“Nghe Tổng Bí thư phát biểu tại nhiều diễn đàn, điều người dân chúng tôi cảm nhận được là sự gần gũi, rõ ràng và dễ hiểu, hình ảnh so sánh đặc biệt nhưng cũng rất giản dị. Đặc biệt, trong bài phát biểu sáng nay, có thể thấy rõ một định hướng xuyên suốt: xây dựng một Quốc hội hiện đại không chỉ bằng công nghệ hay quy trình, mà trước hết bằng mối liên hệ thực chất với Nhân dân. Quốc hội số, Quốc hội thông minh - nhưng phải là Quốc hội của đời sống, của hơi thở xã hội” – cử tri Lê Văn Huân - Cựu giáo chức tỉnh Đắk Lắk phân tích. Trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa, Quốc hội gắn với thực tiễn càng có ý nghĩa. Bởi nếu không giữ được “mạch nối” với thực tiễn, thì dù hiện đại đến đâu, thể chế cũng có nguy cơ xa rời cuộc sống. Ngược lại, khi lòng dân được lắng nghe và phản ánh trung thực, mỗi quyết sách sẽ có thêm sức mạnh - sức mạnh của sự đồng thuận.

Nhìn từ bài phát biểu của Tổng Bí thư, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI không chỉ là điểm khởi đầu của một nhiệm kỳ, mà còn mở ra cách làm mới: nhanh hơn nhưng chặt chẽ, quyết liệt hơn nhưng sát thực hơn và luôn gắn bó với Nhân dân. Khi Quốc hội giữ được mạch nối ấy với đời sống, niềm tin sẽ được bồi đắp, những mục tiêu phát triển sẽ từng bước trở thành hiện thực.