Bài toán cân bằng giữa nông nghiệp và xăng sinh học tại Đông Nam Á

Một số quốc gia Đông Nam Á sẽ phải đẩy mạnh nông nghiệp để tạo nguyên liệu cho xăng sinh học

Khi sản lượng lớn dầu cọ, mía, sắn và dừa được phân bổ cho các nhà máy sản xuất năng lượng, bài toán quản lý nguồn cung lương thực, thức ăn chăn nuôi và hàng hóa xuất khẩu trở thành một thách thức mang tính chiến lược. Dù đối mặt với những áp lực nhất định về chi phí và chuỗi cung ứng, quá trình này đang thúc đẩy toàn khu vực khẩn trương nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, từng bước xây dựng nền tảng vững chắc cho một hệ sinh thái năng lượng xanh, thân thiện với môi trường và bảo đảm an ninh quốc gia.

Áp lực điều tiết nguồn cung và bài toán xuất khẩu

Trong một chuyến đi mua sắm tại cửa hàng tiện lợi ở thủ đô Bangkok, bà nội trợ Somporn Chomchuen đã vô cùng bất ngờ khi nhìn thấy một thông báo quy định mỗi khách hàng chỉ được phép mua sáu chai dầu ăn loại 1 lít. Dù ngày hôm đó bà hoàn toàn không có ý định mua một số lượng nhiều đến vậy cho gia đình, sự xuất hiện của quy định giới hạn này mang đến cảm giác lượng dầu cọ dự trữ trong nước đang vơi dần.

Thực tế, Thái Lan và các quốc gia láng giềng tại Đông Nam Á, vốn là những nhà sản xuất dầu cọ hàng đầu thế giới, không hề rơi vào tình trạng cạn kiệt tài nguyên. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc các cơ quan quản lý đang tích cực điều tiết ngày càng nhiều dầu cọ và các loại cây trồng khác vào hệ thống sản xuất nhiên liệu sinh học, nhằm bù đắp cho sự thiếu hụt từ các chuyến hàng dầu mỏ Trung Đông.

Sự điều hướng chiến lược này mang lại lợi ích lớn về an ninh năng lượng nhưng đồng thời tạo ra áp lực cạnh tranh nguồn cung đối với ngành công nghiệp thực phẩm, sản xuất thức ăn chăn nuôi và xuất khẩu. Tại Thái Lan, quá trình này diễn ra với tốc độ rất nhanh. Chỉ hai tuần rưỡi sau khi chính quyền Bangkok thông báo về việc nâng tiêu chuẩn dầu diesel từ B5 lên B7 vào giữa tháng 3, Bộ Thương mại Thái Lan đã yêu cầu các công ty muốn xuất khẩu dầu cọ phải nộp đơn xin cấp phép cho từng lô hàng riêng biệt. Ngay sau đó, hàng loạt nhà bán lẻ lớn bắt đầu áp dụng chính sách giới hạn lượng dầu ăn bán ra cho mỗi người tiêu dùng.

Tác động của việc tái phân bổ nguồn cung cũng hiển hiện rõ tại Indonesia. Khi giá dầu cọ trên quy mô toàn cầu duy trì đà tăng, giá dầu ăn tại thị trường nội địa Indonesia được dự báo sẽ tăng thêm từ 1.000 đến 2.000 rupiah cho mỗi lít. Ông Achmad Nur Hidayat, một giảng viên chuyên ngành chính sách công tại Đại học Phát triển Quốc gia Veteran Jakarta, nhận định mức tăng giá này sẽ tạo ra áp lực tài chính đối với những người bán đồ ăn chiên rán lề đường, các quán ăn bình dân quy mô nhỏ và các bà nội trợ.

Nhóm doanh nghiệp xuất khẩu của Indonesia cũng đang nỗ lực thích ứng với sự siết chặt nguồn cung. Theo tính toán của ông Fabby Tumiwa, giám đốc điều hành Viện Cải cách Dịch vụ Thiết yếu tại Jakarta, quy định áp dụng nhiên liệu B50 của Indonesia sẽ buộc quốc gia này phải giữ lại từ 4 triệu đến 5 triệu tấn dầu cọ thô mỗi năm.

Đây vốn là lượng hàng hóa dự kiến sẽ được xuất khẩu sang các thị trường quốc tế, tương đương với khoảng 12,4% đến 15,5% tổng lượng xuất khẩu của năm ngoái. Sự dịch chuyển sản lượng này có thể khiến ngân sách chính phủ hụt một khoản thu thuế dao động từ 12 nghìn tỉ đến 15 nghìn tỉ rupiah mỗi năm, đòi hỏi các cơ quan chức năng phải có giải pháp cân đối tài chính phù hợp.

Thách thức nguyên liệu và chiến lược đa dạng hóa

Sự cạnh tranh nguồn nguyên liệu giữa các ngành công nghiệp đã trở thành yếu tố khiến chính phủ Philippines phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định nâng tỷ lệ nhiên liệu sinh học từ mức B3 lên B5. Khác với Indonesia hay Malaysia, các nhà tinh chế nhiên liệu sinh học tại Philippines lại sử dụng nguồn nguyên liệu chính từ dừa. Đây là loại cây trồng đóng vai trò sống còn đối với các công ty nội địa chuyên sản xuất các mặt hàng xuất khẩu giá trị cao như hóa chất oleochemical, cơm dừa sấy khô và dầu dừa nguyên chất.

Sự cạnh tranh nguồn nguyên liệu giữa ngành năng lượng và khối xuất khẩu đang đòi hỏi những tính toán cẩn trọng. Trong một tuyên bố chính thức, Liên đoàn các Tổ chức Nông dân Trồng dừa Philippines đã chỉ ra rằng bài toán chia sẻ nguồn lực đang ngày càng trở nên phức tạp. Họ nhấn mạnh rằng với tình trạng diện tích cây dừa già cỗi và năng suất thu hoạch ở mức thấp, việc gia tăng thêm 1,8 tỉ quả dừa để phục vụ cho việc chuyển đổi sang nhiên liệu B5 là một thách thức lớn, yêu cầu các chính sách hỗ trợ tăng năng suất nông nghiệp một cách đồng bộ.

Chiến lược quy hoạch nguồn nguyên liệu tiếp tục được mở rộng khi các quốc gia Đông Nam Á đều đang nỗ lực giảm lượng xăng nhập khẩu bằng cách đưa thêm bioethanol vào sử dụng. Khu vực này hiện đang sản xuất ethanol chủ yếu từ ngô, mía và sắn.

Trong khi Indonesia mới bắt đầu khai phá lĩnh vực bioethanol, Việt Nam đang có những bước tiến vững chắc để đưa xăng E10 vào thị trường bắt đầu từ tháng tới, đồng thời thiết lập các nền tảng kỹ thuật cơ bản cho việc triển khai E15 và E20 trong tương lai dài hạn. Tương tự, Thái Lan cũng đang kêu gọi những người điều khiển phương tiện giao thông chuyển đổi từ nhiên liệu E10 sang E20.

Ngành công nghiệp đường của Philippines cũng đang dốc sức vận động cho quá trình chuyển đổi này. Nhằm đảm bảo sự ổn định của chuỗi cung ứng, song song với việc phát triển vùng nguyên liệu nội địa, cả Việt Nam và Philippines đều chủ động kết hợp với nguồn cung ethanol nhập khẩu từ châu Mỹ, tạo ra một mạng lưới cung ứng linh hoạt và bền vững hơn.

Sẵn sàng hạ tầng kỹ thuật cho kỷ nguyên xăng sinh học

Để đáp ứng sự dịch chuyển quy mô lớn sang xăng sinh học, các quốc gia và doanh nghiệp đang chủ động đầu tư nâng cấp hệ thống máy móc, đảm bảo phương tiện vận hành êm ái và đạt hiệu suất cao. Việc tăng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu sinh học mang lại những khoản tiết kiệm lớn cho ngân sách quốc gia, đồng thời mở ra xu hướng phát triển kỹ thuật mới cho ngành công nghiệp ô tô và máy móc hạng nặng.

Tại khu vực Đông Kalimantan của Indonesia, các doanh nghiệp khai thác mỏ đang tích cực điều chỉnh quy trình bảo trì để thích ứng với dầu diesel B50. Một kỹ sư làm việc tại đây ước tính việc chuyển đổi sang B50 sẽ làm chi phí bảo dưỡng phương tiện tăng thêm từ 15% đến 18%. Thay vì coi đây là một trở ngại, các công ty xem đây là bước đầu tư cần thiết.

Kỹ sư này giải thích rằng để đảm bảo độ bền, các linh kiện làm từ cao su như đường ống dẫn nhiên liệu được thay thế bằng vật liệu chịu nhiệt và chống ăn mòn tốt hơn. Các bộ phận như bộ lọc nhiên liệu, bộ lọc dầu bôi trơn cũng được cập nhật quy trình thay thế định kỳ với tần suất phù hợp, giúp máy móc hoạt động ổn định và tối ưu hóa hiệu suất nhiên liệu.

Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học đang nhận được sự đồng thuận và chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả cơ quan quản lý, các nhà sản xuất ô tô và người tiêu dùng. Việc đưa xăng E10 vào sử dụng rộng rãi được đánh giá là một bước tiến quan trọng, giúp giảm lượng khí thải độc hại và cải thiện chất lượng không khí tại các đô thị lớn.

Để người dân hoàn toàn yên tâm, Hiệp hội các Nhà sản xuất Ô tô Việt Nam (VAMA) đã phối hợp cùng các cơ quan chức năng tiến hành nhiều đợt thử nghiệm và đưa ra những minh chứng kỹ thuật rõ ràng. Các chuyên gia khẳng định xăng E10 hoàn toàn tương thích và an toàn tuyệt đối với động cơ của các dòng xe hiện đại. Các nhà sản xuất động cơ trong nhiều năm qua đã liên tục cải tiến công nghệ vật liệu, tối ưu hóa hệ thống đánh lửa và phun nhiên liệu để máy móc vận hành mượt mà với xăng sinh học, giúp xe đạt công suất tối đa.

Kinh nghiệm quốc tế cũng củng cố thêm niềm tin vững chắc cho lộ trình này. Tại Brazil, quốc gia sản xuất ethanol lớn thứ hai thế giới, các phương tiện giao thông đã sử dụng xăng pha cồn tỷ lệ cao từ hàng thập kỷ nay và hiện các nhà quản lý đang rục rịch chuẩn bị cho việc nâng chuẩn từ E30 lên mức E32 một cách thuận lợi. Sự thành công của các quốc gia đi trước đã truyền cảm hứng mạnh mẽ, chứng minh rằng xăng sinh học là một giải pháp khả thi với các nước Đông Nam Á.