Bài toán phía sau những ngôi trường nội trú liên cấp vùng biên

Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Giang Thành là một trong số 3 trường vùng biên của tỉnh An Giang vừa được đầu tư xây dựng mới và đưa vào sử dụng. Ảnh: Tào Đạt

7 trường ở Gia Lai chưa kịp đón học sinh nội trú

Tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Ia O, tỉnh Gia Lai, nhiều hạng mục của ngôi trường mới vẫn đang hoàn thiện. Nhà ăn, bếp ăn và khu nghỉ của học sinh chưa đủ điều kiện đưa vào sử dụng nên các em chưa thể ăn, ở nội trú tại trường.

Trước mắt, nhà trường phải tổ chức dạy học một buổi/ngày, học sinh vẫn phải di chuyển từ cơ sở cũ. Các hạng mục quan trọng như nhà ăn, bếp ăn và khu nhà nghỉ dành cho học sinh chưa hoàn thành nên trường chưa đủ điều kiện tổ chức ăn, ở nội trú.

Ông Nguyễn Duy Tân, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết, để phục vụ việc đi lại của học sinh, địa phương hiện có 9 ô tô đưa đón. 

Các hạng mục quan trọng như nhà ăn, bếp ăn và khu nhà nghỉ dành cho học sinh Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Ia O (Gia Lai) chưa hoàn thành. Ảnh: N.T

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Ia Dom. Theo ông Nguyễn Ngọc Thành, Phó Hiệu trưởng nhà trường, do khu bếp ăn và khu nội trú chưa hoàn thành nên học sinh chưa thể ăn, ở tại trường. Các em vẫn phải học 2 buổi/ngày tại cơ sở hiện có. Công trình đang thi công dở dang, khói bụi cũng ảnh hưởng đến việc học tập.

Gia Lai đang xây dựng 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS tại các xã biên giới, tổng vốn hơn 1.516 tỷ đồng, quy mô 212 lớp, đáp ứng khoảng 7.108 học sinh. Đến ngày 20/10, nhiều công trình đã đạt trên 80%, riêng Ia Púch gần 97% và đã tổ chức dạy học bán trú. Tuy nhiên, một số trường vẫn chưa thể tổ chức ăn, ở nội trú do các hạng mục thiết yếu chưa hoàn thành.

An Giang: Giáo viên phải làm thêm việc của nhiều vị trí

Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Giang Thành là một trong số 3 trường vùng biên của tỉnh An Giang vừa được đầu tư xây dựng mới. Năm học 2026-2027, trường có 934 học sinh, trong đó 284 em nội trú và 650 em bán trú.

Ông Phạm Quang Nhớ - Hiệu trưởng nhà trường, cho biết, nhân lực hiện chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu vận hành mô hình nội trú. Nhà trường còn thiếu giáo viên ở một số môn học, đồng thời cần ổn định đội ngũ nhân viên quản sinh, cấp dưỡng, y tế và nhân viên hỗ trợ học sinh.

Nhân viên nấu bếp của Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Giang Thành (An Giang) chuẩn bị bữa ăn hằng ngày cho học sinh. Ảnh: Tào Đạt

Khu bếp ăn của trường cần tiếp tục hoàn thiện về quy trình một chiều, khu sơ chế, hệ thống thoát nước, khu vực nấu ăn và bảo quản thực phẩm.

Với số lượng học sinh đông, việc tổ chức bữa ăn với số lượng lớn tạo áp lực về kiểm soát nguồn gốc thực phẩm, định lượng, an toàn thực phẩm, chứng từ và nhân lực thực hiện.

Do đó, cơ chế và định mức kinh phí dành cho các hoạt động đặc thù của mô hình nội trú cần tiếp tục được hướng dẫn. Đặc biệt, chế độ dành cho người nấu ăn thấp, dẫn đến vấn đề khó giữ được người làm việc.

"Nếu nấu ăn buổi sáng, các cô phải đến trường từ 4 giờ sáng. Tiền phụ cấp mà các cô nấu bếp hiện nay theo quy định chỉ khoảng 4,7 triệu. Mức này rất thấp nên khó giữ chân họ gắn bó với đơn vị trường lâu dài”, ông Nhớ nói.

Nghệ An: Thiếu người, giáo viên phải “gánh”

Tại Nghệ An, những khó khăn này xuất hiện ở nhiều trường phổ thông nội trú liên cấp vùng biên.

Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Keng Đu có khoảng 80 cán bộ, nhân viên nhưng vẫn thiếu nhân viên y tế. Với hơn 1.000 học sinh, đây là vị trí không dễ dàng thay thế bằng giải pháp kiêm nhiệm, bởi công việc liên quan trực tiếp đến chăm sóc sức khỏe, sơ cứu và an toàn thực phẩm.

Học sinh Trường phổ thông nội trú liên cấp Bắc Lý (Nghệ An) trong một giờ sinh hoạt ngoại khóa. Ảnh: C.Trung

Tại Trường phổ thông nội trú liên cấp Bắc Lý, khi học sinh đau ốm, giáo viên chủ nhiệm phải sơ cứu ban đầu rồi đưa các em đến trạm y tế. Một số trường phải phân công giáo viên làm quản sinh. Nhân lực phục vụ bếp ăn cũng chưa đáp ứng yêu cầu.

Không chỉ thiếu nhân viên y tế, các trường còn chịu áp lực về nhân lực phục vụ ăn ở và quản lý học sinh. Theo ông Mạc Văn Nguyên - Bí thư Đảng ủy xã Nhôn Mai, đề án được tỉnh phê duyệt dự kiến bố trí 25 nhân viên nấu ăn phục vụ trường nội trú liên cấp.

Tuy nhiên, lực lượng hiện có chưa đáp ứng nhu cầu, nhà trường phải tính đến phương án hợp đồng bổ sung, nhất là khi chuyển sang cơ sở mới.

Tại Trường phổ thông nội trú liên cấp Bắc Lý, giáo viên còn được phân công làm quản sinh. Nhà trường thành lập tổ bán trú, nội trú, phối hợp với các bản, phụ huynh và lực lượng biên phòng để bảo đảm an toàn cho học sinh.

Thiếu giáo viên bộ môn, các trường lại tiếp tục xoay xở bằng cách hợp đồng, biệt phái hoặc dạy vượt giờ.  Trường phổ thông nội trú liên cấp  Na Ngoi thiếu giáo viên Tiếng Anh và Công nghệ thông tin; trường ở xã Nhôn Mai thiếu giáo viên Tiếng Anh và Giáo dục thể chất.

Ông Doãn Chí Trung - Hiệu trưởng Trường phổ thông nội trú liên cấp Bắc Lý cho biết: Đơn vị đang hợp đồng một giáo viên văn hóa và Tiếng Anh. Vì vậy, với 42 lớp học hiện tại, đội ngũ giáo viên đã cơ bản duy trì được hoạt động giảng dạy.

Theo Sở GD&ĐT Nghệ An, đội ngũ giáo viên tại các trường nội trú liên cấp cơ bản đáp ứng số lượng và cơ cấu để triển khai hoạt động dạy học. Hiện, 10 trường đang có 52 giáo viên được biệt phái đến và 38 giáo viên được biệt phái đi.

Để xử lý tình trạng thiếu giáo viên cục bộ, Sở GD&ĐT, UBND cấp xã và các cơ sở giáo dục triển khai nhiều giải pháp như thuyên chuyển, biệt phái giáo viên từ nơi thừa đến nơi thiếu, tổ chức dạy liên trường, bố trí dạy vượt giờ và ký hợp đồng thỉnh giảng, hợp đồng ngắn hạn.

Tuy nhiên, việc triển khai chưa đồng đều. Một số trường vẫn khó tuyển dụng, ký hợp đồng hoặc phải duy trì phương án dạy tăng tiết.

Quảng Ngãi: Tuyển dụng, điều động chưa theo kịp quy mô 

Ở Quảng Ngãi, vấn đề thể hiện rõ khi quy mô trường tăng nhanh sau khi chuyển sang mô hình nội trú liên cấp.

Trường Phổ thông nội trú TH&THCS xã Dục Nông đang thiếu 17 giáo viên THCS và 3 giáo viên tiểu học. Nhà trường phải ký hợp đồng thêm 7 giáo viên để đáp ứng một phần nhu cầu trước mắt. Nguyên nhân được nhà trường chỉ ra là việc giao biên chế, tuyển dụng, điều động chưa theo kịp quy mô lớp và học sinh.

Để làm tốt công tác bán trú và nội trú, toàn bộ cán bộ, giáo viên Trường Phổ thông nội trú TH&THCS xã Rờ Kơi đều tham gia phục vụ bữa ăn cho các cháu học sinh. Ảnh: Ngọc Chí

Tại Trường Phổ thông nội trú TH&THCS xã Rờ Kơi, bài toán nằm ở đội ngũ phục vụ bếp ăn. 

Bà Nguyễn Thị Nở - Phó Hiệu trưởng cho biết: Theo Nghị định 188/2026/NĐ-CP của Chính phủ về "quy định chính sách cho học sinh trường phổ thông nội trú và trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền", định mức 45 cháu nội trú là 1 cô nấu ăn, mức lương 4,7 triệu đồng/tháng; riêng bán trú thì lương 50% so với cô phục vụ nấu ăn nội trú. Tuy nhiên, với tần suất làm việc từ 5h cho đến 19h và mức lương như vậy thì nhà trường rất khó khăn trong việc tuyển dụng, cũng như giữ chân các cô nhân viên nấu ăn.

“Nếu đúng theo quy định thì trường tuyển dụng 16 nhân viên, nhưng hiện nay chỉ tuyển dụng được 8 nhân viên. Để làm tốt công tác bán trú và nội trú hiện nay thì toàn bộ cán bộ, giáo viên nhà trường đều tham gia phục vụ cho các cháu”, bà Nở cho biết thêm.

Chuẩn bị đội ngũ nhân lực từ sớm

Với giáo viên, có thể tiếp tục sử dụng biệt phái, điều chuyển, dạy liên trường hoặc hợp đồng để xử lý thiếu hụt trước mắt. Nhưng đây chỉ là giải pháp tình thế.  Tỉnh Gia Lai kiến nghị có nguồn lực để hợp đồng lao động khi chưa được giao đủ biên chế, đồng thời cần chính sách đủ mạnh để thu hút, giữ chân giáo viên và nhân viên ở vùng DTTS, miền núi, biên giới.

Điểm chung trong kiến nghị của tỉnh An Giang và Quảng Ngãi là đề nghị Trung ương sớm có hướng dẫn riêng về vị trí việc làm, định mức biên chế và chế độ đối với đội ngũ làm việc tại trường nội trú liên cấp.

An Giang đề nghị bổ sung các vị trí nhân viên nuôi dưỡng, quản lý học sinh nội trú và chính sách đãi ngộ đặc thù, tạo cơ sở để địa phương bố trí nhân lực theo đúng quy mô và đặc điểm từng trường.

Quảng Ngãi cũng đề nghị bổ sung giáo viên còn thiếu, định mức nhân viên phục vụ nội trú và sớm có hướng dẫn riêng về vị trí việc làm cho mô hình trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới.

Cùng với biên chế, cần tính đủ kinh phí vận hành. Một ngôi trường có thể được đầu tư hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng để xây dựng, nhưng nếu không đủ kinh phí trả cho người nấu ăn, quản sinh, y tế hay bảo vệ thì rất khó khai thác hết công năng.

Cùng với việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng, các địa phương tiến hành lập phương án vận hành ngay từ khi dự án bắt đầu: tuyển người, bố trí kinh phí, chuẩn bị bếp ăn, y tế, quản sinh, quy trình bảo đảm an toàn và cơ chế phối hợp giữa nhà trường với chính quyền, y tế, công an, bộ đội biên phòng và phụ huynh. Ở cấp Trung ương, cần sớm hoàn thiện khung vị trí việc làm, định mức biên chế, chế độ đãi ngộ và kinh phí đặc thù cho mô hình này.