Bài toán vốn kinh doanh thời vụ: Người lao động chật vật giữa 'ma trận' lãi suất cầm đồ

Dù kỳ nghỉ Tết đã qua, chị Thủy (42 tuổi, quê Điện Biên) - công nhân có hơn 5 năm gắn bó với khu công nghiệp Sài Đồng vẫn chưa quên những ngày chật vật xoay vốn kinh doanh. Hàng năm, chị thường nhập các đặc sản như rượu ngô, gạo nương, nấm hương, mật ong và măng khô để bán cho đồng nghiệp cùng người dân quanh khu trọ. Lợi nhuận từ công việc thời vụ này dao động từ 7 đến 10 triệu đồng, tương đương một tháng lương, giúp gia đình chị trang trải chi phí về quê.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất là nguồn vốn khởi điểm cần ít nhất 30 triệu đồng. Với một gia đình công nhân đi thuê trọ và nuôi hai con nhỏ, khoản tiền mặt này vượt quá khả năng tích lũy. Việc vay mượn người thân gặp khó, trong khi ngân hàng không hỗ trợ các khoản vay nhỏ, thời hạn ngắn từ 15 đến 20 ngày. “Tôi chọn dịch vụ cầm đồ vì thủ tục dễ dàng, thời gian trả nợ linh hoạt dù biết lãi suất cao hơn ngân hàng”, chị Thủy chia sẻ. Bằng việc cầm cố chiếc xe Honda Lead đời 2021, chị vay được 20 triệu đồng. Cộng thêm 5 triệu đồng dự phòng của gia đình và tiền lương tháng giáp Tết, nữ công nhân mới tạm đủ vốn nhập hàng.

"Gần đây, lãi suất cầm đồ rất hỗn loạn", chị Thủy cho biết thêm. Nếu những năm trước, mức lãi suất phổ biến là 2.500 đồng/triệu/ngày thì năm nay, nhiều cơ sở báo giá lên tới 3.500 - 4.000 đồng/triệu/ngày. Thậm chí, một số nơi áp dụng mức 3,6%/tháng nhưng chưa bao gồm các loại phí phụ và không giải thích chi tiết cho khách hàng. Đáng chú ý, có cửa hàng yêu cầu chị ký giấy bán xe thay vì hợp đồng cầm cố. Sợ rủi ro mất tài sản, chị đành từ bỏ ý định vay mượn. "Không có vốn đành nghỉ bán, vì 10 triệu đồng không đủ chi phí nhập hàng và vận chuyển, các chủ mối cũng không chấp nhận bán nợ", chị Thủy bày tỏ.

Phản ánh về "ma trận" lãi suất cầm đồ của chị Thủy là thực tế đang diễn ra. Các chuyên gia tài chính cá nhân nhận định, cho vay cầm cố là giải pháp nhanh chóng, phù hợp với lao động phổ thông, người có thu nhập thấp do không yêu cầu chứng minh tài chính hay kiểm tra nợ xấu. Cơ sở cho vay chỉ đánh giá tính hợp pháp và giá trị của tài sản. Dù pháp luật đã có quy định cụ thể về hoạt động cấp tín dụng này, nhiều cơ sở cầm đồ nhỏ lẻ vẫn hoạt động tự phát, thiếu chuẩn hóa. Các chuyên gia nhấn mạnh, việc yêu cầu người vay ký giấy bán xe là sai quy định, đẩy khách hàng vào rủi ro mất tài sản. Bên cạnh đó, mức lãi suất 3.500 - 4.000 đồng/triệu/ngày thực chất tương đương 128% - 146%/năm. Đây là con số vượt xa quy định pháp luật nhưng thường được che giấu dưới cách tính tiền lãi theo ngày.

Trái ngược với mô hình truyền thống, thị trường đang ghi nhận sự phát triển của các hệ thống cầm đồ chuỗi, vận hành công khai và chuyên nghiệp hơn như F88, Người bạn vàng, Happy Money, Vietmoney. Điển hình, F88 hiện là chuỗi cho vay cầm cố có quy mô lớn nhất toàn quốc. Đơn vị này tập trung vào hai loại tài sản chính là xe máy và ô tô. Quá trình vay vốn được thực hiện minh bạch; khách hàng được mượn lại phương tiện để sử dụng, cơ sở chỉ giữ bản gốc giấy đăng ký xe. Lãi suất vay niêm yết ở mức 1,6%/tháng (tương đương 19,2%/năm), tuân thủ quy định và thấp hơn đáng kể so với nhiều cơ sở cầm đồ tự phát.

Quá trình chuẩn hóa dịch vụ cầm đồ từ các doanh nghiệp lớn đã tạo ra tác động tích cực đến thị trường, giúp những người có nhu cầu vay vốn ngắn hạn như chị Thủy có thêm lựa chọn an toàn. Tuy nhiên, giới chuyên gia tài chính cho rằng, cần thêm thời gian để mô hình này tạo sức ép buộc các cơ sở nhỏ lẻ phải thay đổi. Ở thời điểm hiện tại, người vay vốn vẫn cần cẩn trọng tìm hiểu và lựa chọn các đơn vị cung cấp dịch vụ uy tín để bảo vệ tài sản cá nhân.

Ánh Vân