Bám rừng theo mùa mật

Anh Phan Thanh Luyến kiểm tra các thùng ong trước lần thu hoạch cuối vụ.  

Theo mùa hoa

Ven bìa rừng keo ở khu vực phường Phú Bài (xã Dương Hòa cũ), một ngôi nhà bỏ hoang trở thành nơi trú chân của anh Phan Thanh Luyến cùng đàn ong suốt gần 3 năm qua. Ngôi nhà cũ là chỗ nghỉ ngơi sau những giờ chăm sóc đàn ong, giúp anh có nơi ăn, ở trong những tháng dài xa quê. Quanh nhà, hàng trăm thùng ong được xếp thành từng dãy, chờ đến kỳ quay mật. Cuộc sống của anh cứ thế gắn với rừng keo, theo từng mùa hoa và những chuyến chuyển trại để tìm nguồn mật mới.

Ngoài 45 tuổi, quê ở tỉnh Hưng Yên, anh Luyến có hơn 20 năm theo nghề nuôi ong du mục. Hằng năm, khoảng tháng 3, tháng 4 âm lịch, anh lại đưa đàn ong về Huế tìm mật keo. Một năm, anh chỉ tranh thủ về thăm vợ con được đôi ba ngày, còn lại phải bám trại để chăm sóc đàn ong. Với anh, theo nghề nuôi ong cũng là chấp nhận những tháng ngày xa nhà, ăn ở tạm bợ giữa rừng và tự xoay xở mọi sinh hoạt.

Công việc của người nuôi ong không chỉ là chờ hoa nở rồi thu mật. Theo anh Luyến, người nuôi phải thường xuyên kiểm tra từng cầu ong, quan sát lượng mật trong các lỗ tổ và độ phủ của sáp để xác định thời điểm khai thác. Khi sáp phủ khoảng hai phần ba cầu ong, đàn ong có thể được đưa vào kỳ thu hoạch. Mỗi đợt quay mật thường cách nhau khoảng 10 - 15 ngày.

“Năm nay, mùa hoa keo thuận lợi nên đàn ong cho mật tốt. Thương lái thu mua với giá từ 23.000 - 25.000 đồng/kg. Sau khi trừ chi phí, mỗi thùng ong lãi khoảng 500.000 - 700.000 đồng”, anh Luyến chia sẻ.

Với 400 thùng ong đang duy trì, mùa mật thuận lợi giúp anh có thêm nguồn thu trang trải chi phí, dành dụm gửi về quê lo sinh hoạt gia đình. Tuy nhiên, thu nhập từ nghề nuôi ong phụ thuộc nhiều vào thời tiết, nguồn hoa và sản lượng mật từng đợt. Để giữ được đàn ong khỏe, người nuôi phải thường xuyên theo dõi, bổ sung thức ăn khi nguồn hoa khan hiếm và tính toán thời điểm chuyển trại.

Có khoảng 6 hộ nuôi ong du mục dưới những tán rừng keo thuộc vùng núi Dương Hòa.  

Đắng theo mùa mật

Bên chén trà chiều, anh Phan Thanh Luyến nhắc lại trận lũ năm 2023 với nhiều tiếc nuối. Khi ấy, trại ong của anh đặt tại vùng núi Phú Sơn, phường Phú Bài, với hơn 400 thùng ong. Nước lũ dâng cao bất ngờ, cuốn trôi và làm thiệt hại khoảng một nửa đàn ong. Với giá trị mỗi thùng khoảng 700.000 đồng, số tài sản mất đi ước tính khoảng 140 triệu đồng.

Sau trận lũ, anh Luyến phải bắt đầu lại từ số đàn ong còn giữ được, tìm cách khôi phục quy mô nuôi để tiếp tục theo nghề. Nhờ sự hỗ trợ của những người cùng nghề, anh từng bước gây dựng lại đàn ong. Nhưng không phải ai cũng đủ điều kiện để làm lại từ đầu. Theo anh Luyến, cũng trong trận lũ ấy, bốn người bạn nghề của anh gần như mất trắng khi phần lớn đàn ong bị nước cuốn trôi. Cạn vốn, không còn khả năng đầu tư lại, họ đành bỏ nghề, trở về quê tìm hướng mưu sinh khác.

Sau những gì đã trải qua, việc chọn nơi đặt trại không còn chỉ dựa vào nguồn hoa. Người nuôi phải cân nhắc cả địa hình và nguy cơ mưa lũ để hạn chế thiệt hại. Chấp nhận nơi có ít hoa hơn nhưng an toàn hơn là cách anh Luyến và những người cùng nghề rút ra từ kinh nghiệm thực tế. Với họ, giữ được đàn ong qua mùa mưa bão cũng quan trọng không kém một vụ mật đạt sản lượng cao.

Cách trại ong của anh Luyến khoảng 500m, anh Nguyễn Văn Long, quê Phú Thọ, cũng đang tất bật chăm sóc đàn ong. Dưới mái lều dựng tạm, anh tranh thủ trộn đậu tương và đường mía làm thức ăn bổ sung cho ong. Với khoảng 400 thùng ong đang duy trì, đây là công việc phải thực hiện thường xuyên, nhất là khi nguồn hoa không đủ để đàn ong tự tìm kiếm thức ăn. Anh Long cho biết, riêng chi phí thức ăn bổ sung này cho đàn ong, mỗi tháng đã lên đến khoảng 30 triệu đồng.

 Anh Nguyễn Văn Long đưa thức ăn vào các thùng trong kỳ dưỡng ong.

Khoản chi ấy là áp lực không nhỏ đối với người nuôi ong, nhất là khi sản lượng mật và giá bán không ổn định. Trong những thời điểm nguồn hoa khan hiếm, người nuôi vẫn phải bổ sung thức ăn để duy trì đàn. Nếu mật thu hoạch được ít hoặc giá xuống thấp, số tiền thu về có thể không đủ bù đắp chi phí. Đàn ong vẫn phải được chăm sóc liên tục, dù người nuôi đang có lãi hay gặp khó khăn.

Ngoài thiên tai và chi phí thức ăn, người nuôi ong còn lo ngại đàn ong chết hoặc suy yếu khi tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật ở các vùng sản xuất nông nghiệp. Bởi vậy, dù đã đầu tư nhiều công sức và vốn liếng, họ vẫn khó đoán trước hiệu quả mỗi mùa mật. “Nghề này cũng nhiều rủi ro lắm, nhưng anh em đã theo lâu năm rồi. Giờ không nuôi ong thì cũng chẳng biết làm gì, nên vẫn phải cố gắng bám trụ với nghề”, anh Long chia sẻ.

Với những người đã gắn bó lâu năm, kinh nghiệm và vốn liếng đều tập trung vào đàn ong. Bỏ nghề đồng nghĩa với việc phải tìm một công việc mới, trong khi tiếp tục theo đuổi lại phải chấp nhận những mùa vụ bấp bênh.

Với anh Luyến, anh Long và những người cùng nghề, giữ được đàn ong, có mật bán và dành dụm được khoản tiền gửi về gia đình đã là niềm vui sau những tháng ngày bám trại. Khi nguồn hoa thay đổi, những thùng ong lại được thu dọn, chuyển đến vùng đất mới, mang theo hy vọng về một mùa mật thuận lợi, ngọt ngào.