Bản đồ Equal Earth: Bài học nhìn thế giới bằng tư duy mở

Thầy Lê Mai Tuấn Ly - giáo viên Trường THCS & THPT Phenikaa trong giờ dạy Địa lí.

Qua việc tiếp cận các phép chiếu thể hiện chính xác tương quan diện tích, học sinh không chỉ hiểu đúng về không gian địa lý toàn cầu mà còn được rèn luyện tư duy phản biện, góc nhìn khoa học và cách tiếp cận thế giới đa chiều.

Ngày 4/9/2026, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết A/RES/80/307 về “Correct the Map”, với 164 phiếu thuận, 1 phiếu chống và 6 phiếu trắng. Nghị quyết khuyến khích sử dụng các phép chiếu bản đồ thể hiện tương quan diện tích chính xác hơn, trong đó có Equal Earth.

Hiểu bản đồ để hiểu cách thế giới được biểu hiện

Theo thầy Lê Xinh Nhân - giáo viên Địa lí, Trường THPT chuyên Bến Tre (tỉnh Vĩnh Long), ý nghĩa lớn nhất của việc khuyến khích sử dụng bản đồ thể hiện chính xác hơn về diện tích là giúp học sinh hiểu rằng bản đồ không phải hình ảnh tuyệt đối giống Trái đất mà luôn là kết quả của việc lựa chọn phép chiếu nhằm phục vụ một mục đích nhất định.

Việc sử dụng bản đồ thế giới bằng phép chiếu hình Equal Earth để dạy học Địa lí giúp học sinh hiểu bản chất của phép chiếu bản đồ, nhận biết sự biến dạng và lựa chọn bản đồ phù hợp với mục đích sử dụng; đồng thời hình thành cách nhìn khoa học, không tiếp nhận bản đồ một cách thụ động.

Cùng quan điểm, thầy Lê Mai Tuấn Ly - giáo viên Địa lí, Trường THCS & THPT Phenikaa, cho rằng đây là cơ hội để học sinh hiểu sâu hơn về phép chiếu bản đồ và sự biến dạng khi thể hiện Trái đất lên mặt phẳng.

Qua đó, các em hiểu rằng mỗi bản đồ có mục đích sử dụng khác nhau và không có bản đồ nào hoàn toàn chính xác về mọi mặt. Mỗi phép chiếu đều có những ưu điểm và mức độ biến dạng nhất định. Từ đó, các em biết lựa chọn và sử dụng bản đồ phù hợp với từng mục đích.

Cơ hội rèn tư duy phản biện

Sự khác biệt giữa các phép chiếu cũng có thể trở thành một tình huống học tập trực quan. Thầy Lê Xinh Nhân gợi ý giáo viên đưa cho học sinh hai bản đồ cùng thể hiện một khu vực nhưng sử dụng hai phép chiếu khác nhau, chẳng hạn Mercator và Equal Earth.

Từ đó, giáo viên có thể đặt những câu hỏi như: Châu Phi hay Greenland có thực sự thay đổi kích thước không? Quốc gia nào có vẻ lớn hơn hoặc nhỏ hơn trên từng bản đồ Mercator/ Equal Earth? Nguyên nhân là lãnh thổ thay đổi hay do phép chiếu? Bản đồ nào đúng hơn và đúng ở phương diện nào?

Theo thầy Nhân, cách đặt vấn đề này giúp học sinh không chỉ đọc bản đồ mà còn đọc dữ liệu, đặt câu hỏi, rèn tư duy phản biện và lập luận dựa trên bằng chứng.

Thầy Tuấn Ly cũng cho rằng có thể kết hợp việc so sánh Mercator và Equal Earth với số liệu thực tế về diện tích các châu lục, quốc gia. Khi đối chiếu hình ảnh trên bản đồ với số liệu, học sinh sẽ nhận ra những gì nhìn thấy trên bản đồ không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác quy mô thực tế. Từ đó, các em hình thành thói quen đặt câu hỏi, kiểm chứng và phân tích dữ liệu.

Từ sự kiện này, cả hai giáo viên đều cho rằng sách giáo khoa và học liệu Địa lí có thể được rà soát, cập nhật cách sử dụng và giải thích bản đồ thế giới. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc thay thế hoàn toàn bản đồ Mercator bằng Equal Earth.

Theo thầy Nhân, mỗi phép chiếu có ưu, nhược điểm riêng và điều quan trọng là sử dụng đúng với mục đích. Thầy Tuấn Ly đề xuất học liệu cần chú thích rõ phép chiếu, mục đích sử dụng và mức độ biến dạng, đồng thời tăng các bài tập yêu cầu học sinh so sánh, lựa chọn bản đồ phù hợp.

“Với môn Địa lí, dạy học bản đồ không chỉ là giúp học sinh nhìn thấy thế giới, mà quan trọng hơn là giúp học sinh hiểu thế giới được biểu hiện như thế nào trên bản đồ”, thầy Tuấn Ly chia sẻ.

Châu Phi trên bản đồ thế giới truyền thống theo phép chiếu Mercator (trái) và trên bản đồ Equal Earth năm 2018 (phải). Ảnh: EQUAL-EARTH.COM

Giúp cả thầy và trò trong dạy học

Với chuyên môn về Địa lí và làm công tác quản lý trong nhiều năm, nhà giáo Nguyễn Thị Huyền - Hiệu trưởng Trường THPT Hoài Đức C (Sơn Đồng, Hà Nội) nhìn nhận, việc đưa bản đồ Equal Earth vào sử dụng trong dạy học Địa lí mang lại nhiều giá trị thiết thực, trước hết giúp học sinh có cách nhìn trực quan, cân đối và khoa học hơn về không gian địa lí thế giới.

Việc sử dụng bản đồ Việt Nam theo chuẩn thống nhất giúp giáo viên thuận lợi trong quá trình khai thác bản đồ và tổ chức các hoạt động học tập trên lớp. Đối với việc lưu hành bản đồ Việt Nam trong dạy học, việc sử dụng bản đồ thống nhất, rõ ràng và phù hợp với mục tiêu giáo dục có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính chính xác và nhất quán của học liệu.

Nhà trường chú trọng hướng dẫn giáo viên Địa lí sử dụng bản đồ đúng mục đích, đúng ngữ cảnh và kết hợp với các nguồn học liệu chính thống. Học sinh hứng thú hơn, dễ hình dung mối quan hệ về vị trí, lãnh thổ từ đó làm tăng thêm niềm yêu thích đối với môn học. Giáo viên cũng có thêm công cụ trực quan để đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường hoạt động quan sát, phân tích và nhận xét bản đồ của học sinh.

“Có thể nói, Equal Earth không chỉ hỗ trợ nâng cao hiệu quả dạy học Địa lí mà còn góp phần hình thành cho học sinh năng lực đọc, phân tích và sử dụng bản đồ một cách khoa học. Đây là một hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục, giúp các giờ học Địa lí tại Trường THPT Hoài Đức C trở nên trực quan, sinh động và hiệu quả hơn” - nhà giáo Nguyễn Thị Huyền nhấn mạnh.

Hiểu đúng tầm quan trọng các châu lục

Theo cô giáo Đỗ Thị Thanh Nga - giáo viên Địa lí, Trường THPT chuyên Chu Văn An (Tây Hồ, Hà Nội), việc sử dụng phép chiếu Equal Earth sẽ giúp học sinh định hình chính xác hơn về diện tích thực tế của các châu lục, đặc biệt khắc phục được sự sai lệch nghiêm trọng đối với Châu Phi so với phép chiếu Mercator truyền thống.

Sự thay đổi này góp phần loại bỏ cái nhìn mất cân đối và định kiến địa chính trị, giúp thế hệ trẻ hiểu đúng về vị thế và tầm quan trọng của các khu vực bị thu nhỏ trên bản đồ cũ như Mỹ Latinh, Nam Á và Châu Phi.

Equal Earth chủ yếu có ý nghĩa đối với bản đồ thế giới, đặc biệt khi cần so sánh chính xác, tương quan diện tích giữa các châu lục và quốc gia với bản đồ Việt Nam. Việc lựa chọn phép chiếu vẫn phải căn cứ vào tỷ lệ, mục đích sử dụng, yêu cầu kỹ thuật và hệ quy chiếu VN-2000 chứ không chuyển sang Equal Earth một cách máy móc.

Dù vậy, do bản chất phép chiếu phẳng vẫn có sự bóp méo hình dạng ở một số khu vực nên khi lên lớp, giáo viên vẫn cần linh hoạt kết hợp cùng quả địa cầu hoặc mô hình 3D để bài giảng đạt hiệu quả tốt nhất.

Đối với Việt Nam, cô Đỗ Thị Thanh Nga cho biết, khi bản đồ mới được cập nhật vào sách giáo khoa và tài liệu giảng dạy, học sinh sẽ có cái nhìn trực quan và chính xác hơn về tỷ lệ lãnh thổ nước ta so với các quốc gia khác trên thế giới.

Vì vậy, Atlat Địa lí Việt Nam và bản đồ Việt Nam trong sách giáo khoa, đề thi hiện hành vẫn giữ nguyên đến khi Bộ GD&ĐT có quy định chuyên môn mới. Quá trình chuyển đổi này đòi hỏi sự đồng bộ từ hệ thống giáo dục, bao gồm việc cập nhật sách giáo khoa, bản đồ treo tường và thiết bị công nghệ hỗ trợ dạy học.