Bản hòa ca thiên nhiên giữa phố

Nhiều loài cây ngập mặn trên sông Hàn đã thu hút các loài cò kéo đến tìm kiếm thức ăn. Ảnh: ĐOÀN HẠO LƯƠNG

Hồi sinh hệ sinh thái ngập nước

Hiện nay, hệ sinh thái đất ngập nước kéo dài từ cầu Trần Thị Lý đến cầu Tiên Sơn còn khoảng 30 ha, có nhiều loài cây ngập mặn sinh sống như bần chua, dừa nước, ô rô, ráng... tạo môi sinh cho các loài chim định cư và di cư, trong đó có 8 loài cò và 2 loài chim nằm trong sách đỏ thế giới.

Nhờ cải thiện nguồn nước thải sinh hoạt và làm sạch rác trên dòng sông Hàn, khu vực ven sông gần cầu Hòa Xuân cũng xuất hiện ngày càng nhiều cò đến kiếm ăn.

Thạc sĩ Phạm Tài Minh, từng nghiên cứu chuyên sâu về cò ở quanh khu Đảo Xanh cho biết, trong 8 loài cò xuất hiện ở đây có các loài cò ngàng lớn, cò lửa, cò ruồi, cò bợ...

Khi dòng nước từ thượng nguồn sông Hàn được giữ sạch với các chỉ số nằm trong ngưỡng cho phép thì các loài sinh vật dưới nước có cơ hội sinh sôi. Đó sẽ là nguồn thức ăn quanh năm cho chim, cò. Với sự thay đổi tích cực này sẽ có thêm nhiều loài cò tiếp tục bay về khu vực đất ngập nước ven sông Hàn sinh sống.

Hơn 20 năm trở lại đây, cùng với quá trình đô thị hóa, Đà Nẵng xây dựng bờ kè hai bên sông nhưng hệ sinh thái đất ngập nước từ cầu Trần Thị Lý lên đến cầu Tiên Sơn vẫn còn. Nếu giữ được hệ sinh thái này sẽ bảo vệ đô thị ven sông tránh bị bào mòn, đồng thời phục hồi rừng cây ngập nước và trở thành hành lang đệm, giúp giảm áp lực lũ và thiệt hại thiên tai.

Với tư cách từng là cố vấn của đề án Xây dựng phương án bảo vệ và phát triển bền vững hệ sinh thái đất ngập nước ven sông Hàn, PGS. TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) cho biết: “Hệ sinh thái đất ngập nước là sự giao thoa hệ sinh thái dưới nước và trên cạn nên độ đa dạng sinh học rất cao, bao gồm tôm, cá và nhiều động thực vật khác, từ đó hấp thu chất ô nhiễm.

Cây hút nitơ, phốt pho và hấp thu CO2, góp phần giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu khi mật độ dân số và ô tô ngày càng tăng cao.

Sự phục hồi hệ sinh thái ngập nước có nhiều ý nghĩa khi các loài động thực vật di cư quay về làm cho thành phố trở nên thân thiện. Khi cò thích sống ở quanh khu vực Đảo Xanh chứng tỏ môi trường tại đây đang ở mức độ tốt”.

Để bảo vệ và phát triển bền vững hệ sinh thái đất ngập nước ven sông Hàn, ngay từ năm 2020, UBND thành phố Đà Nẵng đã ban hành Quyết định số 3410/QĐ-UBND phê duyệt đề án Bảo tồn đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó chú trọng các vùng đất ngập nước, vùng có giá trị đa dạng sinh học cao nằm ngoài ranh giới khu bảo tồn.

Do đó, việc xây dựng phương án quản lý, bảo vệ, phát triển bền vững hệ sinh thái khu đất ngập nước Đảo Xanh và ven sông Hàn dọc tuyến Thăng Long là cần thiết nhằm quản lý, bảo vệ, gia tăng mảng xanh, đồng thời làm điểm nhấn sinh thái của trung tâm thành phố, từ đó nâng cao chất lượng đời sống người dân.

Từng đàn cò bay về tìm kiếm thức ăn dưới chân cầu Trần Thị Lý và cầu Nguyễn Văn Trỗi. Ảnh: ĐOÀN HẠO LƯƠNG

Bảo tồn cảnh quan tự nhiên phục vụ du lịch

Trước đây, UBND quận Hải Châu từng có chủ trương xây dựng đề án Bảo vệ và phát triển bền vững hệ sinh thái đất ngập nước ven sông Hàn. Đề án này xuất phát từ thực tế mật độ cây xanh đô thị trên địa bàn trung tâm thành phố rất thấp do quá trình đô thị hóa phát triển nhanh, tỷ lệ mảng cây xanh thấp so với mục tiêu đề ra.

Sự phục hồi hệ sinh thái ngập nước hai bờ sông Hàn có nhiều ý nghĩa khi các loài động thực vật di cư quay về sinh sống làm cho thành phố trở nên thân thiện.

Hiện nay, khu vực cảnh quan ven sông Hàn, sông Cẩm Lệ có cây bần chua tự mọc dưới lòng sông, thuộc hệ cây nước ngập mặn và kèm theo các loài chim, kể cả chim di trú kéo về tạo khung cảnh bình yên giữa đô thị phát triển nhộn nhịp.

Những khoảng không gian công cộng ven sông có tính thư giãn, đem lại đời sống tinh thần tốt hơn cho cư dân đô thị cũng như cho du khách khi đến Đà Nẵng. Khoảng không gian tĩnh lặng nơi đây như một sự hoàn thiện bổ sung cấu trúc chung của không gian công cộng ven sông Hàn.

Đến nay, phố đi bộ Bạch Đằng đã kết nối từ Công viên APEC đến cầu Nguyễn Văn Trỗi và được người dân, du khách ưa thích khi đến tham quan, dạo phố. Ông Min-jun, du khách Hàn Quốc cho rằng, khu vực này như một công viên lớn của thành phố, cùng với phần động của một không gian đô thị đã có, thành phố cần bổ sung thêm phần tĩnh để ngồi hóng mát.

“Để có phần tĩnh, thành phố cần bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên ven sông. Đó là bảo tồn và phát triển những rừng cây ngập mặn, tránh gây tác động đến khu vực này. Khi hệ sinh thái đất ngập mặn ven sông được gìn giữ, chim chóc sẽ kéo về ngày càng nhiều, giúp người dân và du khách có không gian để ngồi thư giãn và ngắm chim. Khung cảnh đẹp ấy như một bản hòa ca của thiên nhiên giữa đô thị, khiến chúng tôi phải dừng lại ngắm nhìn”, ông Min-jun chia sẻ.

Các nhà nghiên cứu môi trường và tài nguyên sinh học cho rằng, khi tiếp cận với chim, cò tại Đảo Xanh phải bảo đảm tính riêng tư, tự do sinh sống cho từng cá thể trong đàn. Trong quy hoạch trồng cây ngập mặn, thành phố cần bảo tồn các loài cây như bần chua, dừa nước để tạo lá chắn, ngăn tác động của sóng, gió vừa tạo mảng xanh cho khu trung tâm đô thị.

“Phát triển du lịch thực chất cũng mang tính tự nhiên, nơi nào cảnh quan đẹp, tốt, hài hòa và ấn tượng thì mới có du khách. Hệ sinh thái đất ngập nước được hồi sinh sẽ trở thành điểm du lịch”, PGS. TS Võ Văn Minh khẳng định.

Khó khăn hiện nay là xung quanh khu ngập nước gần cầu Trần Thị Lý có nhiều công trình, dự án lớn của các đơn vị đầu tư đang triển khai xây dựng, gây nên tiếng động lớn làm ảnh hưởng đến môi trường sống tự nhiên của các loài chim định cư và di cư nơi đây, nhất là các loài cò.

Do đó, thành phố cần có những biện pháp thích hợp để bảo tồn môi trường sống cho các loài động vật, thực vật nơi đây. Đó không chỉ là trách nhiệm của các nhà quản lý và những nhà khoa học mà còn là sự chung tay của cả cộng đồng trong việc nâng cao ý thức bảo tồn tài nguyên hệ sinh thái đất ngập nước.

Có như thế mới gìn giữ được cảnh quan tự nhiên trên sông Hàn, góp phần xây dựng Đà Nẵng - thành phố môi trường và phát triển du lịch bền vững.

ĐOÀN HẠO LƯƠNG