Băn khoăn hòa giải trực tuyến vì gặp trực tiếp 'ba mặt một lời' còn chưa chắc được

Góp ý về quy định hòa giải trực tuyến, Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm - Phó giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng - đồng tình với việc ứng dụng công nghệ, đồng thời cảnh báo những hệ lụy khôn lường nếu không có cơ chế kiểm soát không gian mạng.

Ông cho biết bản chất của hòa giải ở cơ sở không đơn thuần là giải quyết một vụ việc tranh chấp mà quan trọng hơn là hàn gắn, giữ lại các mối quan hệ tình làng nghĩa xóm, gia đình. Theo ông, hòa giải trực tuyến giúp rút ngắn khoảng cách và tiết kiệm thời gian, tuy nhiên có sự khác biệt cốt lõi và đó là rủi ro lớn nhất.

"Trong một cuộc hòa giải trực tiếp tại thôn, tổ dân phố, hòa giải viên có thể nhìn thấy ai đang có mặt trong phòng. Nhưng trong môi trường trực tuyến, chúng ta không thể mặc nhiên biết ai đang ở phía sau màn hình" - đại biểu phân tích.

Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm phát biểu. Ảnh: QH

Từ lỗ hổng kiểm soát trong không gian này, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm chỉ ra thực tế đáng lo ngại: nếu trong lúc hòa giải trực tuyến, một bên dùng điện thoại khác bí mật ghi hình, cắt ghép đoạn phát biểu rồi tung lên mạng xã hội hoặc gửi vào nhóm chat khu dân cư, thậm chí có người thứ ba ngồi khuất sau màn hình nghe trọn vẹn những thông tin nhạy cảm về tài sản, nguyên nhân mâu thuẫn gia đình mà phía bên kia không hề hay biết.

Khi đó, một cuộc hòa giải vốn được tổ chức để hàn gắn quan hệ lại có thể trở thành nguyên nhân của những mâu thuẫn mới.

Để bảo vệ người dân, ông Liêm đề nghị không nên quy định chung chung rồi giao toàn quyền cho Chính phủ hướng dẫn mà cần "luật hóa" ngay 3 nguyên tắc tối thiểu.

Thứ nhất làviệc hòa giải trực tuyến phải dựa trên sự đồng thuận, không vì thuận lợi công nghệ mà biến thành lựa chọn áp đặt.

Thứ hai làphải kiểm soát được người tham gia, đảm bảo các bên biết rõ mình đang trao đổi với ai.

Thứ ba, việc ghi âm, ghi hình, lưu trữ trong phiên hòa giải bắt buộc phải có sự đồng ý của các bên, tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Các tiêu chuẩn kỹ thuật hay nền tảng bảo mật sẽ do Chính phủ quy định chi tiết.

Ông Liêm cũng nhìn nhận việc đưa hòa giải lên môi trường số là điều cần thiết. Tuy nhiên, khi "lên mạng", các bên vẫn phải giữ được những giá trị cốt lõi của hòa giải cơ sở là sự "tự nguyện, kín đáo, chân thành và tin cậy".

Sẽ quy định điều kiện để tổ chức hòa giải trực tuyến

Đại biểu Phạm Văn Hòa - Phó chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Tháp - cũng cho rằng không nên áp dụng hòa giải trực tuyến vì “rất khó khăn”.

“Trong hòa giải, 'ba mặt một lời' gặp nhau nói chuyện to nhỏ chưa chắc được, huống chi người ở xứ mô, người ở xứ tê, gặp nhau trực tuyến làm sao được” - ông Hòa phân tích.

Đại biểu Phạm Văn Hòa phát biểu ý kiến. Ảnh: QH

Ghi nhận việc kết nối trực tuyến là tốt, song theo ông Hòa, thực tế cơ sở vật chất, nhất là ở thôn, làng còn rất khó khăn, vì vậy chỉ nên hòa giải trực tiếp.

“Đã là hòa giải thì phải gặp mặt nhau, còn gặp qua màn hình, qua hình ảnh thì làm sao được. Gặp nhau trao đổi, bàn luận, thậm chí năn nỉ để thỏa thuận sẽ tốt hơn. Còn khi người chỗ này, người chỗ kia thì sẽ rất khó” - ông Hòa nêu quan điểm.

Cùng với đó, theo đại biểu, kết quả hòa giải rất quan trọng nhưng nếu quy định như trong dự thảo luật, hiệu quả pháp lý rất thấp. Ông đề xuất biên bản hòa giải phải có xác nhận của UBND cấp xã để giá trị pháp lý cao hơn.

Về tiêu chuẩn với hòa giải viên, ông Hòa cho hay ngoài việc có năng lực, trình độ pháp lý, hiểu biết, uy tín thì độ tuổi cũng rất quan trọng. 

Đại biểu đề nghị nên có quy định về tiêu chuẩn độ tuổi theo hướng hòa giải viên chỉ nên dưới 70 tuổi. Còn những người cao tuổi trên 70, nếu muốn đưa vào làm hòa giải viên thì mời, ví dụ mời già làng, trưởng bản, người có uy tín… tham gia tổ chức hòa giải.

Phát biểu giải trình sau đó, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu một số đại biểu tán thành việc tổ chức hòa giải trực tuyến nhưng cần có một số nguyên tắc cụ thể hơn, đảm bảo chặt chẽ, đúng mục đích hòa giải.

"Trực tuyến nhưng không phải là áp dụng cứng nhắc, nếu ở vùng sâu, vùng xa, vùng chưa đáp ứng điều kiện về hạ tầng khoa học - công nghệ thì phải linh hoạt" - Bộ trưởng nói và cho biết sẽ nghiên cứu, bổ sung thêm quy định ở văn bản dưới luật.

Ngoài ra, Bộ trưởng cũng nêu dự thảo luật đã quy định lộ trình việc áp dụng hòa giải trực tuyến cần phù hợp với điều kiện thực tiễn.