Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI

Phiên thảo luận "Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI: Bảo vệ giá trị của nghề báo" tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026

Nội dung báo chí bị sao chép và khai thác trái phép dễ nhất

Chia sẻ tại phiên thảo luận “Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI: Bảo vệ giá trị của nghề báo” trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, Phó Cục trưởng Cục Báo chí Đặng Thị Phương Thảo nhận định, chuyển đổi số đang làm thay đổi toàn bộ hệ sinh thái báo chí khi nội dung được số hóa hoàn toàn, lan truyền tức thời trên internet; mạng xã hội trở thành kênh tiếp cận chính; AI có khả năng thu thập, xử lý và tái tạo nội dung. “Hệ quả là nội dung báo chí trở thành tài sản dễ bị sao chép và khai thác trái phép nhất”.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập báo Nhân dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cho rằng, nếu không bảo vệ được bản quyền, các cơ quan báo chí sẽ gặp khó khăn hơn rất nhiều

Theo bà Thảo, các hình thức vi phạm hiện nay như: sao chép nguyên văn bài báo (sao chép toàn bộ nội dung, đăng lại trên website khác); “xào nấu” nội dung (thay đổi một phần câu chữ, giữ nguyên giá trị nội dung); vi phạm ảnh, video báo chí (cắt logo, chỉnh sửa nhận diện, đăng lại trên mạng xã hội); AI khai thác dữ liệu báo chí (thu thập dữ liệu huấn luyện; tóm tắt nội dung; tái tạo thông tin báo chí). “Điểm chung người sản xuất nội dung chịu chi phí nhưng bên vi phạm lại hưởng lợi từ quảng cáo”.

Điều này tác động tiêu cực đến cả cơ quan báo chí, nhà báo và xã hội. Trong đó, cơ quan báo chí mất nguồn thu quảng cáo, giảm lượt truy cập, giảm hiệu quả thu phí nội dung. Nhà báo giảm động lực sáng tạo, khó bảo vệ quyền tác giả. Xã hội suy giảm đầu tư cho báo chí chất lượng cao; gia tăng thông tin sai lệch, cắt ghép.

Phó Cục trưởng Cục Báo chí Đặng Thị Phương Thảo trình bày những vấn đề đặt ra và giải pháp cho vấn đề bản quyền báo chí trong kỷ nguyên số tại Việt Nam

Đeo đuổi vấn đề bản quyền nhiều năm nay, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập báo Nhân dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cho rằng, nếu không bảo vệ được bản quyền, các cơ quan báo chí sẽ gặp khó khăn hơn rất nhiều. “Không bảo vệ bản quyền là chết”.

Ông Minh cũng nhấn mạnh, cần có cái nhìn tổng thể và cập nhật, bởi câu chuyện bản quyền mà chúng ta nói 10 - 20 năm trước bây giờ đã khác, tinh vi hơn nhiều.

Công nghệ phát triển buộc các cơ quan báo chí phải tự "hiện đại hóa", cấu trúc lại toàn bộ nguồn lực và quy trình tác nghiệp của mình. Người đứng đầu các tòa soạn phải chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa quy trình sản xuất gọn nhẹ, biến kho dữ liệu tích lũy lâu năm thành "kho tài nguyên tri thức" có giá trị để chuyển dịch sang mô hình thu phí (subscription).

Bảo vệ và khai thác hiệu quả "tài sản báo chí"

Dẫn kinh nghiệm quốc tế trong bảo vệ và khai thác giá trị bản quyền báo chí trên môi trường số, Giám đốc Trung tâm Bản quyền số, Hội Truyền thông số Việt Nam, Hoàng Đình Chung phân tích, báo chí là một dạng tài sản vô hình thuộc nền kinh tế sáng tạo, được cấu thành từ tài sản trí tuệ, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế thông qua cơ chế bảo hộ quyền tác giả và các mô hình khai thác thị trường.

Giám đốc Trung tâm Bản quyền số Hoàng Đình Chung trình bày kinh nghiệm quốc tế trong bảo vệ và khai thác giá trị bản quyền báo chí trên môi trường số

“Điểm đặc biệt của loại tài sản số báo chí là giá trị tài sản phụ thuộc vào niềm tin, uy tín là tài sản lớn nhất. Đây là tài sản dễ bị sao chép và xâm phạm, nếu không bảo vệ tốt sẽ mất giá trị tài sản; giá trị giảm nhanh theo thời gian, cần liên tục tái tạo nội dung mới”, ông Chung nhấn mạnh.

Vì vậy, theo ông Chung, cần thay đổi tư duy quản trị, bảo vệ và khai thác tài sản hiệu quả, từ “làm báo” sang quản trị tài sản nội dung; đầu tư, định giá, khai thác như một tài sản, làm cơ sở cho bảo vệ bản quyền. Một khi coi nội dung là tài sản thì cần có biện pháp bảo vệ, kiểm soát làm tăng giá trị theo thời gian và thu phí sử dụng. Điều này cũng mở ra mô hình kinh doanh mới: bán nội dung (subscription), cấp phép nội dung, khai thác dữ liệu.

Các đại biểu tham gia phiên thảo luận

Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và Phát triển truyền thông Nguyễn Quang Đồng đưa ra cách tiếp cận mới cho mô hình kinh doanh và bảo vệ tài sản trí tuệ của ngành báo chí Việt Nam. Theo đó, thế mạnh của báo chí là kho tin tức chuyên sâu và đáng tin cậy, nên cần giữ được kho tư liệu đã tích lũy; chú trọng bảo vệ tài sản trong xuyên suốt chuỗi giá trị, từ ý tưởng đề tài đến xuất bản sản phẩm.

“Đó chính là bảo vệ tài sản trí tuệ của cơ quan báo chí trong bối cảnh mới, thay vì bảo vệ ‘tác phẩm báo chí’ chuyển sang bảo vệ kho tài sản trí tuệ”, ông Đồng khuyến nghị.

Cụ thể, sản phẩm báo chí cần được tái cấu trúc. Thông tin thời sự, dòng sự kiện nhanh là "hàng hóa công" phục vụ mục đích tuyên truyền và cho phép tiếp cận miễn phí. Các nội dung phân tích sâu, kho tư liệu lịch sử có độ tin cậy cao nên đóng gói thành "hàng hóa chuyên sâu" để bán dưới dạng thu phí (Subscription) hoặc cấp phép thương mại cho chính các doanh nghiệp phát triển công nghệ AI đang khát dữ liệu sạch.