Bản Sại - Niềm vui mùa nếp chín

Chị Lữ Thị Thược ở bản Sại, xã Tam Lư vui mừng khi lúa nếp Cay Nọi được mùa, được giá.

Đầu tháng 6/2026, sau những khảo sát, đánh giá, chuẩn bị các điều kiện cần thiết, xã Tam Lư đã triển khai mô hình trồng lúa nếp Cay Nọi theo hướng hữu cơ, gắn với phương thức sản xuất truyền thống và liên kết bao tiêu sản phẩm tại bản Sại, với 12ha. Việc triển khai mô hình nằm trong tổng thể các giải pháp của xã biên giới này nhằm thay đổi mạnh mẽ tư duy, tập quán canh tác của người dân, nhất là xóa bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại - điều kiện tiên quyết để giảm nghèo nhanh và bền vững của địa phương.

Do làm tốt công tác chuẩn bị, từ tuyên truyền, vận động người dân tham gia, tập huấn kỹ thuật canh tác, chuẩn bị nguồn giống, cho đến lựa chọn vùng trồng, nên ngay từ đầu, việc triển khai mô hình này khá suôn sẻ. Đã có 145 hộ gia đình tham gia trồng lúa nếp Cay Nọi trên cánh đồng bản Sại, ngay cạnh sông Lò, thuận lợi tưới tiêu, canh tác.

Tuy mô hình sản xuất mới, nhưng không một ai trong số người dân e ngại về kỹ thuật canh tác, hay tính phù hợp của giống lúa. Bởi lúa nếp Cay Nọi đã được người dân Tam Lư trồng từ trước những năm 2000. Song vì sản xuất tự cung tự cấp, hạt gạo làm ra chủ yếu để phục vụ đời sống, trong khi thời gian sinh trưởng và phát triển của lúa kéo dài gần 5 tháng, nên người dân không mặn mà, quay sang trồng các loại giống lúa khác được thu hoạch chỉ sau 3 tháng trồng. Ngoài tham gia tập huấn, quá trình canh tác, người dân bản Sại còn thường xuyên được cán xã trực tiếp xuống đồng kiểm tra, hướng dẫn thực hiện quy trình canh tác, nên đồng lúa sinh trưởng, phát triển tốt.

Sau gần 5 tháng triển khai, những ngày cuối tháng 10 vừa qua, UBND xã Tam Lư đã tổ chức thu hoạch mô hình trồng lúa nếp Cay Nọi theo hướng hữu cơ, gắn với phương thức sản xuất truyền thống và liên kết bao tiêu sản phẩm tại bản Sại. Cán bộ, chiến sĩ các lực lượng vũ trang trên địa bàn và đoàn viên thanh niên đã được huy động cùng với người dân thu hoạch lúa, góp phần tạo không khí tươi vui phấn khởi trên cánh đồng bản Sại.

Ngay trong năm đầu triển khai, kết quả của mô hình trồng lúa nếp Cay Nọi trên đồng đất Tam Lư vượt kỳ vọng. Theo ông Phạm Bá Truyện, Phó Chủ tịch UBND xã Tam Lư cho biết: Do phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng và bà con chủ động ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào quá trình canh tác, nên năng suất lúa đạt khoảng 63 tạ/ha, cao hơn kế hoạch phấn đấu của xã. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục tuyên truyền, động viên bà con giữ lại giống lúa để tiếp tục gieo trồng, mở rộng diện tích trong vụ mùa 2027.

Cùng với đó, xã Tam Lư cũng đang tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn kiến thức cho người dân về ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số. Nhất là các ứng dụng, nền tảng sản xuất video, cách thức quảng bá và bán hàng trên nền tảng mạng xã hội. Thông qua đó, nhằm mở thêm hướng đi mới trong phát triển kinh tế hàng hóa trên địa bàn.

Với người dân, cây lúa nếp Cay Nọi đạt năng suất cao trên đồng đất quê mình đã mở ra hướng đi mới tích cực trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Loại nếp này dẻo mềm, hương thơm tự nhiên thanh dịu, giá trị dinh dưỡng cao, đang được thị trường ưa chuộng, với giá bán khoảng 35 nghìn đồng/kg. Vào thời điểm giáp Tết Nguyên đán, giá có thể lên gần 50 nghìn đồng/kg. So với các loại gạo thông thường, hạt nếp Cay Nọi có giá cao hơn từ 17 nghìn đến 30 nghìn đồng/kg. Thấy rõ lợi ích kinh tế, hầu hết các hộ tham gia mô hình đã có dự định tiếp tục mở rộng diện tích gieo trồng trong vụ sau mà không trông chờ vào nguồn hỗ trợ giống và phân bón từ UBND xã.

Vụ mùa vừa qua, chị Lữ Thị Thược (SN 1988) ở bản Sại, đã tham gia trồng lúa nếp Cay Nọi trong mô hình của xã Tam Lư với diện tích 2 sào. Do được xã hỗ trợ giống, phân bón và kỹ thuật canh tác, lúa lại được mùa, nên chị đồng thuận với mô hình này. Chị chia sẻ: “Vụ đầu tiên trồng 2 sào, lúa được mùa, gạo nếp Cay Nọi lại đang được giá, tôi mừng lắm. Nếu phải trừ chi phí giống, phân bón ban đầu, thì trồng giống lúa này vẫn có hiệu quả cao hơn nhiều lần so với giống lúa khác. Vậy nên, dù sang năm không còn chính sách hỗ trợ của xã, nhưng gia đình tôi sẽ vẫn mở rộng diện tích lúa nếp Cay Nọi để bán gạo ra thị trường”.

Sau kỳ thu hoạch, xã Tam Lư đang triển khai tiếp các bước cụ thể hóa chủ trương đưa gạo nếp Cay Nọi thành hàng hóa đặc trưng, thế mạnh của địa phương đề nghị cấp có thẩm quyền công nhận sản phẩm OCOP. Còn người dân vẫn đang tiến hành sơ chế lúa theo hướng dẫn để bán ra thị trường vào dịp Tết Nguyên đán Đinh Mùi với kỳ vọng được giá cao nhất. Trong khi đó, theo khảo sát, đánh giá bước đầu, trên địa bàn xã Tam Lư hiện có khoảng 45ha đất đáp ứng các điều kiện trồng lúa nếp Cay Nọi. Điều này đồng nghĩa, tiềm năng để Tam Lư đưa loại gạo này trở thành hàng hóa để sản xuất quy mô lớn, gắn với nhu cầu thị trường là điều khả thi.