Băng rú hái lá sương sâm

Nghề hái lá sương sâm mang lại thu nhập đáng kể cho nhiều người

Thu hái trong sương sớm

3 giờ sáng, chị Tô Thị Nga và chị Phạm Thị Như (xã Vinh Lộc) đã rục rịch chuẩn bị dụng cụ để băng rú hái lá sương sâm. Là hai trong số những người gắn bó lâu năm với nghề, chỉ với chiếc bao tải, đôi bao tay sờn rách, bàn chân của chị Nga và chị Như đã in dấu khắp các vùng rú ven biển từ Huế ra Quảng Trị dài cả trăm km.

Là loại cây leo lâu năm, sương sâm thường lụi đi vào mùa mưa (từ sau tháng Tám âm lịch) và phát triển mạnh vào mùa nắng. Sau Tết, những mầm xanh sương sâm lại nhú lên, báo hiệu một mùa thu hái mới sắp bắt đầu.

Chị Nga cho biết: “Từ khoảng tháng Ba âm lịch cho đến hết mùa hè, chúng tôi bắt đầu vào vụ thu hái sương sâm. Lá được hái là lá sương sâm lông, thường bám leo trên cây bụi, dây rừng. Để hái được lá, chúng tôi phải len lỏi sâu vào rú từ lúc sáng tinh mơ, chọn hái những lá bánh tẻ (không quá non cũng không quá già) đã vơi sương cho đến lúc mặt trời lặn”.

Tưởng chừng là công việc đơn giản, nhưng hái lá sương sâm đòi hỏi nhiều kinh nghiệm và sự từng trải. Không chỉ phải nhận biết khu vực có dây sương sâm mọc tự nhiên, người hái còn cần tinh mắt để phân biệt, tránh hái lẫn những loại lá tạp có hình dáng tương tự. Với những người gắn bó lâu năm như chị Nga, dù đôi tay đã thoăn thoắt, công việc đã thành quen, thế nhưng những nhọc nhằn vẫn luôn thường trực, đó là côn trùng, rắn rết, gai cành cào xước. Nhiều giờ len lỏi trong rú giữa mồ hôi và lớp lông mịn trên lá sương sâm khiến da ngứa rát khó chịu. Dẫu vất vả là thế, những nhọc nhằn ấy theo thời gian đã dần trở thành một phần quen thuộc của nghề.

Vỗ vỗ vào trán, chị Nga hài hước chia sẻ: “Làm lâu năm, mỗi người chúng tôi đều đã có “định vị” riêng. Không cần đánh dấu, tôi hay chị Như vẫn có thể nhớ chính xác vị trí những bụi sương sâm mọc tốt của từng khu vực. Chỗ nào năm trước có, năm sau chúng tôi sẽ lại tìm tới”.

Món thạch thanh mát được làm từ lá sương sâm

"Lộc rú"

Mỗi ngày, tùy vào may mắn và thời tiết, chị Nga và chị Như có thể hái được hơn 10kg lá mỗi người. “Những ngày ít hơn chúng tôi hái khoảng 7 - 8kg. Số lá này sau đó được gom lại rồi chuyển về điểm thu mua”, chị Như cho biết. Hiện nay, giá sương sâm dao động từ 50.000 - 60.000 đồng/kg. Trong đó, lá sương sâm tự nhiên thường có giá cao hơn do chất lượng tốt hơn so với loại được trồng. Chị Như nói: “Lá sương sâm mọc tự nhiên có phiến lá dày, chắc. Vì thế khi vò cho nhiều thạch hơn, hương vị cũng đậm và thơm hơn so với lá sương sâm trồng. Đây là nguyên liệu được ưa chuộng để làm món thạch sương sâm”.

Từ những rú cát ven biển, lá sương sâm sau khi thu hái được gom lại, phân loại rồi vận chuyển vào các tỉnh phía nam tiêu thụ. Dù không phải nghề chính, nghề hái lá sương sâm vẫn mang lại nguồn thu nhập đáng kể, giúp chị Nga, chị Như và nhiều hộ dân cải thiện đời sống.

Hiện nay, để khai thác bền vững, những người hái lá sương sâm không hái tận diệt mà chỉ thu hái vừa đủ, giữ lại dây cho cây tiếp tục sinh trưởng. Đồng thời, nhiều người đã chủ động ươm hạt, nhân giống và mở rộng diện tích trồng để duy trì nguồn nguyên liệu sương sâm lâu dài.

Mỗi mùa hè đến, những chuyến băng rú hái lá sương sâm của chị Nga và chị Như lại lặng lẽ nối dài như một nhịp mưu sinh quen thuộc. Giữa rú cát chằng chịt và đầy nắng gió, những bước chân dò đường, những đôi bàn tay cần mẫn vẫn thoăn thoắt hái từng nắm lá, chắt chiu “lộc rú” từ thiên nhiên. Công việc ấy không chỉ mang lại sinh kế mà còn lưu giữ một nghề dân dã, mộc mạc gắn bó với vùng cát qua bao mùa nắng.