Băng tan đang tái định hình các đại dương vùng cực

Một số tác động nghiêm trọng hơn của hiện tượng nóng lên toàn cầu đang diễn ra tại các vùng cực, nơi chiếm khoảng 20% diện tích bề mặt đại dương toàn cầu. Ảnh: AFP/File

Các đại dương vùng cực đang trải qua những thay đổi ngày càng rõ rệt khi biến đổi khí hậu làm nước biển ấm lên, băng biển thu hẹp và các hệ sinh thái biển bị xáo trộn.

Đây là một trong những cảnh báo đáng chú ý được đưa ra trong Báo cáo Hiện trạng Đại dương Copernicus lần thứ 10, công bố mới đây, cho thấy những thay đổi đang diễn ra với tốc độ nhanh tại các vùng biển trên thế giới, từ các đợt nắng nóng kỷ lục ở Địa Trung Hải và Biển Đen đến sự dịch chuyển của các hệ sinh thái biển và tình trạng axit hóa đại dương ngày càng gia tăng.

BẮC CỰC NÓNG LÊN NHANH HƠN

Các vùng cực đang trở thành một trong những khu vực chịu tác động rõ rệt nhất của hiện tượng nóng lên toàn cầu. Hai vùng cực hiện chiếm khoảng 20% diện tích bề mặt đại dương toàn cầu, đồng thời giữ vai trò quan trọng đối với hệ thống khí hậu và các hệ sinh thái của Trái đất.

Thông điệp rất rõ ràng. Đại dương đang thay đổi nhanh chóng. 

Ông Pierre Bahurel,  Giám đốc Mercator Ocean International, đơn vị vận hành Dịch vụ Biển Copernicus của Liên minh châu Âu (EU).

Tại Bắc Cực, tốc độ gia tăng nhiệt độ đặc biệt đáng chú ý. Theo báo cáo, nhiệt độ tổng hợp của bề mặt biển và bề mặt băng biển tại Bắc Cực đã tăng 4,2 độ C trong giai đoạn 1982-2024, tương đương khoảng 1 độ C mỗi thập kỷ. Mức tăng này cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng nhiệt độ bề mặt biển trên phạm vi toàn cầu, hiện ở mức khoảng 0,12 độ C mỗi thập kỷ.

Tại biển Kara, phía Bắc Siberia, mức tăng còn mạnh hơn. Nhiệt độ tại khu vực này đã tăng 6,7 độ C kể từ năm 1982, tương đương 1,68 độ C mỗi thập kỷ.

Nhiệt độ tăng kéo theo sự suy giảm nhanh chóng của băng biển. Kể từ năm 1979, diện tích băng biển Bắc Cực đã thu hẹp gần 500.000 km2 mỗi thập kỷ. Quy mô này tương đương diện tích của Tây Ban Nha cứ mỗi 10 năm.

Băng biển Bắc Cực đã suy giảm kể từ đầu những năm 1980, khiến khoảng 60% cơ sở hạ tầng ven biển đối mặt với nguy cơ bị xói mòn và ảnh hưởng bởi mực nước biển dâng.

Bà Karina von Schuckmann  Giám đốc báo cáo về đại dương

Sự thu hẹp của băng biển không chỉ làm thay đổi cảnh quan tự nhiên tại Bắc Cực. Khi lớp băng bảo vệ biến mất, đường bờ biển tiếp xúc nhiều hơn với sóng và các tác động của biển, khiến quá trình xói mòn diễn ra mạnh hơn.

Báo cáo cảnh báo điều này đang làm gia tăng rủi ro đối với các cộng đồng ven biển cũng như hệ thống cơ sở hạ tầng tại khu vực Bắc Cực.

Điều đó cho thấy biến đổi khí hậu đang ngày càng chuyển từ một vấn đề môi trường thành một vấn đề kinh tế và hạ tầng. Khi bờ biển bị xói lở và mực nước biển tăng, chi phí bảo vệ, duy tu và thích ứng đối với đường sá, cảng biển, công trình năng lượng và các khu dân cư ven biển cũng có thể gia tăng.

MẤT BĂNG ĐE DỌA HỆ SINH THÁI

Tại Nam Cực, tác động của sự mất băng biển đang thể hiện rõ qua những thay đổi đối với các loài phụ thuộc vào môi trường băng giá. Một trong những trường hợp đáng chú ý nhất là chim cánh cụt hoàng đế.

Báo cáo cho biết mức băng biển Nam Cực thấp kỷ lục vào năm 2022 trùng với lần đầu tiên ghi nhận hiện tượng thất bại sinh sản trên quy mô lớn ở loài chim này.

Chim cánh cụt hoàng đế phụ thuộc vào băng biển ổn định để sinh sống, kiếm ăn và sinh sản. Đối với chim non, sự ổn định của lớp băng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu rơi xuống vùng nước lạnh trước khi phát triển đủ lớp lông có khả năng chống thấm nước, chúng có thể chết.

Tháng 4 vừa qua, chim cánh cụt hoàng đế được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) nâng mức phân loại từ “sắp bị đe dọa” lên “nguy cấp”.

Theo báo cáo, nếu băng biển tiếp tục suy giảm với tốc độ hiện nay, hơn 90% số quần thể chim cánh cụt hoàng đế có thể đứng trước nguy cơ gần như tuyệt chủng vào năm 2100.

TỪ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN RỦI RO KINH TẾ

Những diễn biến tại Bắc Cực và Nam Cực cho thấy đại dương đang trở thành một trong những “điểm nóng” của biến đổi khí hậu.

Báo cáo Copernicus không chỉ ghi nhận sự nóng lên ở các vùng cực mà còn phản ánh những thay đổi rộng hơn đang diễn ra trên các đại dương toàn cầu. Các đợt nắng nóng trên biển ngày càng xuất hiện rõ rệt, hệ sinh thái biển dịch chuyển và tình trạng axit hóa đại dương gia tăng.

Ở Bắc Cực, vấn đề còn có một chiều cạnh khác: khi băng biển rút lui, không gian biển trở nên dễ tiếp cận hơn cho các hoạt động kinh tế. Điều này đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý môi trường, bảo vệ hệ sinh thái và xây dựng hạ tầng có khả năng chống chịu với điều kiện khí hậu mới.

Theo ông Pierre Bahurel, những thay đổi đang diễn ra cho thấy cần theo dõi đại dương liên tục để hiểu rõ hơn tốc độ và quy mô của quá trình biến đổi.

Đối với các quốc gia có đường bờ biển dài, bài học từ các vùng cực đặc biệt đáng chú ý. Biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện chỉ diễn ra ở những khu vực xa xôi. Những thay đổi về nhiệt độ đại dương, mực nước biển, hệ sinh thái và xói lở bờ biển đều có thể chuyển hóa thành các chi phí kinh tế và xã hội cụ thể.

Trong bối cảnh đó, đầu tư cho quan trắc đại dương, dữ liệu biển, hạ tầng chống chịu khí hậu và bảo tồn hệ sinh thái không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ môi trường mà ngày càng trở thành một phần của chiến lược phát triển kinh tế xanh.

Đại dương đang thay đổi nhanh chóng. Và cùng với sự thay đổi đó, các quốc gia cũng phải tính toán lại cách xây dựng hạ tầng, quản lý tài nguyên biển và phát triển những ngành kinh tế phụ thuộc vào không gian đại dương trong một thế giới ấm lên.