Báo chí số và bài toán kể câu chuyện Việt Nam

Ngày 20/6, trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 tại Hải Phòng, Liên Chi hội Nhà báo Thông tấn xã Việt Nam chủ trì phiên thảo luận “Quảng bá hình ảnh Việt Nam trên hệ sinh thái báo chí số”. Sự kiện có sự tham dự của lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, đại diện cơ quan quản lý, các cơ quan báo chí, chuyên gia truyền thông và diễn giả trong lĩnh vực thông tin đối ngoại.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng số đang làm thay đổi mạnh mẽ cách công chúng tiếp nhận thông tin, các ý kiến cho rằng quảng bá hình ảnh Việt Nam không chỉ là nhiệm vụ truyền thông, mà còn gắn với xây dựng sức mạnh mềm, củng cố niềm tin quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Chủ động kể câu chuyện Việt Nam

Phát biểu dẫn đề, Phó Tổng Giám đốc, Chủ tịch Liên chi hội Nhà báo Thông tấn xã Việt Nam Nguyễn Thị Sự cho rằng, sau hơn 40 năm đổi mới, Việt Nam có nhiều lợi thế để quảng bá trên môi trường số. Đó là hình ảnh một đất nước hòa bình, ổn định, giàu bản sắc, có nền kinh tế năng động, hội nhập sâu rộng và đang chuyển đổi mạnh mẽ.

Tuy nhiên, công nghệ, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông toàn cầu cũng đặt ra yêu cầu mới: câu chuyện về Việt Nam phải được thể hiện hấp dẫn hơn, đa nền tảng hơn và gần gũi hơn với công chúng quốc tế.

Từ góc nhìn thông tin đối ngoại, Phó Cục trưởng Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Thuật nhấn mạnh, hình ảnh quốc gia hiện không chỉ được hình thành qua ngoại giao hay truyền thông chính thức, mà còn qua hàng tỷ tương tác trên không gian số. Theo ông, báo chí cần chuyển từ truyền thông sự kiện sang truyền thông giá trị, xây dựng một câu chuyện Việt Nam thống nhất, xuyên suốt và giàu bản sắc.

Ông Thuật phân tích, công chúng quốc tế thường ghi nhớ câu chuyện hơn số liệu, nhớ cảm xúc hơn khẩu hiệu và tin tưởng trải nghiệm chân thực hơn thông điệp mang tính tuyên truyền. Vì vậy, mỗi tác phẩm báo chí, hình ảnh, video hay nội dung trên nền tảng số đều có thể góp phần định hình nhận thức của thế giới về Việt Nam.

Cùng mạch trao đổi, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Argentina, kiêm nhiệm Uruguay và Paraguay Dương Quốc Thanh nêu quan điểm: “Ai kể chuyện trước, người đó định hình nhận thức”. Theo ông, nếu Việt Nam không chủ động kể câu chuyện của mình, sẽ luôn có người khác kể thay, nhưng không phải lúc nào cũng đúng và thiện chí.

Từ thực tiễn ngoại giao, ông Thanh cho rằng, báo chí Việt Nam cần chuyển từ thế phản hồi bị động sang chủ động đặt nghị trình. Việt Nam hiện có nhiều chất liệu để lan tỏa ra thế giới: Một điểm đến hấp dẫn của dòng vốn, một mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu, một quốc gia có vai trò trong chuyển đổi xanh, ứng phó biến đổi khí hậu và gìn giữ hòa bình. Nhiệm vụ của báo chí là chuyển hóa những chất liệu đó thành nội dung cụ thể, sinh động, có khả năng chạm tới cảm xúc và niềm tin của công chúng quốc tế.

Ở góc độ nghiên cứu truyền thông, TS. Phan Văn Kiền, Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định môi trường số đang làm thay đổi sâu sắc cách hình thành, lan tỏa và tiếp nhận hình ảnh quốc gia. Quảng bá Việt Nam không còn là nhiệm vụ riêng của báo chí hay cơ quan thông tin đối ngoại, mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ sinh thái truyền thông.

Theo TS. Phan Văn Kiền, dù không còn độc quyền sản xuất và phân phối thông tin, báo chí vẫn giữ vai trò dẫn dắt về giá trị, độ tin cậy và khả năng định hướng. Báo chí cần trở thành hạt nhân kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà sáng tạo nội dung, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và công chúng quốc tế, qua đó góp phần xây dựng hình ảnh một Việt Nam hòa bình, năng động, sáng tạo, giàu bản sắc và hội nhập sâu rộng.

Xây dựng niềm tin trong hệ sinh thái số

Từ góc độ tác nghiệp báo chí số, Tổng Biên tập Báo điện tử VietnamPlus Trần Tiến Duẩn cho rằng quảng bá hình ảnh quốc gia không chỉ phục vụ mục tiêu thông tin, mà còn gắn với chiến lược xây dựng sức mạnh mềm. Mỗi bài báo, video, podcast bằng nhiều ngôn ngữ không chỉ giới thiệu đất nước, mà còn góp phần xây dựng hình ảnh một Việt Nam an toàn, ổn định, thân thiện, cởi mở, sáng tạo và giàu bản sắc.

Theo nhà báo Trần Tiến Duẩn, cùng một nội dung về Việt Nam, mỗi nhóm độc giả quốc tế có nhu cầu tiếp nhận khác nhau. Vì vậy, báo chí đối ngoại không thể chỉ kể những điều mình muốn nói, mà phải hiểu công chúng thực sự quan tâm điều gì. Dữ liệu số, phân tích hành vi người dùng và sản phẩm đa ngôn ngữ cần được khai thác hiệu quả hơn để đưa thông tin phù hợp tới từng thị trường, từng nhóm độc giả.

Trong bối cảnh AI phát triển nhanh, nhà báo Trần Tiến Duẩn nhấn mạnh giá trị cốt lõi của báo chí là độ tin cậy của dữ liệu. Nội dung phải chính xác, chuyên sâu, có nguồn gốc rõ ràng, có thể kiểm chứng và được cập nhật thường xuyên. Khi hiện diện trên website, mạng xã hội, công cụ tìm kiếm và các nền tảng AI, báo chí chính thống có thể trở thành nguồn dữ liệu tin cậy trong hệ sinh thái số toàn cầu.

Bên cạnh nhiệm vụ quảng bá, các diễn giả cũng đề cập vai trò của báo chí trong bảo vệ lợi ích quốc gia. Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh cho rằng, mỗi quốc gia không chỉ có tài sản hữu hình như nhà máy, hạ tầng, tài nguyên, mà còn có tài sản vô hình là niềm tin, uy tín và thương hiệu đất nước. Trong bối cảnh hội nhập, thương hiệu quốc gia có giá trị kinh tế cụ thể, tác động tới đầu tư, xuất khẩu, du lịch và năng lực cạnh tranh.

Theo nhà báo Nguyễn Văn Minh, bảo vệ lợi ích quốc gia không phải là khẩu hiệu, mà là từng việc cụ thể. Mỗi thương hiệu Việt thành công là thêm một dấu mốc cho uy tín Việt Nam trên bản đồ kinh tế thế giới; mỗi thông tin trung thực, khách quan, có trách nhiệm được lan tỏa đều góp phần bảo vệ và nâng cao giá trị Việt Nam.

Từ thực tiễn thông tin đối ngoại của Thông tấn xã Việt Nam, Phó Trưởng ban Biên tập Tin đối ngoại Nguyễn Hải Vân nhấn mạnh yêu cầu nắm quyền chủ động thông tin, góp phần định hình “chủ quyền nhận thức” và xây dựng hạ tầng niềm tin với công chúng quốc tế.

Theo nhà báo Nguyễn Hải Vân, AI có thể tạo nội dung, dịch thuật và tổng hợp dữ liệu, nhưng không thể thay thế trách nhiệm xác minh của nhà báo, mạng lưới phóng viên tại hiện trường và uy tín được tích lũy qua nhiều thế hệ. Đây là những giá trị cốt lõi để báo chí đối ngoại giữ vai trò nguồn tin chính thống, đáng tin cậy trong không gian thông tin toàn cầu.

Từ các ý kiến tại phiên thảo luận, có thể thấy quảng bá hình ảnh Việt Nam trong kỷ nguyên AI không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà trước hết là năng lực chủ động kể chuyện, bảo vệ sự thật và xây dựng niềm tin.

Trong môi trường truyền thông toàn cầu đầy cạnh tranh, báo chí Việt Nam cần làm chủ công nghệ, dữ liệu, đa ngôn ngữ, đồng thời giữ vững các giá trị cốt lõi của nghề báo: chính xác, nhân văn, trách nhiệm và phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc.