Báo chí thời AI: Công nghệ đẩy tốc độ, con người tạo niềm tin

AI giúp tối ưu hóa tốc độ, xử lý dữ liệu và cách tiếp cận công chúng trong báo chí, song trách nhiệm pháp lý và cảm xúc con người vẫn là giá trị cốt lõi. (Ảnh có sự hỗ trợ của AI)

Trong khi AI đang làm thay đổi mạnh mẽ quy trình sản xuất và phân phối thông tin, thì những giá trị cốt lõi như xác minh sự thật, trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp và tính nhân văn vẫn là nền tảng không thể thay thế.

HTV chia sẻ chiến lược ứng dụng AI: Công nghệ hỗ trợ, con người chịu trách nhiệm

Anh Nguyễn Quốc Huy - Trưởng phòng Công nghệ và Kỹ thuật, Đài Phát thanh và Truyền hình TP HCM (HTV) chia sẻ với PV An ninh Thủ đô về hành trình tích hợp AI vào hoạt động tòa soạn.

Theo anh Huy, chuyển đổi số với AI không chỉ là số hóa kho lưu trữ mà là quá trình thay đổi toàn diện quy trình làm việc. Nguyên tắc nhất quán của HTV là AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò của nhà báo. Việc ứng dụng AI phải đi đôi với minh bạch, trách nhiệm đạo đức và bảo vệ bản quyền nhằm duy trì niềm tin của công chúng.

HTV đã xây dựng hệ thống công cụ AI ứng dụng ở 4 giai đoạn chính của quy trình sản xuất nội dung, kèm các quy định cụ thể. Khi AI đảm nhiệm những công việc cơ học, lặp lại, nhà báo và biên tập viên có thêm thời gian tập trung vào những giá trị cốt lõi như xác minh thông tin, phân tích, sáng tạo và kể chuyện.

“AI có thể tổng hợp dữ liệu nhanh chóng nhưng không thể tự mình xác minh sự thật. Nhà báo đóng vai trò là bộ lọc cuối cùng, ngăn chặn hiện tượng AI ‘ảo giác’, thông tin sai lệch hoặc vi phạm bản quyền”, anh Huy nhấn mạnh.

Theo HTV, các thuật toán cũng không có sự nhạy cảm và đồng cảm của con người. Nhà báo vẫn là người tạo ra góc nhìn, cách kể chuyện và chiều sâu cảm xúc cho sản phẩm. Vì vậy, AI không được phép tự động phát sóng nội dung khi chưa có sự giám sát của con người. Nhà báo chịu trách nhiệm về tính pháp lý và đạo đức đối với nội dung được xuất bản.

Tuy nhiên, quá trình mở rộng ứng dụng AI cũng đặt ra những thách thức về chi phí bản quyền, quản lý dữ liệu và khả năng tái sử dụng. Việc mỗi nhóm sử dụng các công cụ AI khác nhau có thể khiến chi phí vận hành tăng cao, trong khi lượng dữ liệu và nội dung do AI tạo ra ngày càng lớn.

Đối với HTV, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò của nhà báo. (Ảnh có sự hỗ trợ của AI)

Để giải quyết bài toán này, HTV nghiên cứu 2 hướng trọng tâm: Xây dựng nền tảng AI dùng chung, tập trung năng lực tính toán, mô hình và API trên toàn đài; Đồng thời, phát triển kiến trúc dữ liệu lớn, giúp lưu trữ, gắn thẻ, tổ chức và tái sử dụng hiệu quả nội dung do AI tạo ra cũng như dữ liệu về khán giả.

Anh Nguyễn Quốc Huy khẳng định:“AI là công cụ khuếch đại năng lực vô cùng mạnh mẽ. Tại HTV, chúng tôi tin rằng kết hợp tốc độ và quy mô của AI với trách nhiệm đạo đức và trái tim của người làm báo chính là chìa khóa cho tương lai phát thanh - truyền hình”.

3 nguyên tắc cốt lõi HTV đặt ra là: “Xác minh thông tin - Trách nhiệm của con người - Minh bạch tuyệt đối”.

Niềm tin báo chí trong kỷ nguyên AI: Công nghệ không thể thay thế nhà báo

Tại Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo (AI) quốc tế WAN-IFRA Việt Nam năm 2026, ông Lê Quốc Minh (Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam) cho biết, chúng ta đang ở một thời điểm mang tính bước ngoặt, khi trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản cách con người làm việc, học tập và tiếp cận thông tin. Đối với báo chí, sự thay đổi này đang diễn ra đặc biệt nhanh chóng. AI đã bước vào các tòa soạn và đang hiện diện trong công việc hằng ngày của nhiều nhà báo.

Nhưng AI càng phát triển thì những câu hỏi về niềm tin, về con người và về báo chí càng trở nên quan trọng. Bởi báo chí không chỉ là câu chuyện về công nghệ, năng suất hay tốc độ sản xuất thông tin. Báo chí là câu chuyện về sự thật, về trách nhiệm và trên hết là câu chuyện về niềm tin.

Nhà báo Lê Quốc Minh. (Ảnh: Hoa Tiên)

Ông Lê Quốc Minh cho biết thêm, một vài con số trong báo cáo về AI và tương lai của báo chí của Reuters Institute rất đáng để chúng ta suy ngẫm. Chỉ 12% công chúng được khảo sát cảm thấy thoải mái với những nội dung được tạo nên hoàn toàn bằng AI, trong khi tỷ lệ này lên tới 62% đối với những tin tức hoàn toàn do con người thực hiện. Sự chênh lệch này chính là khoảng cách của niềm tin.

Công chúng có thể chấp nhận việc sử dụng AI ở một mức độ nhất định trong hoạt động của tòa soạn. Nhưng khi đứng trước một câu chuyện liên quan đến những vấn đề quan trọng của xã hội, công chúng muốn biết: Thông tin này đã được kiểm chứng hay chưa? Phóng viên có đến tận hiện trường hay không? Ai sẽ chịu trách nhiệm trước công chúng nếu thông tin đó sai? Đó chính là những công việc mà AI không thể làm thay nhà báo.

Trí tuệ nhân tạo mang đến cho báo chí những cơ hội chưa từng có. AI có thể giúp phân tích những khối lượng tài liệu mà trước đây các nhà báo phải mất nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng để xử lý. AI có thể giúp các tòa soạn sản xuất nội dung đa nền tảng, nhanh chóng phục vụ độc giả tốt hơn và tiếp cận đúng đối tượng, những nhóm công chúng mới.

Theo Tổng Biên tập Báo Nhân dân, AI có thể giúp nhà báo tiếp cận nhiều dữ liệu hơn, hỗ trợ tìm kiếm thông tin hiệu quả hơn và giảm bớt những công việc tốn thời gian, đòi hỏi sự tỉ mỉ như gỡ băng phỏng vấn, soát lỗi, dịch thuật, tạo phụ đề... Đây là những công việc phía sau của một sản phẩm báo chí.

Nhưng AI không thể thay nhà báo đứng trước một con người đang kể câu chuyện của mình. AI có thể giúp nhà báo kể một câu chuyện nhanh hơn, nhưng để hiểu một câu chuyện vẫn cần sự trải nghiệm, đồng cảm và trách nhiệm của nhà báo.

Bên cạnh áp lực công việc và những yêu cầu pháp lý, các nhà nghiên cứu cũng cảnh báo về thiết kế của các mô hình AI và tác động của chúng đến hành vi người dùng.

“Chúng ta có thể đồng ý với nhau rằng: Công nghệ có thể tạo ra nội dung, nhưng không thể thay thế đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và tính nhân văn của các nhà báo” – ông Lê Quốc Minh khẳng định.

Có thể thấy được, dù AI giúp tối ưu hóa tốc độ, xử lý dữ liệu và tiếp cận công chúng trong báo chí, niềm tin vẫn là giá trị cốt lõi giúp phân biệt báo chí với thông tin sai lệch. Khi được ứng dụng dựa trên sự minh bạch và đạo đức, AI sẽ trở thành đòn bẩy nâng cao hiệu suất, trong khi nhà báo giữ vững uy tín và niềm tin nơi công chúng.