Báo chí, xuất bản phẩm dành cho trẻ em và trách nhiệm 'lọc' hình ảnh thuốc lá

Quy định mới tại Nghị định 90/2026/NĐ-CP về xử phạt hành vi sử dụng hình ảnh thuốc lá được xem là bước tăng cường quản lý nhằm đảm bảo môi trường truyền thông phù hợp lứa tuổi.

Trước sự gia tăng mạnh mẽ của các kênh truyền thông số và mức độ tiếp cận thông tin sớm của trẻ em, yêu cầu xây dựng môi trường truyền thông an toàn, phù hợp lứa tuổi đang được đặt ra ngày càng rõ nét. Trong đó, việc kiểm soát, hạn chế các hình ảnh và thông điệp có nguy cơ tác động tiêu cực tới nhận thức, hành vi của trẻ - đặc biệt liên quan đến thuốc lá, trở thành một trong những nội dung được quan tâm trong khung pháp lý mới.

Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, đã bổ sung nhiều nội dung liên quan đến công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó đáng chú ý là quy định về hoạt động truyền thông dành cho trẻ em.

Theo khoản 3 Điều 29 của nghị định, hành vi sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm dành riêng cho trẻ em sẽ bị xử phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng. Đây là lần đầu tiên quy định xử phạt được nêu cụ thể đối với nhóm sản phẩm truyền thông hướng đến đối tượng trẻ em trong lĩnh vực này.

Bên cạnh đó, điểm a khoản 6 Điều 29 cũng quy định biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi vi phạm, bao gồm buộc thu hồi sản phẩm, buộc loại bỏ yếu tố vi phạm; trường hợp không thể khắc phục thì buộc tiêu hủy. Quy định này cho thấy mức độ siết chặt quản lý không chỉ dừng ở xử phạt tài chính mà còn tác động trực tiếp đến sản phẩm truyền thông đã phát hành.

Theo các chuyên gia y tế và truyền thông, việc đưa nội dung này vào nghị định thể hiện rõ định hướng tăng cường bảo vệ trẻ em trước nguy cơ tiếp xúc sớm với các hình ảnh liên quan đến thuốc lá trong môi trường thông tin ngày càng mở rộng.

Xây dựng môi trường truyền thông phù hợp với trẻ em

Trong quá trình phát triển nhận thức, trẻ em có xu hướng tiếp nhận mạnh các hình ảnh trực quan xuất hiện lặp lại trong sách báo, truyện tranh, chương trình giải trí và các nền tảng số. Khả năng phân tích và sàng lọc thông tin của trẻ chưa hoàn thiện, khiến việc tiếp xúc với các hình ảnh mang tính gợi ý hành vi có thể để lại tác động lâu dài.

Các chuyên gia giáo dục cho rằng những yếu tố hình ảnh, dù xuất hiện trong bối cảnh không trực tiếp cổ súy, vẫn có thể tạo ra sự “bình thường hóa” trong nhận thức của trẻ nếu được lặp lại thường xuyên. Điều này đặc biệt đáng lưu ý đối với các sản phẩm dành riêng cho lứa tuổi thiếu nhi, nơi nội dung có vai trò định hình nền tảng hành vi ban đầu.

Trong bối cảnh đó, việc hạn chế hình ảnh thuốc lá trong các ấn phẩm dành cho trẻ em được nhìn nhận là giải pháp cần thiết nhằm giảm thiểu nguy cơ hình thành nhận thức sai lệch hoặc tò mò không phù hợp về hành vi hút thuốc.

Theo giới chuyên môn, quy định tại Nghị định 90/2026/NĐ-CP không chỉ mang ý nghĩa xử phạt hành chính mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm xã hội của cơ quan báo chí, đơn vị xuất bản và các nhà sản xuất nội dung dành cho trẻ em.

Việc “lọc” hình ảnh thuốc lá khỏi môi trường truyền thông thiếu nhi được xem là một phần trong chiến lược dài hạn nhằm xây dựng không gian thông tin an toàn, lành mạnh, góp phần bảo vệ sự phát triển toàn diện của trẻ.

Trong bối cảnh nội dung số phát triển nhanh và ranh giới giữa các nhóm đối tượng ngày càng mờ đi, việc kiểm soát hình ảnh xuất hiện trong báo chí và xuất bản phẩm dành cho trẻ em trở nên cấp thiết hơn.

Tăng trách nhiệm của đơn vị sản xuất nội dung

Sự phát triển nhanh của môi trường số đang làm thay đổi cách trẻ em tiếp cận thông tin. Không chỉ qua sách báo truyền thống, trẻ còn tiếp xúc với video ngắn, nền tảng mạng xã hội, ứng dụng học tập và nhiều loại hình nội dung đa phương tiện khác. Điều này khiến ranh giới giữa nội dung dành cho người lớn và trẻ em trở nên mờ hơn.

Trong bối cảnh đó, trách nhiệm kiểm soát nội dung liên quan đến thuốc lá không chỉ thuộc về cơ quan quản lý nhà nước mà còn gắn trực tiếp với từng đơn vị sản xuất, biên tập và phát hành nội dung.

Nghị định 90/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước hoàn thiện khung pháp lý, nhằm nâng cao ý thức tuân thủ trong hoạt động báo chí, xuất bản và truyền thông dành cho trẻ em. Quy định cấm sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm dành riêng cho trẻ em không nhằm hạn chế sáng tạo nội dung, mà hướng tới bảo đảm sự phù hợp với đối tượng tiếp nhận.

Thực tế thời gian qua cho thấy nhiều đơn vị xuất bản và sản xuất nội dung thiếu nhi đã chủ động rà soát, loại bỏ hoặc điều chỉnh các chi tiết có khả năng gây ảnh hưởng tiêu cực đến trẻ, trong đó có hình ảnh liên quan đến thuốc lá.

Song song với đó, một số cơ quan báo chí cũng tăng cường xây dựng các chuyên mục về giáo dục kỹ năng sống, sức khỏe học đường, môi trường sống an toàn, qua đó góp phần định hướng nhận thức tích cực cho trẻ em.

Sự kết hợp giữa trách nhiệm nghề nghiệp và tuân thủ pháp luật sẽ tạo ra chuẩn mực mới trong sản xuất nội dung dành cho thiếu nhi, giúp nâng cao chất lượng thông tin ngay từ khâu đầu vào.

Hướng tới môi trường phát triển an toàn cho trẻ nhỏ

Bên cạnh quy định về hình ảnh thuốc lá trong sản phẩm dành cho trẻ em, Nghị định 90/2026/NĐ-CP còn bổ sung nhiều chế tài khác liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá. Trong đó có xử phạt hành vi cung cấp thông tin không có cơ sở khoa học về thuốc lá và tác hại của thuốc lá; hành vi tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức; cũng như hành vi vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá.

Theo các chuyên gia, việc đồng bộ hóa các quy định cho thấy định hướng nhất quán trong việc xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, hạn chế sự xuất hiện của các yếu tố liên quan đến thuốc lá trong những không gian mà trẻ em thường xuyên tiếp cận.

Tuy nhiên, bên cạnh vai trò của cơ quan quản lý và đơn vị sản xuất nội dung, gia đình vẫn được xem là mắt xích quan trọng trong việc định hướng hành vi tiếp nhận thông tin của trẻ. Phụ huynh không chỉ là người giám sát mà còn là người đồng hành, giúp trẻ hiểu và phân biệt các nội dung phù hợp với lứa tuổi.

Các chuyên gia khuyến nghị cha mẹ cần quan tâm hơn đến nội dung mà trẻ tiếp xúc hằng ngày, đặc biệt trong môi trường số, nơi thông tin đa dạng và khó kiểm soát hơn so với trước đây. Việc định hướng sớm giúp hình thành thói quen tiếp nhận thông tin lành mạnh và có chọn lọc.

Trong bối cảnh truyền thông đa nền tảng phát triển mạnh mẽ, việc tăng cường kiểm soát hình ảnh thuốc lá trong các sản phẩm dành cho trẻ em không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là bước đi cần thiết nhằm bảo vệ thế hệ tương lai. Đây được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng môi trường thông tin an toàn hơn, hỗ trợ quá trình hình thành nhận thức, hành vi và lối sống lành mạnh cho trẻ em trong giai đoạn hiện nay.