Bảo đảm an sinh xã hội của người lao động trên nền tảng số

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung và các đại biểu tham dự Hội nghị. Ảnh: VPQH

Đánh giá kỹ tác động, xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng

Để đảm bảo có lộ trình mở rộng độ bao phủ của chính sách BHXH phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, Dự thảo Luật bổ sung, sửa đổi một số điều của Luật BHXH quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật BHXH năm 2024 theo hướng: Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số trên cơ sở đề xuất của Chính phủ.

Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu, đánh giá toàn diện trong quá trình xây dựng Nghị quyết mới về chính sách tiền lương và BHXH để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Thảo luận về Dự án Luật tại Hội nghị Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, diễn ra chiều 29/9, nhiều đại biểu quan tâm đến quy định này.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan cho biết, những người làm việc trên đền tảng số là nhóm đối tượng mới, lần đầu tiên được pháp luật điều chỉnh. Thực tế, nhóm lao động này đang dần trở nên phổ biến trên thị trường lao động. Trong khi đó, hệ thống pháp luật về lao động, việc làm, BHXH và nhiều quy định quy chuẩn lao động, an sinh xã hội chưa được điều chỉnh kịp thời đối với nhóm lao động này, dẫn đến khoảng trống pháp lý.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, các quy định trong Dự thảo còn mang tính nguyên tắc, chưa đảm bảo tính khả thi.

Đại biểu phân tích, khi thị trường xuất hiện một hình thái lao động mới thì tất cả những quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng, cơ chế tạo lập quỹ phải được nghiên cứu, đánh giá tác động, đồng thời hình thành các cơ chế pháp lý mới khác với các cơ chế pháp lý truyền thống. Vì vậy, cần có đánh giá tác động kỹ lưỡng nhóm đối tượng này.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: VPQH

Tán thành quan điểm trên, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng, Dự thảo Luật bổ sung người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số vào nhóm tham gia BHXH bắt buộc là hướng đi phù hợp.

Đại biểu đề nghị, Dự thảo Luật cần xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, tránh việc chỉ căn cứ vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc. Hai khái niệm được quy định trong Dự thảo có phạm vi rất rộng, có thể bao gồm người làm việc theo các phương thức và mức độ phụ thuộc khác nhau.

Đối với người làm việc trên nền tảng số, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu, đóng bảo hiểm và phối hợp thu, nộp trong trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công. Đồng thời, cần có cách xử lý phù hợp đối với người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều, hoặc chỉ làm việc bán thời gian.

Đại biểu cho rằng cần đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, phần trách nhiệm của người lao động và nền tảng cũng như chế độ được hưởng trước khi quy định nghĩa vụ bắt buộc. Mặt khác, cần nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt và hỗ trợ phù hợp cho nhóm thu nhập thấp, tránh đóng trùng khi người lao động đã tham gia BHXH bắt buộc theo quan hệ lao động khác.

Quy định trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) thống nhất với quy định bổ sung người làm việc trên nền tảng số vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Đại biểu cũng đề nghị xem xét đưa người làm việc trên nền tảng số là đối tượng điều chỉnh của Bộ luật Lao động và Luật Việc làm.

Theo đại biểu, đây là nhóm lao động có việc làm và thu nhập thực tế, chịu sự quản lý, điều phối ở mức độ đáng kể của doanh nghiệp nền tảng nhưng chưa được bảo đảm đầy đủ quyền lợi an sinh tương xứng với tính chất và mức độ rủi ro của công việc.

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: VPQH

Tuy nhiên, đại biểu cũng có chung nhận xét: Quy định của Dự thảo hiện nay mới mang tính nguyên tắc, chưa xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng, căn cứ đóng, phương thức đóng và cơ chế tổ chức thực hiện.

“Nếu tiếp tục quy định theo hướng người làm việc trên nền tảng số phải có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên thì có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau, đồng thời bỏ sót nhiều người lao động có hoạt động thực tế nhưng thu nhập biến động theo ngày, tháng hoặc mùa vụ” – đại biểu Thúy nói.

Vì vậy, đại biểu đề xuất bổ sung định nghĩa về người làm việc trên nền tảng số; xác định chủ thể có trách nhiệm đóng BHXH là nền tảng hay cá nhân và mối quan hệ với các quy định về quan hệ lao động; đồng thời bổ sung tiêu chí định lượng về thu nhập ổn định, thường xuyên để thuận lợi cho việc thực hiện, tránh sự mơ hồ khi triển khai thực tế đối với lực lượng lao động trên nền tảng số.

Đặc biệt, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy đề xuất Dự thảo Luật xác định tài xế xe công nghệ là người trực tiếp cung cấp dịch vụ thông qua nền tảng số, chịu sự phân công, điều phối, đánh giá, xếp hạng hoặc kiểm soát bằng thuật toán của doanh nghiệp vận hành nền tảng công nghệ, là một nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Theo đại biểu, việc tham gia BHXH bắt buộc không nên phụ thuộc hoàn toàn vào việc quan hệ giữa tài xế và doanh nghiệp nền tảng đã được xác định là quan hệ lao động theo hợp đồng lao động hay chưa.

Đồng thời, khi tính toán các tiêu chí tham gia BHXH đối với nhóm lao động nền tảng, không sử dụng cứng nhắc tiêu chí thu nhập ổn định, thường xuyên mà thay bằng các tiêu chí có thể xác định, kiểm chứng và tổng hợp như số ngày hoặc số giờ hoạt động trên nền tảng, số chuyến xe hoặc giao dịch đã hoàn thành, mức độ quản lý, điều phối và kiểm soát của doanh nghiệp nền tảng.

Dự thảo Luật cũng cần quy định doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm cùng đóng BHXH, không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia BHXH tự nguyện.

Hiện nay, doanh nghiệp nền tảng có quyền quyết định các tác động đáng kể đến giá cước, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng, phạt và quyền duy trì tài khoản, nên phải có trách nhiệm chia sẻ chi phí an sinh.

Theo đại biểu, có thể nghiên cứu cơ chế đóng góp ba bên gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước. Trong đó, Nhà nước có chính sách hỗ trợ đối với tài xế có thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ BHXH tự nguyện sang BHXH bắt buộc.

Doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm trích phần tài xế phải đóng, bổ sung phần thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp và chuyển đầy đủ, đúng thời hạn vào Quỹ BHXH. Đồng thời, có cơ chế quản lý tài xế hoạt động trên nhiều nền tảng, bảo đảm quyền lợi phù hợp với rủi ro.