Bảo đảm hài hòa giữa nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính với kiểm soát quyền lực

Các đại biểu (ĐB) cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính (XVPHC). Tuy nhiên, đây là đạo luật có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, các ĐB cho rằng, việc sửa đổi phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương với bảo vệ quyền con người, quyền công dân; giữa nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm với kiểm soát quyền lực của cơ quan, người có thẩm quyền.

Mức phạt tiền phải tương xứng với tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm và lợi ích bất hợp pháp thu được

Thảo luận tại Tổ 4 (gồm các Đoàn ĐBQH TP Đồng Nai, tỉnh Quảng Trị, tỉnh Điện Biên), Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị Nguyễn Minh Tâm cho biết, về mức phạt tiền tối đa, dự thảo Luật đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức. ĐB Tâm cho rằng, tăng mức xử phạt là cần thiết đối với những hành vi nghiêm trọng, gây hậu quả lớn, có khả năng thu lợi bất chính cao. Tuy nhiên, mức phạt cao chưa đồng nghĩa với hiệu quả răn đe cao, nếu khả năng phát hiện vi phạm và tổ chức thi hành quyết định xử phạt chưa được bảo đảm.

Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định nguyên tắc xác định mức phạt phải tương xứng với tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm và lợi ích bất hợp pháp thu được. Việc nâng mức phạt tối đa trong từng lĩnh vực phải có căn cứ thực tiễn, tránh tăng mức phạt theo hướng cơ học. Đồng thời, cần tăng cường áp dụng các biện pháp buộc khắc phục hậu quả, thu hồi lợi ích bất hợp pháp, thay vì quá chú trọng vào tăng tiền phạt.

Mặt khác, việc quy định mức phạt tiền cao hơn dựa trên tiêu chí địa giới hành chính là “thành phố” có thể chưa phản ánh đúng tính chất đô thị, điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước của từng địa bàn. ĐB Tâm đề nghị chỉ nên áp dụng mức phạt cao hơn đối với địa bàn có tính chất đô thị và yêu cầu quản lý đặc thù, được xác định theo tiêu chí pháp luật quy định. Không mặc nhiên áp dụng mức phạt tăng đối với toàn bộ xã nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa chỉ vì thuộc thành phố. Nên chăng quy định như Luật hiện hành - đó là khu vực nội thành của thành phố và các phường thuộc tỉnh.

Cần rõ cơ chế bảo đảm chấp hành giám sát điện tử

Liên quan đến chuyển đổi số, thảo luận tại Tổ 3 (gồm các Đoàn TP Hải Phòng, tỉnh Hà Tĩnh, tỉnh Lạng Sơn), Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị quan tâm làm rõ cơ chế xử lý đối với người đang bị quản lý sau cai nghiện ma túy cố ý không chấp hành quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử.

Đây là vấn đề cần được xem xét đồng thời trên hai phương diện: bảo đảm hiệu lực của quyết định quản lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị áp dụng. Quyết định đã được ban hành đúng pháp luật thì phải có cơ chế bảo đảm thực hiện. Tuy nhiên, việc lựa chọn biện pháp xử lý khi không chấp hành phải căn cứ vào hành vi, lỗi, tính chất và mức độ vi phạm; không thể chỉ dựa vào việc người đó từng nghiện ma túy hoặc đang thuộc diện quản lý sau cai nghiện.

ĐB Nga đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát và giải trình rõ cơ chế bảo đảm chấp hành giám sát điện tử đối với người đang bị quản lý sau cai nghiện ma túy, nhất là trường hợp cố ý, tiếp tục vi phạm sau khi đã bị xử lý. Mục tiêu là xây dựng được cơ chế thực thi có hiệu quả, xác định đúng hành vi và trách nhiệm, lựa chọn biện pháp tương xứng và bảo đảm quyền của người bị xem xét. Nếu cần bổ sung chính sách mới, phải làm rõ căn cứ và điều kiện áp dụng ngay trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật.

Cho ý kiến với dự thảo Luật XLVPHC (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đề nghị lưu ý việc cần rà soát đồng bộ chế tài hành chính với chế tài hình sự, khắc phục chồng chéo trong thanh tra, kiểm tra. Riêng với các đề xuất mới như chấm điểm chấp hành pháp luật, hạn chế giao dịch, ngừng cung cấp dịch vụ thiết yếu, cần phải làm rõ căn cứ pháp lý, tính tương xứng với mức độ vi phạm và cơ chế bảo vệ quyền của người không có hành vi vi phạm nhưng bị ảnh hưởng.

Nhấn mạnh yêu cầu thể chế hóa Nghị quyết số 24-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương và các quy định của Ban Bí thư về phát huy tinh thần tiên phong, đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đề nghị, khi xem xét vi phạm phát sinh trong quá trình đổi mới sáng tạo, cần căn cứ vào động cơ, mục đích, bối cảnh và khả năng kiểm soát rủi ro; trường hợp pháp luật chưa rõ thì ưu tiên áp dụng hướng có lợi cho người có hành vi vi phạm trong sáng vì lợi ích chung. Trường hợp người vi phạm không có động cơ vụ lợi, chủ động báo cáo ngăn chặn hậu quả thì có thể coi đây là tình tiết giảm nhẹ hoặc không xử phạt VPHC.