Bảo đảm khách quan, công bằng giữa các tổ chức hành nghề đấu giá

Không nên dùng bốc thăm để thay thế cho hành vi trả giá

Thống nhất cao sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu giá tài sản, ĐBQH Tạ Thị Yên nhấn mạnh: Thực tiễn thời gian qua cho thấy hoạt động đấu giá, nhất là đấu giá quyền sử dụng đất, tài sản công, quyền khai thác khoáng sản, vẫn còn tình trạng thông đồng, dìm giá, nâng giá, trả giá rất cao rồi bỏ cọc để trục lợi, làm nhiễu loạn thị trường. Vì vậy, việc sửa Luật lần giải quyết được hai yêu cầu: một mặt phải siết những kẽ hở để phòng, chống tiêu cực; mặt khác phải bảo đảm đúng bản chất của đấu giá là công khai, cạnh tranh, bình đẳng và tôn trọng quyền quyết định của người tham gia...

ĐBQH Tạ Thị Yên (Điện Biên) phát biểu thảo luận tại Tổ 4. Ảnh: Lâm Hiển

Góp ý cụ thể vào nội dung dự thảo Luật, đại biểu Tạ Thị Yên đề nghị cân nhắc kỹ khoản 7 Điều 28 về việc xác định người trúng đấu giá khi không có giá trả hợp lệ.

Dự thảo quy định: Người tham dự phiên đấu giá được coi là đã đồng ý trả giá ít nhất bằng giá khởi điểm; trường hợp không có người trả giá hoặc tất cả giá trả đều không hợp lệ thì đấu giá viên tổ chức bốc thăm để chọn người trúng đấu giá với giá bằng giá khởi điểm. Người từ chối bốc thăm lại được coi là rút lại giá đã trả... "Quy định này là chưa thật sự hợp lý", đại biểu Tạ Thị Yên nêu quan điểm.

Theo đại biểu, đăng ký tham gia đấu giá, đến dự phiên đấu giá và thực hiện hành vi trả giá là ba việc khác nhau. Một người đến dự phiên đấu giá không có nghĩa là họ đã trả giá. Có thể sau khi xem xét diễn biến phiên đấu giá, điều kiện của tài sản hoặc khả năng tài chính của mình, họ quyết định không trả giá. Đó cũng là quyền bình thường của người tham gia.

Nếu pháp luật mặc nhiên coi việc đến dự là đã trả giá bằng giá khởi điểm, sau đó trong trường hợp không ai trả giá lại bốc thăm để xác định một người trúng đấu giá, theo đại biểu là đã đi "khá xa" so với bản chất của đấu giá.

Đặc biệt, Điều 29 lại quy định người từ chối bốc thăm trong trường hợp này được coi là rút lại giá đã trả và có thể không được nhận lại tiền đặt trước. Như vậy, một người thực tế chưa hề trả giá nhưng pháp luật lại coi họ đã trả giá, rồi nếu họ không đồng ý bốc thăm thì lại chịu hậu quả như người rút giá.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu lại theo hướng rõ ràng hơn: Chỉ khi người tham gia thực hiện một hành vi trả giá hợp lệ thì mới hình thành giá trả. Nếu không có bất kỳ giá trả hợp lệ nào thì nên xác định cuộc đấu giá không thành và tổ chức lại theo quy định, chứ không nên dùng bốc thăm để thay thế cho hành vi trả giá.

"Bốc thăm có thể sử dụng để giải quyết trường hợp có nhiều người cùng trả một mức giá hợp lệ mà không thể xác định được thứ tự, nhưng nếu hoàn toàn không có giá trả thì không nên dùng bốc thăm để tạo ra người trúng đấu giá...", đại biểu bày tỏ ý kiến.

Cần có cơ chế cấm tham gia đấu giá đối với người trúng đấu giá cố tình không thực hiện nghĩa vụ tài chính

Về tiền đặt trước tại Điều 29, đại biểu Tạ Thị Yên đồng tình phải có giải pháp mạnh để ngăn chặn tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc, nhưng đề nghị cân nhắc kỹ mức từ 20% đến 50% đối với đấu giá quyền sử dụng đất ở cho cá nhân. Theo đại biểu mục tiêu của quy định này là nâng trách nhiệm của người tham gia, tránh trường hợp trả giá rất cao để đẩy mặt bằng giá đất lên rồi bỏ cọc. Đây là vấn đề thực tế đã xảy ra và cần xử lý.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 4. Ảnh: Lâm Hiển

Song đại biểu cho rằng cũng cần phải nhìn chiều ngược lại. Nếu nâng tiền đặt trước quá cao thì những người thực sự có nhu cầu mua đất để ở, có năng lực tài chính nhưng không có lượng tiền mặt lớn ngay từ đầu có thể không tham gia được. Khi đó, mục tiêu chống bỏ cọc đạt được một phần nhưng mức độ cạnh tranh của cuộc đấu giá lại giảm.

Ví dụ một lô đất có giá khởi điểm vài tỷ đồng, mức đặt trước 50% đã là một khoản tiền rất lớn. Nếu áp dụng phổ biến thì điều kiện tham gia đấu giá có thể trở thành một hàng rào khá cao đối với người dân.

Đại biểu lưu ý thêm, Nghị quyết số 66 ngày 11/2026/NQ-CP hiện đang áp dụng biên độ từ 10% đến 50% đối với đấu giá quyền sử dụng đất ở cho cá nhân; dự thảo lần này nâng mức tối thiểu lên 20%.

Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ giải trình rõ hơn cơ sở thực tiễn của việc lựa chọn mức tối thiểu 20%, có số liệu đánh giá xem tình trạng bỏ cọc tập trung ở loại tài sản nào, mức giá nào, tỷ lệ ra sao và việc nâng tiền đặt trước tác động thế nào đến số lượng người tham gia đấu giá.

"Không nên chỉ dựa vào việc tăng tiền đặt trước để chống bỏ cọc. Cần kế thừa và luật hóa phù hợp cơ chế cấm tham gia đấu giá đối với người trúng đấu giá cố tình không thực hiện nghĩa vụ tài chính, thay vì chỉ nâng hàng rào tài chính đối với tất cả người tham gia...", đại biểu Tạ Thị Yên nhấn mạnh.

Theo đại biểu thể nghiên cứu giao một khoảng nhưng phải có tiêu chí để xác định mức cụ thể căn cứ vào giá trị tài sản, tính chất cuộc đấu giá và mức độ rủi ro; không nên để người có tài sản tự lựa chọn từ 20% đến 50% mà thiếu tiêu chí rõ ràng.

Về lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá tại Điều 21. Khoản 2 quy định người có tài sản căn cứ hồ sơ để lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá và chịu trách nhiệm về việc lựa chọn; riêng trường hợp tài sản có giá khởi điểm hoặc tổng giá khởi điểm thấp thì thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Theo Tờ trình, hướng dự kiến đối với nhóm tài sản giá trị thấp là cho phép chỉ định tổ chức hành nghề đấu giá để giảm thời gian, chi phí. Đại biểu Tạ Thị Yên đồng tình về mục tiêu đơn giản hóa thủ tục. Một tài sản có giá trị rất nhỏ mà vẫn phải làm đầy đủ quy trình lựa chọn như tài sản hàng trăm tỷ đồng thì không cần thiết.

Song đại biểu đề nghị Luật phải quy định nguyên tắc rõ hơn, không nên chỉ ghi “giá khởi điểm thấp thực hiện theo quy định của Chính phủ”.

Bởi lựa chọn tổ chức đấu giá cũng là một khâu dễ phát sinh quan hệ lợi ích. Nếu chuyển từ cơ chế có tiêu chí lựa chọn sang chỉ định mà Luật không quy định ngưỡng, điều kiện và nguyên tắc thì có thể đơn giản được thủ tục nhưng lại mở thêm khoảng tùy nghi.

Theo đại biểu, Luật ít nhất phải xác định ba vấn đề: thế nào là tài sản có giá khởi điểm thấp; trường hợp nào được chỉ định; và chỉ định theo nguyên tắc nào để bảo đảm khách quan, công bằng giữa các tổ chức hành nghề đấu giá. Có thể nghiên cứu một cơ chế đơn giản hơn như lựa chọn luân phiên, lựa chọn ngẫu nhiên trên hệ thống điện tử hoặc một phương thức khách quan khác đối với những tài sản giá trị nhỏ.

"Làm như vậy vừa giảm thủ tục, vừa tránh việc một cơ quan thường xuyên lựa chọn một tổ chức đấu giá quen thuộc...", đại biểu Tạ Thị Yên nêu rõ.