Bảo đảm năng lượng cho tăng trưởng hai con số

Với Thái Nguyên, trung tâm công nghiệp của vùng trung du và miền núi phía Bắc, an ninh năng lượng giữ vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế, bảo đảm sản xuất và đời sống nhân dân. Ảnh: T.L

Lưới điện trước “bài toán” tăng trưởng

Là một trong những “thủ phủ công nghiệp” của vùng trung du, miền núi phía Bắc, Thái Nguyên đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh với sự hiện diện của nhiều tập đoàn và chuỗi sản xuất công nghiệp quy mô lớn. Cùng với tăng trưởng công nghiệp, hệ thống điện đang chịu áp lực ngày càng rõ rệt.

Tốc độ công nghiệp hóa nhanh, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng mạnh khiến nhu cầu điện trên địa bàn tỉnh tăng đột biến. Từ đầu năm 2026 đến nay, các khu công nghiệp (KCN), như: Yên Bình, Điềm Thụy, Sông Công II giai đoạn 2… đăng ký bổ sung khoảng 250-300MW công suất; dự kiến phát sinh thêm 150-200 khách hàng sản xuất và trên 13.000 khách hàng sinh hoạt, dịch vụ.

Hiện nay, hệ thống điện trên địa bàn tỉnh vẫn vận hành ổn định nhưng dư địa dự phòng đang thu hẹp. Toàn tỉnh nhận điện từ 6 trạm 220kV với tổng công suất 2.875MVA, tải cực đại khoảng 53%; lưới 110kV có 19 trạm, công suất 2.334MVA, cũng mang tải khoảng 53%.

Gần 5.800 máy biến áp phân phối với tổng công suất 2.382MVA đã xuất hiện tình trạng đầy tải cục bộ tại Gò Đầm, Sông Công, Gang Thép, Yên Bình 3, nhiều điểm đạt 80-90% công suất. Áp lực lớn tập trung ở khu vực phía Nam tỉnh, nơi có các KCN trọng điểm, như: Phú Bình, Sông Công, Phổ Yên với mức dự phòng thấp hơn mặt bằng chung và nhu cầu điện tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Hệ thống điện ổn định giữ vai trò quan trọng đối với phát triển công nghiệp, sản xuất và bảo đảm đời sống nhân dân trên địa bàn tỉnh. Ảnh: T.L

Ngành Điện đang duy trì ổn định hệ thống bằng điều chỉnh phụ tải (DR), tối ưu vận hành, sửa chữa hotline và tiết kiệm điện nhằm giảm áp lực giờ cao điểm, bảo đảm dư địa cho tăng trưởng công nghiệp.

Ông Ninh Vân Phong, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Thái Nguyên, nhấn mạnh: Trong các kịch bản phụ tải tăng cao, đặc biệt khi công suất cực đại vượt 1.385MW, ngành Điện đã chuẩn bị phương án huy động tối đa nguồn điện và giám sát vận hành theo thời gian thực.

Đồng thời, Công ty Điện lực Thái Nguyên đang đẩy nhanh tiến độ 132 hạng mục nâng cấp, sửa chữa lưới điện; tăng cường san tải và mở rộng chương trình điều chỉnh phụ tải nhằm bảo đảm cung cấp điện an toàn, liên tục trong mùa nắng nóng...

Tạo dư địa năng lượng cho công nghiệp bứt phá

Thái Nguyên đang chuyển từ thế bị động sang chủ động trong phát triển hạ tầng điện theo hướng “đi trước một bước” để tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế. Theo quy hoạch giai đoạn 2021-2030, tỉnh dành trên 18.000ha đất cho các khu, cụm công nghiệp; đồng thời bổ sung 3 trạm biến áp 220kV với tổng công suất 1.500MVA và 34 trạm 110kV gần 6.000MVA nhằm đáp ứng nhu cầu phụ tải.

Cán bộ, nhân viên ngành Điện kiểm tra, đánh giá hiện trạng hạ tầng tại Trạm biến áp 110kV Bắc Kạn nhằm bảo đảm năng lực cung ứng điện cho khu vực.

Nhiều dự án lớn đang được triển khai, như: Trạm 500kV Thái Nguyên (2x900MVA, dự kiến năm 2027), các trạm 220kV Sông Công, Đại Từ và 17 trạm 110kV mới với hơn 2.000MVA bổ sung. Cùng với đó là hệ thống đường dây, trạm biến áp phân phối với tổng vốn đầu tư khoảng 9.000 tỷ đồng, góp phần tăng cường năng lực cung ứng và ổn định lưới điện.

Ông Ma Kiên Thảo, Phó phòng Năng lượng (Sở Công Thương), cho biết: Quy hoạch điện của tỉnh được xây dựng theo kịch bản tăng trưởng phụ tải, hướng tới tạo dư địa dài hạn thay vì chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt.

Việc bố trí hạ tầng điện gắn với quỹ đất hơn 18.000ha khu, cụm công nghiệp, cùng các trạm 220kV và 110kV quy mô lớn, nhằm nâng cao khả năng dự phòng và đáp ứng nhanh nhu cầu tăng trưởng, nhất là đối với các dự án FDI.

Đáng chú ý, tỉnh đang áp dụng cơ chế “luồng xanh 60%” đối với các dự án điện. Theo đó, thủ tục liên quan đến điện gió, điện rác, đường dây truyền tải và trạm biến áp được rút ngắn tối thiểu 60% thời gian xử lý. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm tháo gỡ nút thắt thủ tục, đẩy nhanh tiến độ đầu tư và bảo đảm an ninh năng lượng phục vụ phát triển kinh tế.

Ngành Điện chú trọng cải tạo, nâng cấp hạ tầng lưới điện nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển sản xuất và sinh hoạt của người dân trên địa bàn tỉnh.

Ngày 20/4/2026, đồng chí Nguyễn Linh, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, đã ký ban hành Công văn số 4146/UBND-TTPVHCC về việc bổ sung thực hiện cơ chế “Luồng xanh 60%” đối với các dự án điện trên địa bàn tỉnh.

Các dự án được bổ sung gồm điện gió, điện rác, đường dây tải điện và trạm biến áp. Cùng với nguồn điện truyền thống, Thái Nguyên đang mở rộng năng lượng tái tạo với 7 dự án điện gió (766MW), 5 dự án điện mặt trời (200MW), cùng điện sinh khối và điện rác, góp phần đa dạng hóa nguồn cung và giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.

Theo kịch bản tăng trưởng, nhu cầu điện đến năm 2030 dự báo tăng từ 6,5-7,7%/năm; riêng công nghiệp - xây dựng có thể đạt 8-10%/năm. Sản lượng điện thương phẩm ước đạt 10,2-11 tỷ kWh, tăng 1,4-1,6 lần, công suất cực đại khoảng 2.575MW.

Trên cơ sở đó, hệ thống điện được vận hành với dự phòng 20-25%, thậm chí trên 50% ở các khu vực trọng điểm; đồng thời, giảm tổn thất xuống dưới 2,9%, phát triển 300-500MWp năng lượng tái tạo và thúc đẩy lưới điện thông minh gắn với các chương trình điều chỉnh phụ tải.

Các dự án trọng điểm như điện gió, điện rác, đường dây tải điện và trạm biến áp tiếp tục được ưu tiên triển khai nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và thu hút đầu tư...

Cán bộ, nhân viên Công ty CP Nhiệt điện An Khánh vận hành phòng điều khiển trung tâm Nhà máy nhiệt điện An Khánh I. Ảnh: T.L

“Đón đầu” kinh tế xanh từ hạ tầng điện thông minh

Sự thay đổi của nền kinh tế đang khiến vai trò của điện năng vượt xa khái niệm “đầu vào sản xuất”. Với nông nghiệp công nghệ cao, logistics thông minh, đô thị số hay y tế, giáo dục hiện đại, điện trở thành hạ tầng nền tảng của phát triển. Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, quá trình hiện đại hóa hệ thống điện đang được thúc đẩy theo mô hình “lưới điện thông minh”.

Hiện nay, 100% trạm biến áp 110kV trên địa bàn tỉnh đã vận hành theo mô hình không người trực, điều khiển từ xa từ Trung tâm Điều độ. Điều này giúp giảm thời gian thao tác từ hàng giờ xuống chỉ còn vài giây khi xảy ra sự cố.

Ngành Điện cũng triển khai mạnh hệ thống tự động hóa lưới điện trung thế DAS/DMS, cho phép tự động phát hiện và cô lập điểm sự cố, nhanh chóng khôi phục cấp điện cho phần còn lại của hệ thống.

Trung tâm Điều khiển xa (Công ty Điện lực Thái Nguyên) góp phần quan trọng nâng cao độ tin cậy cung cấp điện trên địa bàn tỉnh. Ảnh: T.L

Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với các nhà máy sản xuất thông minh, nơi chỉ vài phút mất điện cũng có thể gây thiệt hại lớn. Hệ thống công tơ điện tử thông minh đang dần thay thế công tơ cơ khí truyền thống, cho phép doanh nghiệp theo dõi phụ tải theo thời gian thực để tối ưu chi phí điện năng.

Các công nghệ bảo trì tiên tiến như camera nhiệt, đo phóng điện cục bộ, phân tích khí hòa tan trong dầu… cũng được đưa vào vận hành nhằm phát hiện sớm nguy cơ sự cố.

Đáng chú ý, công nghệ sửa chữa điện nóng (hotline) đã giúp nhiều công trình được đấu nối, bảo trì ngay trên lưới đang mang điện mà không cần cắt điện sản xuất. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm bảo đảm tính liên tục cho các dây chuyền công nghệ cao, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển năng lượng xanh.

Tỉnh cũng đang khuyến khích doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà để tự sản tự tiêu; phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng và chuẩn bị hạ tầng trạm sạc xe điện. Mục tiêu đến năm 2030, công suất điện xanh có thể đạt khoảng 300-500MWp.

Thái Nguyên có nhiều tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà, nhất là tại các khu công nghiệp như Yên Bình, Sông Công I, Sông Công II, Điềm Thụy...

Ông Ninh Vân Phong cho biết thêm: Ngành Điện hiện không chỉ dừng ở vai trò cung ứng mà đã trở thành hạ tầng dẫn dắt phát triển. Việc đẩy mạnh lưới điện thông minh, số hóa vận hành và tự động hóa giúp nâng cao độ tin cậy cung cấp điện cho các KCN công nghệ cao. Cùng với đó, phát triển năng lượng tái tạo và hạ tầng lưu trữ là xu hướng tất yếu nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng xanh của địa phương...

Trong bức tranh phát triển mới, điện không chỉ là điều kiện cần mà còn quyết định chất lượng tăng trưởng. Hệ thống điện hiện đại không dừng ở việc tăng công suất mà phải bảo đảm đủ điện, đúng lúc, đúng nơi với độ tin cậy cao.

Trước áp lực tăng trưởng hai con số, việc chủ động quy hoạch, tạo “luồng xanh” cho các dự án điện và phát triển lưới điện thông minh đang trở thành nền tảng quan trọng để Thái Nguyên giữ vững vai trò cực tăng trưởng công nghiệp của vùng trung du và miền núi phía Bắc.