Bảo đảm người dân được tiếp cận chứng cứ, theo dõi kết quả trên môi trường điện tử

Làm rõ cách thức, thời điểm thông báo điện tử

Dự thảo Luật đã dành Điều 19 để quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử. Đồng tình với việc bổ sung quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử, kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính với VNeID và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, ĐBQH Lê Thị Thanh Lam (TP. Cần Thơ) nhấn mạnh, quy định này có thể góp phần giảm thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết và tạo thuận lợi cho cơ quan nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

ĐBQH Lê Thị Thanh Lam (TP. Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cần làm rõ cách thức thông báo điện tử và thời điểm thông báo được coi là hợp lệ, đây là căn cứ để người dân thực hiện quyền giải trình, nộp phạt, khiếu nại hoặc khởi kiện. Nếu không có quy định cụ thể, có thể xảy ra trường hợp cơ quan đã gửi thông tin nhưng người vi phạm chưa biết hoặc chưa có điều kiện tiếp cận.

Bên cạnh đó, cần bảo đảm việc thu thập, lưu trữ, khai thác và chia sẻ dữ liệu được thực hiện đúng mục đích, đúng thẩm quyền và an toàn. Thông tin xử lý vi phạm thường liên quan đến dữ liệu cá nhân, phương tiện, tài sản hoặc hoạt động kinh doanh, vì vậy trách nhiệm bảo mật cần được quy định rõ.

“Xử phạt điện tử phải quy định thời hạn thông báo vi phạm, công nghệ có thể ghi nhận hành vi vi phạm ngay từ khi xảy ra” là quan điểm của ĐBQH Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi). Theo đại biểu, thực tế có trường hợp sau một thời gian dài người dân mới nhận được thông báo, khi đó việc tìm lại chứng cứ và thực hiện quyền giải trình trở nên khó khăn với người dân. Trong khi dự thảo Luật đặt ra vấn đề kéo dài thời hiệu xử phạt, đại biểu đề nghị phân biệt rõ thời hiệu là thời gian nhà nước có quyền xử phạt nhưng thời hạn thông báo là thời gian cơ quan nhà nước phải thực hiện trách nhiệm của mình.

ĐBQH Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đối với vi phạm đã được phương tiện kỹ thuật hoặc dữ liệu điện tử ghi nhận, đại biểu Hà Thị Anh Thư đề nghị quy định trong dự thảo Luật thời hạn thông báo, trách nhiệm khi chậm thông báo do nguyên nhân chủ quan. Đồng thời, bảo đảm người dân được tiếp cận chứng cứ, giải trình, gửi chứng cứ khiếu nại, nộp phạt và theo dõi kết quả trên môi trường điện tử. Nhà nước phát hiện vi phạm bằng công nghệ càng nhanh thì người dân phải được biết và thực hiện quyền của mình càng sớm.

Nêu thực tế vẫn có trường hợp người dân chưa quen thao tác trực tuyến, đại biểu Lê Thị Thanh Lam cho rằng, cần có cách để họ vẫn được biết thông tin và thực hiện quyền của mình. Cùng với đó, nên có tiêu chí rõ về hạ tầng và kỹ thuật để địa phương nào đủ điều kiện thì thực hiện, nơi chưa đủ điều kiện vẫn phải bảo đảm thủ tục cho người dân. Quy định rõ ngay từ đầu sẽ giúp cơ quan xử lý có căn cứ thực hiện thống nhất, đồng thời người dân cũng chủ động hơn trong việc theo dõi và thực hiện nghĩa vụ của mình.

Nhìn nhận đầy đủ tính chất của quyết định được chuyển giao

Một điểm mới nữa trong dự thảo Luật lần này là khoản 1 Điều 91 quy định “Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc; đưa đi cai nghiện bắt buộc”. Băn khoăn về nội dung này, ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, đánh giá thêm về cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn và đánh giá tác động khi phân quyền các nội dung này cho thẩm quyền cấp xã.

“Nên chăng chỉ nên giao Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu còn đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa đi cai nghiện bắt buộc thì thuộc thẩm quyền xem xét, quyết định của Tòa án nhân dân khu vực?”, đại biểu nêu quan điểm.

ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu Sùng A Lềnh phân tích, các biện pháp như đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc hay đưa đi cai nghiện bắt buộc là những biện pháp cưỡng chế hành chính có tính chất tước đoạt hoặc hạn chế một số quyền con người, quyền công dân, quyền tự do thân thể theo Hiến pháp.

Về mặt nguyên tắc nhà nước pháp quyền XHCN, việc tước đoạt hoặc hạn chế một số quyền của công dân phải do cơ quan tư pháp là Tòa án nhân dân xem xét, quyết định, đồng thời Viện Kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật. "Giao thẩm quyền này cho cơ quan hành chính cấp xã có thể sẽ vừa thiếu tính độc lập khách quan trong tài phán, vừa vượt quá năng lực, điều kiện và nguồn lực thực tế của chính quyền cơ sở", đại biểu lưu ý.

Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: Phạm Thắng

Có ý kiến đại biểu cho rằng, mục tiêu của đề xuất này là rút ngắn thời gian xử lý, phân định trách nhiệm rõ hơn và đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương hiện nay, nhưng bên cạnh đó cũng cần nhìn nhận đầy đủ tính chất của quyết định được chuyển giao.

Theo các đại biểu, đưa một người vào cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đi cai nghiện bắt buộc không chỉ đơn giản là thay đổi nơi thực hiện một thủ tục hành chính, quyết định đó buộc họ phải rời môi trường sống và sinh hoạt tại một cơ sở trong thời gian dài. Điều cần cân nhắc trước hết là khi chuyển thẩm quyền từ tòa án sang cơ quan hành chính thì cơ chế nào sẽ bảo đảm hồ sơ được xem xét khách quan và người bị đề nghị có điều kiện thực chất để bảo vệ quyền lợi của mình.

Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: Phạm Thắng

Hơn nữa, đây không phải là những quyết định quản lý hành chính thông thường, một số quyết định có thể tác động rất sâu đến quyền và lợi ích cá nhân. Vì vậy, các đại biểu cho rằng, ngoài việc quyết định ai có thẩm quyền cần quy định rõ quyết định phải dựa trên những căn cứ nào và giải thích ra sao.

Bên cạnh đó, có đại biểu đề nghị cân nhắc giữ thẩm quyền của tòa án đối với biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc. Nếu cơ quan soạn thảo tiếp tục đề xuất chuyển thẩm quyền thì cần trình Quốc hội đánh giá tác động riêng đối với quyền của người bị áp dụng, năng lực giải quyết hồ sơ ở cấp xã và cơ chế kiểm soát quyết định sau khi thi hành.