Bảo đảm pháp luật khả thi từ khâu thiết kế đến tổ chức thi hành

Chính xác, đồng bộ từ khâu xây dựng chính sách

- Từng tham gia Quốc hội khóa XIV và trở lại Quốc hội khóa XVI, từ trải nghiệm nghị trường và thực tiễn công tác tại địa phương, điều gì để lại ấn tượng rõ nhất với đại biểu tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất?

- Điều để lại ấn tượng rõ nhất với tôi là khối lượng công việc rất lớn được Quốc hội xem xét, quyết định trong thời gian ngắn, nhưng yêu cầu về chất lượng, tính đồng bộ và khả năng thực thi vẫn được đặt ra rất cao.

Kỳ họp diễn ra trong bối cảnh nhiều yêu cầu mới đặt ra từ thực tiễn phát triển, từ vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đến tháo gỡ các điểm nghẽn về đầu tư, đất đai, sản xuất, kinh doanh, huy động và sử dụng nguồn lực. Qua các phiên thảo luận, tôi nhận thấy yêu cầu về tính khả thi được đặt ra rất cụ thể; các chính sách không chỉ được xem xét ở tính đúng đắn về chủ trương mà còn ở khả năng triển khai trong thực tiễn.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Ảnh: Lâm Hiển

Sau thời gian trực tiếp công tác tại địa phương, tôi càng thấy rõ khoảng cách từ quy định trên văn bản đến quá trình tổ chức thực hiện. Có những quy định đúng về mục tiêu nhưng khi triển khai vẫn gặp vướng mắc do khái niệm chưa rõ, thẩm quyền còn giao thoa, trình tự chưa thống nhất hoặc điều kiện thực hiện chưa đầy đủ. Ngược lại, chính sách được thiết kế tốt ngay từ đầu sẽ giảm đáng kể chi phí sửa đổi, giải thích và xử lý vướng mắc về sau.

Vì vậy, những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội cần được xác định rõ; nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết hoặc giao địa phương quyết định phải có nguyên tắc, tiêu chí và giới hạn phù hợp. Mục tiêu là tạo khuôn khổ pháp lý có thể vận hành ổn định, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và phục vụ phát triển.

- Qua những nội dung đại biểu tham gia góp ý tại kỳ họp, có thể thấy đại biểu đặc biệt quan tâm đến tính chính xác, thống nhất và khả năng áp dụng của pháp luật. Vậy, đâu là những yêu cầu cần được chú trọng trong quá trình hoàn thiện chính sách, pháp luật, thưa đại biểu?

- Theo tôi, trước hết phải nhận diện đúng quan hệ cần điều chỉnh và bảo đảm sự chính xác, thống nhất trong từng đạo luật cũng như giữa các luật có liên quan. Khái niệm chưa rõ, chủ thể được quy định không thống nhất hoặc quan hệ giữa luật chung với luật chuyên ngành chưa được phân định rõ đều có thể dẫn đến những cách hiểu, áp dụng khác nhau.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An dự Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Ảnh: Lâm Hiển

Khi góp ý dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), tôi đề nghị rà soát điều kiện “cư trú thường xuyên” đối với hòa giải viên vì pháp luật về cư trú không sử dụng khái niệm này; đồng thời phân định rõ trường hợp hòa giải viên được bầu và được chỉ định. Việc xác định hòa giải thành cũng phải xem xét năng lực hành vi dân sự của các bên và tính hợp pháp của nội dung thỏa thuận.

Khi góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, tôi đề nghị làm rõ giới hạn áp dụng luật chuyên ngành để vừa xử lý được những trường hợp đặc thù, vừa bảo đảm thống nhất về nguyên tắc, trình tự, thủ tục và quyền của người bị thiệt hại.

Đối với định hướng chính sách sửa đổi Luật Kinh doanh bất động sản, nếu chỉ quy định tỷ lệ vốn chủ sở hữu mà chưa làm rõ thời điểm kiểm tra, căn cứ chứng minh và cơ chế kiểm soát thì mục tiêu đánh giá năng lực tài chính của chủ đầu tư có thể chưa đạt được. Với tiền đặt cọc, cần kiểm soát theo bản chất giao dịch, không chỉ dựa vào tên gọi của khoản tiền.

Từ những vấn đề cụ thể đó, tôi cho rằng chất lượng lập pháp phải bắt đầu từ sự chính xác, rõ ràng và đồng bộ. Pháp luật càng tác động trực tiếp đến tài sản, quyền và lợi ích của người dân, doanh nghiệp thì yêu cầu này càng phải được xem xét thận trọng.

Toàn cảnh Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Ảnh: Khánh Duy

Cải cách gắn với quản trị rủi ro

- Một mạch khá rõ trong các ý kiến của đại biểu là yêu cầu xử lý hài hòa giữa cải cách, phân cấp, chuyển đổi số với nguồn lực và kiểm soát rủi ro. Từ thực tiễn quản lý tư pháp tại địa phương, đại biểu nhìn nhận mối quan hệ này như thế nào?

- Theo tôi, cải cách không phải là cắt giảm thủ tục một cách cơ học, cũng không phải cứ giao thêm nhiệm vụ xuống cơ sở là hoàn thành phân cấp, phân quyền. Điều quan trọng là xác định đúng thủ tục nào không còn cần thiết để cắt giảm, thủ tục nào đang thực hiện chức năng phòng ngừa rủi ro; đồng thời bảo đảm năng lực, nguồn lực cho nơi được giao thẩm quyền.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, quy mô và khối lượng công việc ở cấp xã tăng lên. Vì vậy, khi góp ý dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), tôi đề nghị luật hóa Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã như một cơ chế phối hợp liên ngành, không làm phát sinh bộ máy, biên chế; đồng thời có quy định rõ về kinh phí và cơ chế hỗ trợ đối với những địa bàn khó khăn.

Mối quan hệ giữa chuyển đổi số và công chứng trong giao dịch đất đai cũng cho thấy, cải cách phải gắn với kiểm soát rủi ro. Dữ liệu được hoàn thiện, liên thông sẽ giúp minh bạch thông tin, rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí tuân thủ… Tuy nhiên, tại thời điểm giao kết vẫn phải xem xét năng lực chủ thể, ý chí tự nguyện, dấu hiệu giả mạo, lừa dối, cưỡng ép và tính hợp pháp của giao dịch. Vì vậy, dữ liệu và công chứng là hai lớp bảo đảm có chức năng khác nhau, bổ trợ chứ không thay thế nhau.

Các ĐBQH dự Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Ảnh: Lâm Hiển

Cải cách và kiểm soát không phải hai yêu cầu đối lập. Chính sách tốt phải giảm được chi phí không cần thiết nhưng vẫn quản trị được rủi ro; trao quyền chủ động phải gắn với trách nhiệm và điều kiện thực hiện.

- Kỳ họp đã khép lại, nhưng để các quyết sách thực sự phát huy giá trị, quá trình từ xây dựng pháp luật đến tổ chức thi hành, giám sát và tiếp tục hoàn thiện cần được nối kết chặt chẽ. Theo đại biểu, đâu là những nhiệm vụ cần ưu tiên để bảo đảm yêu cầu đó?

- Tôi cho rằng trách nhiệm đối với một đạo luật không kết thúc tại thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua. Khi luật được ban hành, một giai đoạn rất quan trọng mới bắt đầu, đó là tổ chức thi hành.

Với những luật, nghị quyết đã được Quốc hội thông qua, cần chủ động chuẩn bị văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và các điều kiện cần thiết để triển khai đồng bộ, không tạo khoảng trống hoặc độ trễ. Ngành tư pháp tại địa phương cũng phải kịp thời rà soát văn bản liên quan, tham mưu tổ chức thi hành, phổ biến pháp luật và theo dõi những khó khăn, bất cập phát sinh để kiến nghị xử lý.

Toàn cảnh phiên họp Tổ 7 (Nghệ An, Lâm Đồng) tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Ảnh: Khánh Duy

Đối với những dự án luật, định hướng chính sách Quốc hội mới cho ý kiến, tôi sẽ tiếp tục bám sát quá trình tiếp thu, chỉnh lý, lắng nghe ý kiến từ cơ sở, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân để những vấn đề thực tiễn được phản ánh trong quá trình hoàn thiện.

Cùng với đó là trách nhiệm của ĐBQH trong việc giữ mối liên hệ với cử tri, theo dõi việc giải quyết kiến nghị và giám sát thi hành pháp luật. Những vấn đề phát sinh từ thực tiễn cần được kịp thời nhận diện, phản ánh để pháp luật tiếp tục được hoàn thiện.

Đó cũng là điều tôi luôn tâm niệm: đưa tiếng nói từ thực tiễn đến nghị trường và theo dõi để những quy định được ban hành thực sự vận hành trong cuộc sống.

- Xin cảm ơn đại biểu!