Bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và bản quyền là mấu chốt trong phát triển công nghiệp văn hóa

Sáng 10/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh báo cáo tiếp thu, giải trình sáng 10/11. Ảnh: Media Quốc hội. 

Thay mặt Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) Lâm Thị Phương Thanh trân trọng cảm ơn các vị đại biểu Quốc hội đã đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và sâu sắc vào các dự thảo luật, đồng thời báo cáo làm rõ thêm một số vấn đề lớn mà đại biểu quan tâm.

Qua thảo luận, các ý kiến đại biểu đều thể hiện sự thống nhất cao về sự cần thiết ban hành hai dự án luật để kịp thời thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng, các nghị quyết của Trung ương và Bộ Chính trị; tạo lập hành lang pháp lý và các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực, giải phóng sự sáng tạo và thúc đẩy hình thành hệ sinh thái với giá trị công nghiệp văn hóa, đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng kinh tế; đồng thời bảo tồn, phát huy bản sắc, nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Đối với dự án Luật phát triển công nghiệp văn hóa, nội dung về hỗ trợ sáng tạo, xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa cũng được nhiều đại biểu quan tâm.

Giải trình vấn đề này, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho rằng vấn đề bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và bản quyền là rất quan trọng, mấu chốt trong phát triển công nghiệp văn hóa. Đây là chính sách cốt lõi của luật nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận công cụ sáng tạo cho người dân, nhất là đối tượng hạn chế về nguồn lực, công nghệ, thị trường. 

Đặc trưng của công nghiệp văn hóa Việt Nam là sáng tạo cộng đồng. Luật này sẽ là chính sách hỗ trợ cho năng lực sáng tạo của nhân dân thông qua công nghệ do Nhà nước cung cấp, góp phần bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan.

Theo đó, dự thảo Luật đã bổ sung khái niệm về phần mềm sáng tạo, nền tảng số hỗ trợ quyền sở hữu trí tuệ tại Điều 2 và chỉnh lý Điều 9 theo hướng cung cấp miễn phí các phần mềm và nền tảng này. 

Thảo luận ở hội trường, để phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) đề nghị trước mắt cần tập trung ba lĩnh vực mũi nhọn: Trò chơi điện tử, nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. Ảnh: Media Quốc hội.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, để bảo đảm sự hỗ trợ đồng bộ, thống nhất, mang tính hệ thống, việc chuyển đổi số phải bảo đảm một phần mềm thống nhất. "Tuy nhiên, sau này sẽ phải tính toán cụ thể để bảo đảm các điều kiện không lãng phí và sử dụng đúng mục đích".

Đồng thời, đề nghị hỗ trợ tiếp cận kho học liệu, kho tài nguyên dùng chung, kết nối với hệ thống đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và bồi dưỡng kỹ năng sáng tạo ứng dụng công nghệ. Bên cạnh quy định này, quyền tác giả thực hiện theo Luật Sở hữu trí tuệ và Chính phủ sẽ xây dựng Luật Bản quyền trong năm 2027-2028. Đây cũng là cơ sở pháp lý rất quan trọng để cụ thể hóa và bảo đảm vấn đề sở hữu, quyền sở hữu trí tuệ được thực hiện chặt chẽ theo đúng quy định.

Về sản phẩm công nghiệp văn hóa có giá trị bản sắc văn hóa Việt Nam và sản phẩm công nghiệp trọng điểm, nhiều đại biểu có ý kiến về nội dung này. Theo Bộ trưởng, các quy định tại dự thảo tạo cơ sở pháp lý để nhận diện, khuyến khích phát triển sản phẩm mang giá trị bản sắc Việt Nam; đồng thời lựa chọn các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, có sức cạnh tranh và lan tỏa để tập trung nguồn lực đầu tư, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải; gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và đổi mới sáng tạo, xây dựng thương hiệu quốc gia. "Với các ý kiến của các đại biểu, Bộ xin tiếp thu để rà soát, làm rõ hơn các nội hàm, tiêu chí xác định các sản phẩm, bảo đảm tính thực chất hơn", Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nói. 

Quang cảnh phiên thảo luận sáng 10/11. Ảnh: Media Quốc hội.

Nhiều đại biểu rất quan tâm đến cơ chế bảo vệ quyền lợi và sự tham gia của đồng bào dân tộc thiểu số trong phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo Bộ trưởng, bên cạnh một số quy định tại Luật này ở Điều 4, Điều 23, Điều 27, trong Luật Di sản văn hóa cũng quy định rất nhiều điều về các vấn đề có liên quan. Đặc biệt, gần đây nhất, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó dành hẳn Điều 6 quy định về cơ chế, chính sách bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đối với các dân tộc thiểu số, văn hóa dân gian truyền thống, bảo đảm nguồn lực tài chính. "Chính phủ đã có Nghị định số 269 để cụ thể hóa các cơ chế, chính sách này".

Về giao thoa giữa các luật (giao thoa giữa Luật Phát triển công nghiệp văn hóa với các luật chuyên ngành khác), theo Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL, chúng ta có 10 lĩnh vực và đã có một số luật chuyên ngành. Việc quy định cụ thể đến các đối tượng sẽ thể hiện đầy đủ trên cả các luật chuyên ngành, chứ không chỉ ở luật này. "Với ý kiến của các đại biểu, chúng tôi sẽ tiếp tục rà soát để bảo đảm không bỏ sót các quy định cũng như không chồng chéo".

Về lựa chọn lĩnh vực định hướng ưu tiên, bà Lâm Thị Phương Thanh cho rằng, Luật tạo khuôn khổ pháp lý chung cho 10 lĩnh vực và giao Chính phủ lựa chọn, quyết định lĩnh vực ưu tiên trong từng giai đoạn cụ thể. Ví dụ hiện nay, du lịch văn hóa chiếm khoảng hơn 40% tỷ trọng của công nghiệp văn hóa và Chính phủ đang chỉ đạo rất quyết liệt để tập trung phát triển công nghiệp du lịch, di sản văn hóa.

Tương tự, trong những năm tới có xác định các lĩnh vực ưu tiên như trò chơi điện tử, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn như một số đại biểu đã nêu. Đây là những vấn đề giao Chính phủ có thẩm quyền và trách nhiệm xác định lĩnh vực ưu tiên, từ đó xác định đầu tư.