Bảo đảm quyền tài sản, chủ động nguồn lực trong tình huống đặc biệt

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho tình huống đặc biệt

Chiều 4/8, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đối với dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho biết, hồ sơ dự án Luật đang được hoàn thiện để trình Chính phủ trước khi trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp tháng 10/2026.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản được Quốc hội ban hành năm 2008 và là một trong số ít đạo luật cùng thời kỳ chưa được sửa đổi toàn diện. Trong khi đó, Hiến pháp và nhiều luật liên quan đã được sửa đổi, bổ sung; phạm vi tài sản, thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan cũng có sự điều chỉnh. Cùng với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc rà soát, hoàn thiện các quy định của Luật trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản phát biểu. Ảnh: Mạnh Tuấn

Thực tiễn cũng cho thấy, pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản rất ít được áp dụng. Đến nay, chưa phát sinh trường hợp trưng mua tài sản; còn trưng dụng chủ yếu diễn ra trong giai đoạn phòng, chống đại dịch Covid-19. Theo báo cáo của các địa phương, cả nước đã ban hành 124 quyết định trưng dụng, chủ yếu đối với nhà, công trình và tài sản gắn liền với đất để làm cơ sở điều trị bệnh nhân Covid-19 hoặc phục vụ công tác cách ly, lưu trú.

“Chính vì vậy, việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn” - ông Nguyễn Tân Thịnh nhấn mạnh.

Cân bằng giữa yêu cầu huy động nguồn lực và bảo vệ quyền tài sản

Ông Nguyễn Tân Thịnh cho biết, dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) tiếp tục kế thừa quan điểm của Luật năm 2008. Theo đó, biện pháp trưng mua, trưng dụng chỉ được áp dụng trong những trường hợp thật sự cần thiết và khi các biện pháp huy động khác không đáp ứng được yêu cầu của tình huống đặc biệt.

“Đây là những tình huống vô cùng cấp bách. Chỉ khi các biện pháp huy động khác không thực hiện được, thì Nhà nước mới áp dụng biện pháp trưng mua, trưng dụng tài sản” - ông Nguyễn Tân Thịnh nói.

Song song với yêu cầu huy động nguồn lực, dự thảo Luật cũng hướng tới việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân đối với tài sản, đặc biệt là tài sản của các nhà đầu tư. Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, việc bảo đảm sự cân bằng giữa hai yêu cầu này là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật, góp phần duy trì môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định.

Để bảo đảm luật sớm đi vào cuộc sống, Bộ Tài chính đã xây dựng đồng thời dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, bảo đảm khi Luật được ban hành sẽ có ngay văn bản hướng dẫn thực hiện.

Hoàn thiện quy định để luật sát thực tiễn hơn

Theo bà Lê Ngọc Lan - Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý công sản, nội dung chính sách của dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở tổng kết tình hình thực hiện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 và tổng hợp các khó khăn, vướng mắc từ bộ, ngành, địa phương.

Bà Lê Ngọc Lan - Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý công sản phát biểu. Ảnh: Mạnh Tuấn

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đề xuất 5 nhóm chính sách lớn, gồm: hoàn thiện quy định về trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản; hoàn thiện quy định về loại tài sản được trưng mua, trưng dụng theo hướng thu hẹp loại tài sản trưng mua và mở rộng loại tài sản trưng dụng; hoàn thiện quy định về thẩm quyền, thủ tục; hoàn thiện quy định về xác định giá trưng mua, giá trị bồi thường khi trưng dụng; bổ sung quy định về báo cáo, công khai, giám sát, trách nhiệm giải trình và miễn trừ trách nhiệm khi thực hiện nhiệm vụ.

Tại hội nghị, đại diện các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp đều thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện một số quy định để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Các ý kiến tập trung vào việc làm rõ thẩm quyền quyết định trưng dụng của từng cấp chính quyền; bổ sung cơ chế ủy quyền trong trường hợp khẩn cấp; hoàn thiện quy định về bồi thường, xử lý tài sản sau khi kết thúc trưng dụng; bảo vệ dữ liệu cá nhân, thông tin kinh doanh; xây dựng cơ chế định giá đối với những loại tài sản đặc thù không có giao dịch phổ biến trên thị trường; đồng thời nghiên cứu điều chỉnh một số quy định về bồi thường để phù hợp hơn với thực tiễn.

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Mạnh Tuấn

Đối với các doanh nghiệp quản lý hạ tầng kỹ thuật, nhiều ý kiến đề nghị dự thảo Luật cần tính đến đặc thù của từng loại tài sản để bảo đảm việc trưng dụng không làm gián đoạn hoạt động của cả hệ thống.

Ông Cầm Anh Tuấn - Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam cho rằng, kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia là một hệ thống đồng bộ gồm đường ray, cầu, hệ thống tín hiệu, cấp điện, đầu máy, toa xe…, không phải những tài sản riêng lẻ. Vì vậy, dự thảo Luật cần làm rõ phạm vi áp dụng đối với loại tài sản này, đồng thời nghiên cứu cơ chế xác định giá phù hợp đối với tài sản chuyên dùng do nhiều loại không có giao dịch phổ biến trên thị trường.

Trong khi đó, đại diện Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam đề nghị nghiên cứu quy định phù hợp đối với tài sản viễn thông, do việc trưng dụng một phần tuyến cáp hoặc hạ tầng mạng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của toàn bộ hệ thống.

Ở góc độ xây dựng pháp luật, ông Nguyễn Văn Mạnh - Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ đề nghị dự thảo Luật nghiên cứu cơ chế đủ linh hoạt đối với các tình huống đặc biệt khẩn cấp như thiên tai, khủng bố hoặc sự cố nghiêm trọng, bảo đảm việc trưng dụng tài sản có thể được thực hiện ngay khi cần thiết để cứu người, cứu tài sản.

Đồng thời, ông Mạnh đề nghị xem xét cơ chế ủy quyền trong trường hợp khẩn cấp để việc ra quyết định trưng dụng không bị gián đoạn khi người có thẩm quyền vắng mặt; bổ sung các quy định kiểm soát nhằm phòng ngừa việc lạm dụng quyền trưng mua, trưng dụng tài sản.

Theo đại diện Bộ Tài chính, với các chính sách dự kiến quy định, việc triển khai thực hiện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) không đặt ra yêu cầu tăng thêm biên chế hoặc tổ chức bộ máy. Các bộ, ngành, địa phương sẽ thực hiện trên cơ sở sử dụng hiệu quả nguồn lực hiện có, không làm phát sinh ngân sách thường xuyên.

Kết luận hội nghị, đại diện Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục tổng hợp, nghiên cứu đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), trình Chính phủ trước khi trình Quốc hội xem xét theo chương trình xây dựng luật./.