Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân trong giai đoạn mới

Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì Hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nêu rõ, Luật Tiếp cận thông tin là một trong những đạo luật thể hiện rất rõ quyền con người trong quản lý nhà nước, là nền tảng cho xã hội minh bạch. Qua gần 8 năm thi hành, Luật Tiếp cận thông tin đã đem lại nhiều kết quả tích cực, góp phần bảo đảm quyền con người ở Việt Nam, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường sự tham gia, đóng góp của nhân dân trong quá trình kiến tạo và phát triển đất nước.

Tuy nhiên, qua sơ kết, tổng kết việc thực thi Luật Tiếp cận thông tin trong thời gian qua, cũng như từ thực tiễn tại các địa phương, đã bộc lộ không ít bất cập, vướng mắc. Đặc biệt, trong bối cảnh thời đại số hiện nay, yêu cầu tiếp cận thông tin từ phía người dân ngày càng cao, nhưng nhiều nội dung vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ. Do đó, trong Chương trình xây dựng luật của Quốc hội năm 2026, Bộ Tư pháp được giao nhiệm vụ xây dựng Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Huệ, đại diện Cục Pháp luật hình sự hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính, Bộ Tư pháp đã thông tin về 5 nhóm chính sách mà dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) tập trung.

Đó là các chính sách: Mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin; điều chỉnh phạm vi thông tin mà Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm cung cấp; mở rộng phạm vi thông tin phải công khai; điều chỉnh phạm vi thông tin công dân không được tiếp cận và tiếp cận có điều kiện; đa dạng hóa phương thức cung cấp thông tin, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân.

Liên quan đến việc điều chỉnh trách nhiệm cung cấp thông tin của Ủy ban nhân dân cấp xã, Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 quy định Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình nắm giữ.

Tuy nhiên, qua tổng kết thực tiễn và tiếp thu ý kiến của các địa phương, đặc biệt qua khảo sát, đánh giá thực tế, nhiều địa phương cho rằng quy định này gây áp lực rất lớn cho Ủy ban nhân dân cấp xã.

Vì vậy, Chính phủ đã thống nhất điều chỉnh chính sách theo hướng Ủy ban nhân dân cấp xã chỉ có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình trực tiếp tạo ra; không phải cung cấp các thông tin do cơ quan cấp trên ban hành, trừ trường hợp có quy định khác.

Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng các loại thông tin phải được công khai; xác định rõ thông tin không được tiếp cận và thông tin được tiếp cận có điều kiện; hiện đại hóa công tác cung cấp thông tin; đơn giản hóa, rút ngắn thời gian xử lý trình tự, thủ tục cung cấp thông tin nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của người dân.

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ, Luật sư Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội đánh giá, việc mở rộng phạm vi thông tin và chủ thể có trách nhiệm cung cấp giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan, tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, cần bổ sung các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công cơ bản, thiết yếu (như y tế, giáo dục) vào danh sách các cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin. Đồng thời, xem xét mở rộng sang cả các cơ quan của Đảng và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để đồng bộ với yêu cầu của tình hình mới. Đặc biệt cần chủ động công khai thông tin trên nền tảng số.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Thoa, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật hình sự-hành chính, Bộ Tư pháp.

Để bảo đảm tính khả thi về phạm vi cung cấp thông tin như dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Thoa, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật hình sự-hành chính, Bộ Tư pháp cho rằng, việc cung cấp thông tin cho người dân phải bảo đảm bí mật quyền riêng tư, bí mật nhà nước cũng như cân nhắc việc đưa mục đích yêu cầu cung cấp thông tin vào dự thảo luật.

Thực tế, quyền tiếp cận thông tin là một trong những quyền cơ bản của công dân và trong bối cảnh hiện nay, có quá nhiều nguồn để người dân tiếp cận. Song theo một số ý kiến, những thông tin thực sự cần thiết cho người dân và bảo đảm thực hiện quyền, nghĩa vụ của người dân cần được ưu tiên hàng đầu để cả cơ quan Nhà nước cung cấp thông tin và người dân tiếp cận thông tin một cách có trách nhiệm.

Một số chuyên gia lưu ý đến trách nhiệm của các tổ chức có trách nhiệm phải cung cấp thông tin, làm rõ thông tin nào được công bố, thông tin nào không được công bố, thông tin nào được tiếp cận, thông tin nào không được tiếp cận để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

H.N