Bảo đảm tự nguyện, công bằng trong hiến, ghép mô, tạng

Các vị ĐBQH tỉnh Ninh Bình dự phiên họp tại Hội trường.

Các vị ĐBQH tỉnh Ninh Bình dự phiên họp tại hội trường.

Đoàn ĐBQH tỉnh thảo luận tại Tổ 9 cùng Đoàn ĐBQH thành phố Huế. Đồng chí Mai Văn Tuất, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình điều hành phiên thảo luận tổ.

Quang cảnh phiên thảo luận tổ.

Các vị ĐBQH tỉnh Ninh Bình tham dự phiên thảo luận tổ.

Dự phiên thảo luận về phía Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình có các đồng chí Lê Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội và các vị ĐBQH tỉnh.

Đại biểu Mai Thị Phương Hoa, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội phát biểu thảo luận.

Tham gia thảo luận, Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình có nhiều ý kiến tập trung làm rõ những vấn đề cần nghiên cứu, hoàn thiện trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Đại biểu Mai Thị Phương Hoa, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, cơ bản nhất trí với nhiều nội dung sửa đổi do cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất, đồng thời nêu hai vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ.

Về các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 6 của dự thảo luật, đại biểu cho rằng cần duy trì quy định cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người và xác của người hiến, kể cả trong trường hợp hành vi mua bán đơn thuần không bị xử lý hình sự theo dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Theo đại biểu, quy định nghiêm cấm trong một đạo luật không đồng nghĩa với việc tất cả hành vi đều phải xử lý bằng biện pháp hình sự, mà còn là cơ sở để áp dụng các hình thức xử lý khác, trong đó có xử lý vi phạm hành chính.

Đại biểu nhấn mạnh, quy định cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người phù hợp với các nguyên tắc của hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, đặc biệt là nguyên tắc vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy, nghiên cứu khoa học, không nhằm mục đích thương mại. Vì vậy, dù quy định của Bộ luật Hình sự có thay đổi về phạm vi xử lý hình sự, dự thảo luật vẫn cần giữ quy định nghiêm cấm hành vi mua bán để bảo đảm đúng nguyên tắc và mục đích của hoạt động hiến, ghép.

Đại biểu Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phát biểu thảo luận.

Đối với quy định bổ sung tại điểm d khoản 3 Điều 13, cho phép người vợ nhận tinh trùng của người chồng hoặc nhận phôi của chính hai vợ chồng để sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản khi người chồng qua đời, đại biểu đánh giá đây là quy định có ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Tuy nhiên, việc cho phép sinh con từ tinh trùng hoặc phôi được bảo quản trong thời gian dài có thể đặt ra vấn đề về quyền thừa kế của người con theo quy định của Bộ luật Dân sự. Đại biểu phân tích, Điều 613 Bộ luật Dân sự quy định người thừa kế là cá nhân phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết. Trong khi đó, với quy định của dự thảo luật, người vợ có thể sinh con sau nhiều năm kể từ khi người chồng qua đời, khi phôi hoặc tinh trùng được bảo quản tại bệnh viện. Trường hợp này cần làm rõ người con sinh ra có được hưởng di sản do người cha để lại hay không. Nếu công nhận quyền thừa kế của người con thì phải xem xét sửa đổi quy định tương ứng của Bộ luật Dân sự; nếu không, vấn đề cần được nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng trước khi hoàn thiện dự thảo luật.

Đại biểu Phạm Hùng Thắng, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình phát biểu thảo luận.

Đại biểu Phạm Hùng Thắng, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình, tập trung góp ý ba nội dung của dự thảo luật, trong đó nhấn mạnh việc bảo đảm quyền tự nguyện hiến và nguyên tắc công bằng trong điều phối bộ phận cơ thể người.

Về quyền hủy đăng ký hiến của người dưới 18 tuổi, đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ giữa quyết định đồng ý hiến với quyết định thay đổi hoặc hủy đăng ký hiến. Việc yêu cầu người đại diện đồng ý bằng văn bản khi người dưới 18 tuổi đăng ký hiến là cơ chế bảo vệ cần thiết; tuy nhiên, khi người đã đăng ký thay đổi nguyện vọng hoặc không muốn tiếp tục hiến, quyền rút lại ý chí cần được tôn trọng. Nếu người dưới 18 tuổi không thể thay đổi hoặc hủy đăng ký hiến vì người đại diện không đồng ý bằng văn bản, nguyên tắc tự nguyện có nguy cơ chỉ còn mang tính hình thức, thậm chí trở thành sự ép buộc. Từ đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 4 Điều 11 theo hướng việc đăng ký hiến, thay đổi nội dung đăng ký hiến đối với người dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện; đồng thời, người dưới 18 tuổi có quyền tự mình hủy đăng ký hiến hoặc rút lại sự đồng ý hiến mà không phụ thuộc vào sự đồng ý của người đại diện. Cùng với đó, cần rà soát các quy định liên quan đến điều kiện hiến, lấy mô của người chưa thành niên để bảo đảm thống nhất giữa việc đăng ký nguyện vọng và việc thực hiện lấy mô trên thực tế.

Đại biểu Phạm Trọng Cường, Ủy viên, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

Đối với tiêu chí ưu tiên trong điều phối bộ phận cơ thể người tại điểm đ khoản 3 Điều 28, đại biểu đánh giá cao đóng góp của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong việc phát hiện, vận động và hồi sức duy trì người hiến. Tuy nhiên, theo đại biểu, việc phân bổ bộ phận cơ thể người phải xuất phát trước hết từ yêu cầu cấp cứu, mức độ cần thiết và sự phù hợp về chuyên môn của người bệnh. Đóng góp của cơ sở y tế thuộc hoạt động tổ chức, không phải đặc điểm y khoa của người chờ ghép. Nếu lấy yếu tố này làm căn cứ ưu tiên, kể cả tiêu chí phụ, có thể làm giảm tính công bằng giữa những người bệnh có tình trạng tương đương nhưng đăng ký tại các cơ sở khác nhau.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu bỏ điểm đ khoản 3 Điều 28, đồng thời quy định rõ thứ tự ưu tiên dựa trên chỉ định chuyên môn, mức độ cấp thiết, khả năng tương thích và các tiêu chí khách quan có thể kiểm chứng. Việc khuyến khích các cơ sở y tế phát hiện, vận động, hồi sức người hiến nên thực hiện thông qua cơ chế thanh toán chi phí hợp lý, hỗ trợ nguồn lực và ghi nhận đóng góp, thay vì tạo lợi thế trong phân bổ bộ phận cơ thể người cho người bệnh của cơ sở đó.

Đại biểu Nguyễn Hải Dũng, Ủy viên, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội phát biểu thảo luận.

Tán thành với nhiều nội dung trong dự án Luật, đại biểu Nguyễn Hải Dũng, Ủy viên, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã góp ý về quy định cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người, tập trung vào yêu cầu bảo đảm sự thống nhất giữa dự thảo luật với Bộ luật Hình sự. Điều 156 Bộ luật Hình sự quy định về hành vi tổ chức, môi giới mua bán mô, bộ phận cơ thể người; trong quá trình tham gia chỉnh sửa Bộ luật Hình sự, đại biểu cho biết định hướng hiện nay là chỉ xử lý hình sự đối với hành vi tổ chức và môi giới mua bán, còn hành vi mua, bán không xử lý hình sự để đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Thực tế có những người cần thay mô, bộ phận cơ thể và có những người có khả năng hiến, tặng. Vì vậy, cần có quy định pháp lý để các hoạt động trao đổi này được minh bạch. Tuy nhiên, tại khoản 3 Điều 6 của dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác vẫn quy định cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người và xác người bệnh.

Từ yêu cầu thống nhất giữa hai luật và giải quyết nhu cầu thực tiễn, đại biểu đề nghị sửa khoản 3 Điều 6 theo hướng chỉ cấm hành vi tổ chức, môi giới mua bán mô, bộ phận cơ thể người, không cấm hành vi mua bán. Đề xuất này vừa bảo đảm sự thống nhất giữa Bộ luật Hình sự và luật chuyên ngành, vừa đáp ứng nhu cầu thực tiễn, tạo cơ chế pháp lý minh bạch cho người có nhu cầu và người có khả năng hiến.

Cũng trong chương trình thảo luận, các đại biểu có nhiều ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.