Báo động nuôi, buôn bán trái phép động vật hoang dã ngoại lai tại TPHCM

Theo Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV), trong các ngày 10 và 12-12-2025, Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về Môi trường phối hợp với Cục Lâm nghiệp - Kiểm lâm cùng các cơ quan liên quan đã kiểm tra, phát hiện bốn hộ dân tại TPHCM nuôi nhốt trái phép tổng cộng 1.354 cá thể rồng đất Nam Mỹ (Iguana iguana). ENV được thành lập vào năm 2000, là một trong những tổ chức khoa học và công nghệ đầu tiên về bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam.

Báo động nuôi, buôn bán trái phép động vật hoang dã ngoại lai tại TPHCM

Rồng đất Nam Mỹ là loài không có phân bố tự nhiên tại Việt Nam, được liệt kê trong Phụ lục II của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES). Theo quy định pháp luật hiện hành, việc nuôi loài này chỉ được phép khi chủ nuôi chứng minh được nguồn gốc hợp pháp từng cá thể, đồng thời phải đăng ký và được cấp mã số cơ sở nuôi. Tuy nhiên, tại thời điểm kiểm tra, cả bốn hộ đều không có mã số cơ sở và không xuất trình được giấy tờ hợp pháp liên quan. Các cơ quan chức năng đang hoàn thiện hồ sơ để xử lý theo quy định.

Bà Bùi Thị Hà, Phó giám đốc ENV, cho biết dù thuộc Phụ lục II CITES, rồng đất Nam Mỹ tại nhiều quốc gia còn bị xếp vào nhóm loài ngoại lai xâm hại do tác động nghiêm trọng đến hệ sinh thái bản địa. Việc liên tiếp phát hiện các vụ nuôi nhốt quy mô lớn cho thấy nỗ lực thực thi pháp luật đã được tăng cường, nhưng đồng thời phản ánh thực trạng buôn bán trái phép loài ngoại lai vẫn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn rủi ro lớn đối với đa dạng sinh học.

Theo thống kê của ENV, từ năm 2020 đến tháng 8-2025, đơn vị này ghi nhận 1.416 vụ việc với 4.465 hành vi vi phạm liên quan đến quảng cáo, buôn bán hơn 129.000 cá thể động vật hoang dã ngoại lai. Riêng nhóm bò sát như rồng đất Nam Mỹ chiếm khoảng 75% tổng số cá thể bị rao bán. Phần lớn các loài này có nguồn gốc nhập lậu hoặc từ các cơ sở gây nuôi trái phép.

Đáng chú ý, ENV cho rằng việc một số cơ sở được cấp phép nuôi thương mại loài ngoại lai thuộc diện bảo vệ cao của CITES, trong khi gần như không có dữ liệu nhập khẩu hợp pháp vì mục đích thương mại, đặt ra nghi vấn về nguồn gốc thực sự của các cá thể được “hợp pháp hóa”.

Trước thực trạng này, ENV kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường siết chặt quản lý hoạt động nuôi nhốt, buôn bán loài ngoại lai, xem xét tạm dừng cấp phép nuôi thương mại với một số loài CITES, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm hạn chế rủi ro sinh thái, sức khỏe cộng đồng và bảo đảm uy tín của Việt Nam trong thực thi các cam kết quốc tế.

Hồng Ngọc