Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp - Chuyện ghi ở Lào Cai - Bài 3: Người lao động cần nhớ 4 việc để không mất quyền lợi bảo hiểm tai nạn lao động

Nhà máy Kiệt Lâm, khu công nghiệp Âu Lâu nơi từng xảy ra tai nạn lao động nghiêm trọng tháng 11/2025. Ảnh: Văn Đức.

Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp là một chính sách an sinh quan trọng, giúp chia sẻ rủi ro với người lao động khi không may bị tai nạn hoặc mắc bệnh do điều kiện lao động. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải người lao động nào cũng nắm rõ mình được hưởng gì, cần làm thủ tục ra sao và phải thực hiện những bước nào khi xảy ra sự cố.

Theo hướng dẫn của cơ quan chức năng, đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động, việc đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp do người sử dụng lao động thực hiện. Mức đóng là 0,5% tiền lương làm căn cứ đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH), nằm trong tổng tỷ lệ 21,5% thuộc trách nhiệm đóng BHXH của người sử dụng lao động.

Đối với người làm việc không theo hợp đồng lao động, có thể tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện nếu thuộc đối tượng theo quy định tại Nghị định số 143/2024/NĐ-CP ngày 1/11/2024 của Chính phủ. Đây là chính sách riêng, khác với chế độ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp bắt buộc.

Khi đủ điều kiện, người lao động tham gia bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp có thể được hưởng nhiều chế độ, không chỉ là khoản trợ cấp sau tai nạn.

Các quyền lợi gồm chi phí giám định thương tật, bệnh tật; trợ cấp hàng tháng hoặc một lần; trợ cấp phục vụ; hỗ trợ phương tiện trợ giúp sinh hoạt, dụng cụ chỉnh hình; dưỡng sức, phục hồi sức khỏe; trợ cấp khi người lao động chết do tai nạn lao động; đóng Bảo hiểm y tế (BHYT) cho người nghỉ việc hưởng trợ cấp hàng tháng.

Bên cạnh đó còn có các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp; hỗ trợ khám, chữa bệnh nghề nghiệp; phục hồi chức năng lao động và hỗ trợ huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ).

Đối với người lao động không theo hợp đồng lao động tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện theo quy định, quyền lợi gồm giám định mức suy giảm khả năng lao động và trợ cấp tai nạn lao động.

Như vậy, bảo hiểm không chỉ giúp người lao động có khoản hỗ trợ tài chính khi rủi ro xảy ra mà còn tạo điều kiện phục hồi sức khỏe, ổn định cuộc sống và giảm gánh nặng cho gia đình.

Theo Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai, việc đầu tiên người lao động giao kết hợp đồng với một hoặc nhiều người sử dụng lao động cần chủ động kiểm tra doanh nghiệp đã tham gia BHXH bắt buộc cho mình đầy đủ, kịp thời hay chưa. Trong đó có phần bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Người lao động có thể thường xuyên theo dõi quá trình đóng bảo hiểm của bản thân thông qua ứng dụng VssID. Việc kiểm tra này đặc biệt quan trọng đối với những người làm việc tại doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ hoặc nơi có biến động lao động lớn.

Nếu phát hiện thời gian tham gia chưa đầy đủ, người lao động nên trao đổi ngay với doanh nghiệp hoặc liên hệ cơ quan BHXH để được hướng dẫn, thay vì chờ đến khi xảy ra tai nạn mới kiểm tra.

Tiếp đến khi xảy ra tai nạn lao động, người lao động cần báo ngay cho người sử dụng lao động hoặc người quản lý trực tiếp. Nếu trong quá trình làm việc phát hiện nguy cơ xảy ra sự cố kỹ thuật, tai nạn hoặc bệnh nghề nghiệp, cũng cần báo cho người có trách nhiệm để có biện pháp xử lý.

Sau tai nạn, người lao động cần lưu giữ đầy đủ giấy ra viện, hồ sơ điều trị, giấy tờ y tế và các tài liệu liên quan. Đây là những căn cứ quan trọng phục vụ quá trình lập hồ sơ, giám định và giải quyết chế độ.

Doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện khai báo, điều tra tai nạn theo quy định. Người lao động cần phối hợp đầy đủ, đồng thời có thể đề nghị doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ để bảo đảm quyền lợi.

Sau khi điều trị ổn định, người lao động cần thực hiện giám định y khoa để xác định mức suy giảm khả năng lao động. Kết quả giám định là căn cứ quan trọng trong việc xác định chế độ trợ cấp.

Đối với những người làm việc trong môi trường có yếu tố độc hại, nguy hiểm, việc khám phát hiện bệnh nghề nghiệp định kỳ cũng rất quan trọng. Bệnh nghề nghiệp nhiều khi không biểu hiện ngay mà phát triển trong thời gian dài. Nếu được chẩn đoán mắc bệnh nghề nghiệp thuộc danh mục quy định, người lao động cần yêu cầu doanh nghiệp lập hồ sơ để được giải quyết chế độ.

Đây cũng là lý do doanh nghiệp không thể xem nhẹ việc quan trắc môi trường lao động, khám sức khỏe và khám phát hiện bệnh nghề nghiệp. Phòng ngừa sớm vừa bảo vệ sức khỏe người lao động vừa giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro về sau.

Cuối cùng, nếu doanh nghiệp chậm lập hồ sơ, thiếu giấy tờ hoặc không thực hiện đúng quy định, người lao động không nên tự bỏ qua quyền lợi của mình. Có thể liên hệ cơ quan BHXH, Sở Nội vụ hoặc tổ chức công đoàn để được hướng dẫn.

Cũng theo Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai, thực tế tại Lào Cai cho thấy chính sách đã hỗ trợ hàng nghìn người. Năm 2025, cơ quan BHXH tỉnh giải quyết chế độ liên quan đến tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cho 2.676 đối tượng, với tổng kinh phí hơn 17,8 tỷ đồng. Trong đó có hơn 1.200 người hưởng trợ cấp tai nạn lao động hàng tháng và hàng chục trường hợp hưởng trợ cấp bệnh nghề nghiệp hàng tháng.

Những con số này cho thấy quyền lợi bảo hiểm không phải là vấn đề lý thuyết. Đó là nguồn hỗ trợ thiết thực đối với người lao động và gia đình khi rủi ro xảy ra.

Về phía doanh nghiệp, để người lao động không bị mất quyền lợi, cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm; tổ chức huấn luyện ATVSLĐ; khám sức khỏe, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp; kiểm soát các yếu tố nguy hiểm, có hại; nhận diện và đánh giá nguy cơ rủi ro. Khi xảy ra tai nạn phải kịp thời sơ cứu, cấp cứu, khai báo, điều tra và lập hồ sơ.

Doanh nghiệp cũng cần kịp thời đề nghị giải quyết chế độ cho người lao động đủ điều kiện, phối hợp với cơ quan BHXH hoàn thiện hồ sơ, tránh tình trạng người lao động chậm hoặc mất quyền lợi chỉ vì thiếu giấy tờ.

Hiểu đúng chính sách là bước đầu để tự bảo vệ mình. Chủ động kiểm tra, khai báo và hoàn thiện hồ sơ là bước tiếp theo. Khi doanh nghiệp thực hiện đầy đủ trách nhiệm và người lao động chủ động sử dụng quyền của mình, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp sẽ thực sự trở thành điểm tựa an sinh, giúp người lao động vượt qua rủi ro và sớm ổn định cuộc sống.