Bảo hiểm thất nghiệp thêm 'cửa' cho lao động ngắn hạn

Lao động thời vụ có thêm cơ hội tiếp cận chính sách bảo hiểm thất nghiệp. Ảnh: Dịch vụ

Không yêu cầu quá trình đóng liên tục

Thực tế tại nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp và chế biến nông sản cho thấy, nhu cầu sử dụng lao động thường thay đổi theo mùa vụ, chu kỳ sản xuất. Người lao động có thể làm việc trong vài tháng rồi chuyển sang công việc khác hoặc chờ đợt sản xuất tiếp theo. Đặc điểm này khiến quá trình tham gia các chính sách bảo hiểm khó duy trì liên tục như đối với lao động có việc làm ổn định.

Theo ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), các quy định mới đã có những điều chỉnh linh hoạt hơn về việc đóng và hưởng BHTN, phù hợp hơn với đặc điểm việc làm và thu nhập của một số nhóm lao động có tính chất mùa vụ.

Đáng chú ý, người hưởng tiền lương theo sản phẩm hoặc theo khoán tại doanh nghiệp, tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, hộ kinh doanh hoạt động trong các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp có thể đăng ký đóng BHTN theo tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng một lần. Cách thức này giúp việc tham gia bảo hiểm thích ứng với chu kỳ sản xuất và nguồn thu nhập của người lao động.

Đối với người làm việc theo hợp đồng có thời hạn từ đủ một tháng đến dưới 12 tháng, điều kiện về thời gian đóng để được xem xét hưởng trợ cấp thất nghiệp cũng được quy định phù hợp với nhóm lao động này. Theo đó, người lao động phải có ít nhất 12 tháng đóng BHTN trong thời gian 36 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng.

Một điểm đáng chú ý khác là thời gian tham gia BHTN không nhất thiết phải liên tục. Phần thời gian đã đóng nhưng chưa được sử dụng để hưởng trợ cấp thất nghiệp được bảo lưu và cộng dồn theo quy định. Với người thường xuyên thay đổi việc làm hoặc làm việc theo mùa vụ, cơ chế này giúp thời gian đã tham gia được tiếp tục ghi nhận khi chuyển từ hợp đồng này sang hợp đồng khác.

Quy định mở rộng đối tượng tham gia BHTN đối với người làm việc theo hợp đồng từ đủ một tháng trở lên giúp thêm một bộ phận lao động ngắn hạn, lao động thời vụ được tiếp cận chính sách an sinh khi đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Không chỉ người lao động tại các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh có thêm cơ hội tiếp cận BHTN, quy định mới cũng có ý nghĩa đối với một bộ phận nông dân, ngư dân làm thuê. Khi làm việc cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh hoặc người sử dụng lao động khác và có hợp đồng lao động từ đủ một tháng trở lên, họ thuộc diện xem xét tham gia BHTN theo quy định.

Thu hẹp khoảng trống an sinh với lao động thời vụ

Việc mở rộng đối tượng tham gia BHTN không đồng nghĩa toàn bộ lao động mùa vụ, nông dân hay ngư dân đều được tham gia chính sách. Điểm mấu chốt vẫn là người lao động phải có quan hệ lao động thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật.

Theo quy định hiện hành, BHTN là loại hình bảo hiểm bắt buộc, gắn với quan hệ lao động. Vì vậy, một người nông dân tự sản xuất trên phần đất của gia đình hoặc ngư dân tự tổ chức khai thác thủy sản không thuộc diện tham gia BHTN nếu không có quan hệ lao động. Lao động tự do không có hợp đồng lao động cũng chưa thể tự nguyện đóng BHTN như đối với bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Bà Vũ Thị Minh Thu, Viện Khoa học Tổ chức và lao động (Bộ Nội vụ), cho rằng việc mở rộng đối tượng tham gia là điểm mới tích cực, góp phần đưa chính sách đến gần hơn với nhóm lao động yếu thế và những người có việc làm thiếu ổn định.

Tuy nhiên, theo bà Thu, về lâu dài cần tiếp tục nghiên cứu giải pháp mở rộng diện bao phủ tới lao động tự do không có hợp đồng lao động. Bà cho biết, nhóm lao động tự do ở nông thôn, làm nông nghiệp đang gặp khó khăn trong tiếp cận các chính sách an sinh, trong đó có BHTN; đồng thời đề xuất có thể nghiên cứu mở rộng chính sách đóng BHTN theo hướng tự nguyện như bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Thực tế, khoảng trống này cho thấy việc mở rộng BHTN hiện tập trung vào nhóm lao động ngắn hạn nhưng đã có quan hệ lao động chính thức. Trong khi đó, lực lượng lao động tự làm, lao động tự do vẫn chưa nằm trong phạm vi của chính sách.

Đối với lao động thời vụ, việc được tham gia BHTN vì thế không chỉ liên quan đến quyền lợi khi đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp, mà còn mở thêm khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ việc làm và đào tạo nghề theo quy định.

Việc đưa hợp đồng lao động từ đủ một tháng vào phạm vi tham gia BHTN cũng cho thấy chính sách đang được điều chỉnh theo sự đa dạng của thị trường lao động. Từ lao động có việc làm ổn định đến lao động làm việc theo mùa vụ, thời gian ngắn, các hình thức việc làm ngày càng đa dạng đòi hỏi chính sách an sinh có sự thích ứng phù hợp.

Từ năm 2026, thêm một bộ phận lao động có việc làm ngắn hạn được tiếp cận BHTN. Cùng với đó, vấn đề tiếp tục nghiên cứu cơ chế phù hợp đối với lao động tự do, tự làm không có quan hệ lao động vẫn được đặt ra trong quá trình hoàn thiện chính sách, nhằm từng bước mở rộng độ bao phủ BHTN phù hợp với đặc điểm việc làm và nhu cầu an sinh của từng nhóm lao động.