Đề nghị doanh nghiệp nền tảng cùng đóng BHXH cho tài xế công nghệ

Chiều 29/9, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, các ĐBQH tập trung thảo luận, cho ý kiến về nhóm dự án Luật thuộc lĩnh vực văn hóa, xã hội, trong đó có dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH).

Không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng

Góp ý dự án Luật, ĐBQH Trần Thị Diệu Thúy (Đoàn TP Hồ Chí Minh) thống nhất với quy định bổ sung người làm việc trên nền tảng số, trong đó có tài xế xe công nghệ, vào diện tham gia BHXH bắt buộc.

Đại biểu đề nghị xem xét đưa người làm việc trên nền tảng số vào phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Lao động và Luật Việc làm. Theo đại biểu, đây là nhóm lao động có việc làm, có thu nhập thực tế và chịu sự quản lý, điều phối ở mức độ đáng kể của doanh nghiệp nền tảng, nhưng chưa được bảo đảm đầy đủ quyền lợi an sinh tương xứng với tính chất, mức độ rủi ro của công việc.

ĐBQH Trần Thị Diệu Thúy - Đoàn ĐBQH TP.HCM. Ảnh: Media Quốc hội

Tuy nhiên, quy định trong dự thảo hiện mới mang tính nguyên tắc, chưa xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng, căn cứ đóng, phương thức đóng và cơ chế tổ chức thực hiện.

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy cho rằng nếu quy định người làm việc trên nền tảng số phải có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên thì có thể dẫn đến cách hiểu, áp dụng khác nhau và bỏ sót những người có hoạt động thực tế nhưng thu nhập biến động theo ngày, tháng hoặc mùa vụ.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung khái niệm "người làm việc trên nền tảng số", xác định rõ chủ thể có trách nhiệm đóng BHXH, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa người lao động nền tảng với doanh nghiệp vận hành nền tảng.

Cùng với đó, cần bổ sung tiêu chí định lượng đối với khái niệm "thu nhập ổn định, thường xuyên" để thuận lợi khi triển khai, tránh tình trạng quy định không rõ ràng trong thực tế.

ĐBQH dự Hội nghị chiều 29/9. Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu đề nghị xác định tài xế xe công nghệ là nhóm đối tượng riêng thuộc diện BHXH bắt buộc. Đây là những người trực tiếp cung cấp dịch vụ thông qua nền tảng số, chịu sự phân công, điều phối, đánh giá, xếp hạng hoặc kiểm soát bằng thuật toán của doanh nghiệp vận hành nền tảng.

Theo đại biểu, hiện có hơn 700.000 tài xế hoạt động trên các nền tảng gọi xe công nghệ và giao hàng lớn. Việc bổ sung nhóm này vào diện BHXH bắt buộc sẽ góp phần bảo đảm an sinh xã hội cho lực lượng lao động đang tham gia và đóng góp vào nền kinh tế.

Đáng chú ý, đại biểu cho rằng việc tham gia BHXH bắt buộc không nên phụ thuộc hoàn toàn vào việc quan hệ giữa tài xế và doanh nghiệp nền tảng đã được xác định là quan hệ lao động theo hợp đồng hay chưa.

Khi xây dựng tiêu chí, không nên cứng nhắc yêu cầu thu nhập ổn định, thường xuyên, bởi thu nhập tài xế biến động theo thời gian hoạt động, nhu cầu thị trường, tình trạng sức khỏe, phương tiện và số lượng nền tảng tham gia. Có thể căn cứ số ngày, giờ hoạt động, số chuyến hoặc giao dịch hoàn thành và mức độ quản lý, điều phối của doanh nghiệp.

Đại biểu đề nghị doanh nghiệp nền tảng cùng đóng BHXH, không để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng. Có thể nghiên cứu cơ chế đóng góp ba bên gồm tài xế, doanh nghiệp và Nhà nước, trong đó hỗ trợ tài xế thu nhập thấp, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp khấu trừ, đóng phần trách nhiệm đúng hạn.

Cần cơ chế đóng linh hoạt với lao động nền tảng

Góp ý về mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, ĐBQH Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) tán thành về nguyên tắc với định hướng mở rộng diện bao phủ, trong đó có người lao động phi chính thức và người làm việc qua nền tảng số.

ĐBQH Thạch Phước Bình. Ảnh: Media Quốc hội

Đối với nhóm này, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu, đóng BHXH và phối hợp thu, nộp trong trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ hoặc quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ.

Đồng thời, cần có cách xử lý phù hợp đối với người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều hoặc chỉ làm việc bán thời gian.

Đại biểu Thạch Phước Bình lưu ý, trước khi quy định nghĩa vụ bắt buộc, cần đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, trách nhiệm của người lao động và nền tảng cũng như các chế độ được hưởng. Nếu người lao động phải tự gánh toàn bộ mức đóng trong khi thu nhập thấp, biến động, chính sách có thể làm giảm khả năng tham gia.

Do đó, cần nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt và hỗ trợ phù hợp đối với nhóm thu nhập thấp, đồng thời tránh đóng trùng khi người lao động đã tham gia BHXH bắt buộc theo một quan hệ lao động khác.

ĐBQH Lý Thị Lan. Ảnh: Media Quốc hội

ĐBQH Lý Thị Lan (Đoàn Tuyên Quang) cũng thống nhất với định hướng mở rộng diện bao phủ BHXH. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng khi chuyển từ khuyến khích sang nghĩa vụ tham gia bắt buộc, luật phải đủ rõ để xác định ai thuộc diện bắt buộc, thời điểm phát sinh nghĩa vụ và căn cứ đóng.

Theo đại biểu, nhóm làm việc trên nền tảng số rất đa dạng: có người làm việc thường xuyên, coi đây là nguồn thu nhập chính; có người làm thêm theo thời vụ, không thường xuyên; một người có thể đồng thời làm việc trên nhiều nền tảng và có nhiều nguồn thu nhập.

Vì vậy, nếu chỉ sử dụng tiêu chí "có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên" thì khi triển khai vẫn phải tiếp tục giải thích thế nào là thường xuyên, thu nhập nào làm căn cứ đóng và trường hợp có nhiều nguồn thu nhập thì xác định ra sao.

Đại biểu đề nghị luật quy định ngay các tiêu chí có tính nguyên tắc để nhận diện đối tượng và làm căn cứ phát sinh nghĩa vụ tham gia. Mức đóng, phương thức thu và lộ trình thực hiện có thể giao cơ quan có thẩm quyền quy định, qua đó vừa bảo đảm tính linh hoạt, vừa giúp người dân biết trước quyền và nghĩa vụ của mình.